Әлеуметтанушылар Қазақстандықтардың бес негізгі құндылықтарын анықтады
«Нұр Отан» партиясының Қоғамдық саясат институтының зерттеуі көрсеткендей, Қазақстанда құндылықтар иерархиясына бірінші орынды денсаулық, бала-шаға, қауіпсіздік алады. Талдықорған қаласында өткен Qaz Talks ашық алаң пікірталасында атқарылған жұмыстар нәтижесінде анықталған қызықты фактілер туралы саясаттанушы Нурбек Саясат бөлісті. Бұл пікірталас алаңында елбасы бағдарламасын қызу талқылау жұмыстары болған еді.
Талдықорған қаласында алғаш рет өңірлер арасында Qaz Talks бейресми конференциясы өткен болатын. Бұл кездесу Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламасына арналған еді. Онда елімізге танымал азаматтар осы жоба төңірегінде әңгіме қозғаған еді. Елбасы жобасын жүзеге асырумен қатар, түсіндіру жұмыстары әлі де осы жобада жалғасты.
Бірінші болып пікірімен белгілі қазақстандық саясаткер, сарапшы «Астана» Халықаралық қаржы орталығының басқарушы директоры Саят Нұрбек бөлісті.
«Маған орташа өмір сүретін қазақстандық үшін ең басты құндылықтар қандай деген сұрақ әрқашан қызық болған. Жалпы қазақ қоғамы үшін құндылықтар шыңында қандай ұғымдар тұр. Мен бұл сұрақты жан-жақты және ұзақ тексердім, World Values Survey Association президенті Роналд Инглхарт 1981 жылдан бастап 100-ден аса елдің құндылықтарын зерттеп келеді. Еуропа едері үшін басты құндылықтар жеке құндылықтар болған, олар: денсаулық, қауіпсіздік, байлық», - деді Нұрбек Саясат.
Осы әдістеме бойынша «Нұр Отан» қоғамдық саясат институты социологиялық зерттеулер ұйымымен зерттеу жұмыстары жүргізілді. Зерттеуге Қазақстанның 14 өңірінен, ауылдық, қалалық жерлерден, Алматы, Астана қалаларының 18 жастан асқан 1600 тұрғыны қатысты.
Қазіргі Қазақстанда қоғамда болып жатқан әр түрлі жағдайларға байланысты құндылықтар бағасы қайта қаралуда. Олар әлеуметтік-саяси серпінді дамуымен, жалпы әлеуметтік-экономикалық қарым-қатынастар мен жаһандануға байланысты.
Мемлекет басшысының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламасы да аты айтып тұрғандай халықтың ғасырлар бойы қалыптасқан құндылықтарын жаңғыртуға негізделген.
«Мықты құндылық іргетасы дегеніміз тек саяси тұрақтылық емес, халықтың хәл-күйінің жақсылығы, әлеуметтік жағдайының тұрақтылығы. Құндылықтардың мәнін жоғалтуы қоғамдағы болып жатқан түрлі қайғылы жағдайлардың бастауы болып табылады. Ол бүгінде қоғамда орын алып отырған өзіне өзі қол салушылықтың көбеюі, алкоголизм мен нашаға үйірлік және басқа да адасушылықтар осы себептен», - деді Нұрбек мырза.
2014-2016 жылдары Қоғамдық саясат институтымен өткізілген әлеуметтік зерттеулерде қазақстандықтар үшін негізгі құндылықтар бестігіне кіретін ұғымдарды анықтады, денсаулық (75,3%), бала-шаға (54,2%), қауіпсіздік (44,7%), әлеуметтік қамтамасыз ету және өркендеу (40,9%), махаббат (35,6%).
Қазақстан тұрғындарының құндылықтары өз ойын білдіруге қарағанда тірі қалу принципіне көбірек ұқсайды. Мәселен, жаңағы құндылықтар тізімінің соңында өзін-өзі дамыту (10%), Отанға қызмет (10,8%), патриотизм (12,7%), адам құқығы (14,7%) және бостандық (14,8%) қалды.
Қазақстанның көп тұрғындары отбасын мәдени және адамгершілік құндылықтарды қолдау-қорғаумен байланыстырыады (79,5%). Әрбір бесінші зерттеуге қатысушы адам кері пікірде. Қалғандардың пікірінше (20,5%), бүгінде отбасы құндылықтарына жеткілікті көңіл бөлініп жатқан жоқ. Бала тәрбиесі, отбасының тұтастығы, мәдени-адамгершілік құндылыққа өз деңгейінде көңіл аударылмауда 20,5 пайыз адамдардың пікірінше. Егде жастағы тұрғындарға құрмет көрсету - 91% болса, тұрғындардың 68,6% үлкен кісілерге құрмет көрсетілмейтінімен келіседі.
«Осындай жобаны жасау және толықтыру арқылы біз қазқстандық топтардың қазіргі жай-күйін толық бағалай аламыз. Бұл құрал бізге қазақстандық қарым-қатынас қазір қандай деңгейде екенін анықтау үшін қажет. Ол сондай-ақ түрлі салалардағы саясатын үшін дәлелді ұсыныстар беруге болады: халықаралық саласындағы саясатты құру үшін идеология мен сайлау стратегиялар, конфессиялық қарым-қатынастар, сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-шаралар. Монитор режимінде осы зерттеулерді жүргізу бізге жақсы нәтижелер береді, кім (ол топ) және қандай бағытта дамып жатыр, қандай бағыт ұстанған, бұл ұлттық мүдделерін және даму мақсаттарына қамтамасыз ету үшін қандай шаралар қажет екенін түсінуге мүмкіндік береді», - деді спикер.
Қоғам өзегінде тұрақты екенін түсіну маңызды болып табылады,ол – құндылықтар. Біздің қоғамның өз діліне дәстүрлі құндылықтар- отбасы, ұрпақтар арасындағы ынтымақтастық, жауапкершілік. Сонымен қатар, біз динамикалық әлеуметтік және экономикалық дамуымыз жоғары мүмкіндіктерін көрсетіп отыр.
Мәселен, іргеміздегі Ресей елін алып қарасақ, олардың құндылықтары : бірінші орында, қауіпсіздік, екінші-үшінші орындарда – Универсализм және игі ниеттілік, төртінші орында – өз-өзіне жауаптылық, тәуелсіздік, бесінші орында – дәстүрлер. Және құндылықтар бойынша төменгі орындарды келесі ұғымдар өзара бөледі, жетістіктер, өмір сүру ыңғайлылығы, билік және байлық және жаңашылықтан тартыну.
Заман ағымына қарай ұрпақтар ойы, пікірі әр түрлі болып жататынын заңды құбылыс болар. Мәселен, жастар мен аға буын өкілдерінің құндылықтары екі бағытта болып жатады. Және еліміздің жастары мен шет ел жастарының құндылқтарынан ұқсастық табуға болады.
Әр ұлттың өзінің ұлттық құндылықтары болады. Бір ұлтты екіншілерінен ерекшелендіріп тұратыны оның: тілі, ертегілері, мақал-мәтелдері, лиро-эпостық және батырлар жырлары, әдет- ғұрпы, салт-санасы, менталитеті, мәдениеті, өнері, тағамдары, ұлттық қолөнері, тұрмыстық бұйымдары, ұлттық ойындары, т.б. өзгелерге ұқсамайтын қасиеттері. Елбасы мақаласының басты мақсаты да осында аталған барлық құндылықтарды сақтай отырып, болашаққа дұрыс бағдар ұстану. Бәсекеге қабілетті ел өткен тарихын білетін, дәстүрін, рухани-мәдени мұрасын біле отырып, заманға сай өзгере алатын қоғам. Болашаққа нақты бағыт-бағдарын анықтаған ел.