Латынша жазылған әңгіме

Jy’san  i’isi  sin’gen  kitaptar

(a’n’gime)

S’ildenin’ aptap ystyq  ku’nderinin’ biri  bolatyn.  Ala jazdai’ Kegen ay’ylynyn’ qara  si’raq  balalaryna  tynym  joq. Kezekpen qoi’ bag’y’, s’o’p  s’aby’,  tan’erten’ maldy o’riske  qosyp,  kes’ke  ku’tip  alu, qoi’dyn’ ju’nin  qyrqy’,  qysqa  otyn dai’ynday’ sekildi  jylda  qai’talanatyn  tirlikke  olardyn’  a’bden eti u’i’rengen.

Birde  ko’rs’iles  dosym  Maqsat  ekey’miz  ay’yl  s’etindegi  Ba’i’s’es’ek  ko’line sy’g’a  tu’sy’ge   ja’ne  balyq  ay’layg’a  s’yqtyq.  Oi’ynnyn’  qyzyg’yna  berilip, ku’nnin’  qalai  batyp,  kes’  tu’skenin  bai’qamai’ da qalyppyz.

Qarnymyz  as’yp,  betimiz  ku’nge  ku’i’se  de, qolymyzda   ay’lag’an azyn-ay’laq balyg’ymyz  bolg’andyqtan, oljaly oralg’anymyzdy sezdirip, a’ndetip kelemiz. Alai’da, o’z  ko’s’emizge tu’sip, u’i’imizge jaqyndag’an sa’tte ku’n’irenip jylag’an a’i’elderdin’ day’ysyn estigende ko’terin’ki  ko’n’ilimiz  sy’ sepkendei’ basyldy. A’sirese  Maqsattyn’ ay’lasynda  qaptag’an  kisiden ko’z su’rinedi. Is’imiz  bir  jamandyqtyn’  bolg’anyn  sezip tur. Biraq anyq ne bolg’anyn bile almai’ dalmyz.

Bizdi  alystan  bai’qag’an  boly’y  kerek, aldymyzdan menin’ a’kem s’yg’yp:

- Aidar, Maqsat, beri kelin’ders’i - dep, bizdi ay’ladag’y baqs’ag’a qarai’ s’aqyrdy. Janyna ju’girip kelgen bizdin’ suray’ly ju’zimizden qorqyp turg’anymyzdy tu’singen a’kem a’r  tu’rli  a’n’gimege  ai’naldyryp a’lek. Biraq degbirsizdenip turg’an Maqsat u’i’ jag’yna qarai’ ju’girip ketti. Sonda a’kem «Bai’g’us  bala-ai’» dep, ko’zine  jas  alyp, bolg’an jai’dy  ai’tty. So’i’tsek, ku’ndiz  ay’ylg’a  qaraly  habar jetipti.  Qalag’a  jolg’a  s’yqqan Maqsattyn’  ata-anasy men eki bay’yry  ko’lik  apatyna  us’yrap, ay’ry’hanada esin ji’mastan ko’z  jumypty. Osylai’s’a   jeti  jasar Maqsat oi’lamag’an jerden tul jetimge ai’naldy.  Sol bir qaraly tu’ni  ay’yl i’tteri uzaq ulydy. Mag’an i’tterdin’ bul  a’reketi  olardyn’ da osy bir qai’gyny  bo’lisip, o’zderins’e joqtay’ ai’tqandai’ bolyp  ko’rindi.

Maqsatty  ko’p  uzamai’  ty’ysqandary  qalag’a  alyp ketti. Jan dosym qalag’a ketken jyly men ko’s’te  qalg’an  botadai’  jalg’yzsyrai’  bastadym. Alan’syz  oi’yn  qy’g’an  balalyq  s’ag’ymyzdy a’ldekim  urlap alg’andai’.

Arada bir ai’ o’tpei’  jatyp, qalag’a  baryp kelgen  a’kem  Maqsatty  ty’ystary  balalar u’i’ine  o’tkizip  jibergenin ai’tty.

A’kem ekey’miz  Maqsatty ko’ry’  u’s’in  ara-tura  balalar  u’i’ine  baryp turdyq. Terezege  qarap telmirip, jetim qozynyn’  ku’i’in  kes’ken o’zim  qatarlas balalardy ko’rgen kezde ju’regim  qan jylai’tyn. Balalar u’i’inde  tamaq ta, ki’im de, ba’ri bar. Biraq  a’kenin’  ai’aly  alaqany,  ananyn’  mei’irimi jetispei’tini  balalardyn’  mun’ torlag’an  ko’zderinen  anyq  bai’qalatyn. Asirese, dosym  bizdi uzaq qus’aqtap, may’qyn basa almai’, o’ksip jylap alatyn. Sol kezderi o’mirimde alg’as’ ret ata-ana men bay’yrlardyn’ qadirin anyq sezindim. Jatsam-tursam otbasymnyn’, dostarymnyn’ amandyg’yn tilei’tin boldym. Maqsat ekey’miz bir-birimizge degen sag’ynys’ymyzdy hat arqyly jetkizetinbiz. Ol o’z  hatynda bolas’aqta  adam  o’mirine aras’a  tu’setin da’riger  bolg’ysy  keletinin ai’tatyn. Osy maqsatta ol orys, ag’yls’yn tilderin u’i’renip ju’r eken.

Arada eki jylg’a jy’yq y’aqyt o’tti. Dosym Maqsattan menin’ zhazg’an hattaryma jay’ap kelmei’ qaldy. Egistik basynda kombai’n  ai’dai’tyn  a’kemnin’, s’eberhanada tigins’i bolyp istei’tin anamnyn’ da jumystary qyzyp, qalag’a bary’dan qaldyq.

Ay’ylg’a alg’as’ qar tu’sken ku’ni a’kem jumystan erte oraldy. Esikten kirmei’ jatyp, meni s’aqyryp, qolyma aqs’yl ko’k konvertti ustatty. Syrty a’dettegiden bo’lektey’, a’demi konvertti  as’kans’a  asyqtym.

Osy jolg’y hatynda dosym o’zinin’ habarsyz kety’ sebebin tu’sindirgen. Ai’ty’yna qarag’anda,  ony   Sti’v, Eli’za esimdi amerikalyq erli-zai’ypty jup asyrap  alg’an.  Muny  Maks  dep atai’dy  eken. Alg’as’ynda o’zinin’ uzaq y’aqytqa dei’in  s’eteldik otbasyg’a  bary’g’a  kelisim bermegenin, biraq oi’lana kele, myqty da’riger boly’ u’s’in ta’y’ekelge bel by’g’anyn jetkizgen. Asyrap alg’an a’kesi els’ilikte, anasy mektepte mug’alim bolyp istei’di eken. Olardyn’ oryss’a erkin so’i’lep, qazaqs’a azdap biletindigi Maqsattyn’ jat ortag’a tez u’i’renisy’ine septigin ti’gizgen.

Maqsat Qazaqstandy qatty sag’yng’anyn jetkizgen. A’sirese  ay’yldag’y dostaryna, jy’san  i’isi  an’qyg’an  dalag’a, qazaq tag’amdary men dombyranyn’ u’nine jetein es’ten’e joqtyg’yn jazg’an. Ag’yls’yns’a til syndyryp, birs’ama so’i’lep  u’i’rengen eken.

Ameri’kalyq ata-anasy jazg’y demalysta Maqsatty ay’ylg’a alyp kely’ge y’a’de  beripti.  Dosym amerikalyq ata-anasyna qazaqs’a  u’i’retkisi  keledi  eken. Osyg’an bai’lanysty ol latyn a’lipbi’imen jazylg’an qazaqs’a  kitaptardy  tay’yp, poc’ta  arqyly  salyp  jibery’imdi  o’tinipti.

Dosymnyn’ bul o’tinis’in  a’keme  aitqany’mda,  ol:

- I’a’, birnes’e  g’asyr  arab  jazy’yn  qoldang’an Qazaq halqy Ken’es u’kimeti  tusynda  20 jyldai’ latyn a’lipbi’in qoldandy. Menin’ ata-anamnan qalg’an kitaptar sol  a’lipbide  jazylg’an – dei’ kele, u’i’degi  eski sandyqty  aqtara bastardy.  Sandyq  tu’binde  latyn  qarpimen basylg’an  Sa’ken Seify’linnin’, Qasym Amanjolovtyn o’len’ jinaqtary men eski a’lippe s’yqty. A’ri’ne, kitaptardyn’ beti sarg’ai’yp, tu’ri azdap o’n’y’ge ainalg’an. Sonda a’kem:

- Bul kitaptar – ry’hani’ ja’digerler. Marqum a’kemiz dalada qoi’  bag’yp jurip,  jy’san  i’isi  sin’gen  osy kitaptardyn’  ko’megimen  say’at  as’qan. Jalpy, latyn a’lipbi’i – o’rkeni’ettin’, damyg’an elderdin’ jazy’y.  Elbasymyz da osy jazy’g’a  ko’s’iry’ arqyly qazaq tilin damyty’dy  ko’zdep otyr.  Senin’ dosyn’ s’etelde «elim» dep ju’rgen  qazaqtyn’ bir  balasy  g’oi’. Myna kitaptardy sog’an bere g’oi, - dedi.  Qy’anyp  ketken men  jy’san  i’isi  sin’gen kitaptardy poc’ta arqyly Amerikag’a   jo’neltip, dosymnyn’ o’tinis’in  oryndadym.

SADY’AQASOV  Ai’dos  Qartan’bai’uly,

jy’rnali’st