Адал адам заңды бұзбайды
Біз «сыбайлас жемқорлық» сөзі барлық жерде естілетін әлемде өмір сүріп жатырмыз. Бұл ту- ралы БАҚ-та жиі жазылып жазылып, интернетте белсенді талқылануда. Бірақ, бұл сыбайлас жемқорлықтың шынымен не екенін аз ғана адамдар біледі, өйткені, әр жерден бізге ағып жатқан шексіз ақпарат ағынын талдау және игеру өте қиын. Сыбайлас жемқорлық – бұл лауа- зымды адамдар мен саясаткерлердің заңсыз байыуы, парақорлық, ұрлау және мафия құрылымдарымен бірге өсуінен көрінетін моральдық ыдыра- уы. Басқаша айтқанда, бұл лауазымды тұлғалардың өз қызметтік міндеттерін пайдакүнемдік мақсатта қолдауы.
Сыбайлас жемқорлықтың қандай түрлері бар? Ол «жақсы» бола ала ма? Сыбайлас жемқорлықпен күресу біздің қолымыздан келе ме? Дәл осы сұрақтарға мен өз көзқарасымды дәлелдей отырып жауап беруге ты- рысамын. Бүгінгі таңда сыбайлас жемқорлықтың ең көп таралған түрі – парақорлық. Бұл – қандай да бір қызмет көрсету немесе бәсекелестік артықшылықтар беру үшін сыйақы беру. Екінші түрі – бюджет ақшасын ұрлау. Бұл – сыбайлас жемқорлықтың ең негізгі екі мысалы.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес барлық елдерде жүргізілуде. Оның әдістері әртүрлі болуы мүмкін, бірақ, барлық күш-жігер сыбайлас жемқорлық деңгейін төмендетуге, содан кейін оны толығымен жоюға бағытталған. Бірақ, қазіргі әлем елдері сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңдарды үнемі қабылдап, әртүрлі күш-жігер жұмсайтынына қарамастан, осы зұлымдықтан құтыла алмай келеді.
Ел Президентінен бастап әрбір азамат барлық заңдарды мүлтіксіз орындауға тиіс. Мұнда моральдық жағы да үлкен рөл атқарады. Жоғары моральды адам заңдарды бұзбайды. Мемлекет сыбайлас жемқорлық қылмыстарға қарсы белсенді күрес жүргізіп, сыбайлас жемқорлықтың ал- дын алу жөніндегі іс-шаралар кешенін жүзеге асыруы тиіс. Жазаларға келетін болсақ, пара алғандар да, оларды бергендер де бірдей жазалануы ке- рек. Демек, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес әрқайсымызға қатысты. Менің ойымша, еліміздегі сыбайлас жемқорлықты жоюға кішігірім дұрыс қадам жасау үшін бірқатар сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-шаралар жүргізу қажет. Ең бастысы – сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті оның барлық деңгейінде ұйымдастыру, сыбайлас жемқорлыққа қолайлы жағдайлар мен мән-жайларды жою, сыбайлас жемқорлық мәмілесіне қатысушы екі тарап үшін де пайда- ны азайту. Сыбайлас жемқорлық іс-әрекеттерін анықтауды ұлғайту, олар келтірген зиян үшін қатаң және көрнекі түрде жазалау, және ақырында, сыбайлас жемқорлықтың барлық көріністерінде қоғамдық қабылдамау атмосферасын құру.
Ш. МАМАСЕЙТОВА, Әлжан Бұқарбайқызы атындағы қазақ орта мектебінің мұғалімі.