«Қазақ» газетінде Наурыз мейрамы туралы материалдар

НАУРЫЗ

Наурыз — қазақша жыл басы. Бұрынғы кезде әр елде наурыз туғанда мейрам қылып, бас асып, қазан-қазан көже ішіп ауылдан-ауылға, үйден-үйге жүріп кәрі-жас, қатын-қалаш бәрі де мәз болып көрісіп, араласып қалушы еді. Бұл кезде ол ғұрып қазақ арасында қалып бара жатқан секілді, наурыздың қай айда, қай күні болуы хақында әр түрлі сөйленеді. Біреулер наурыз марттың бірінде, екіншілер тоғызында келеді деседі, һәр жұрттың белгісі күнде жаңа жыл туады, ескі жыл бітіп, жаңа жыл басталғанда: «іс жаңа жыл қайырлы болсын, жаңа бақыт кәсіп болсын» — деп құттықтасады, ол күнді мейрам қылып шаттықпен өткізеді. Рустың жаңа жылы қыс ортасында, нағыз сақылдап тұрған суықта келеді, біздің Жаңа жылымыз — Наурыз марттың басында болсын, ортасында болсын, әйтеуір мартта келетін болса, шын мағынасымен Жаңа жыл деп айтуға лайық. Күн жылынып, қар еріп, жан-жануар жаздың жақындағанын сезіп көңілденген кез. Шаруа адамдарының бейнеттен қолы шешіліп, алты ай баққан арықтарын үмітті күнге жеткізіп демалып отырған кез. Ағаш, шөптер қар астынан сілкініп шығып, гүлденіп жасаруға даярланып, күн де қыстай бір бүйірлеп жүруін қойып жоғары көтеріліп, бүтін ғаламға нұрын шашып үйсізді үйлімен теңгеріп, бай мен жарлыға бірдей сәуле беруге тұрған кез. Міне, табиғаттың осындай көңілді өзгерістерінің кезеңінде біздің Жаңа жылымыз Наурыз туып, ата ғұрпымызды ұмытпай, белгілі бір күнді басы қылып алсақ ұнамды іс болар еді.

Осы туралы білетін адамдар «Қазаққа» жазса екен, біздің Жаңа жыл — Наурыз анық жылдың қай айында һәм қай күнінде басталады. Біз оқушыларымызды Жаңа жылмен құттықтауға Наурыздың анық қай күні туатынын біле алмадық, ғафу өтінеміз.

«Қазақ», 1913, № 15, 9 март

Оренбург 9 март

Бүгін жыл басы наурыз. Міне, «барыс» кетіп «қоян» келіп тұр. «Қоян» — халыққа жайсыз жылдың бірі. Осы мен төрт қоянды көрейін деп тұрмын. Бұл төртеуі де халыққа жайлы болған жоқ. «Қоян» жылы не малға, не жанға ауырмалдық түсірмей өткен емес. 1880 жылғы «қоян» жұт болып, қазақ малы қаты қырылды. Қар кеткенде жер жүзі өлексеге толып кетіп, ана жер, мына жерде көздерін қарға шоқып үңірейткен өлекселерді көріп, бала кезде шошығаным бар. Ол «қоянда» қатты ашаршылық болды. Пәлен жерде атқұлақтың басын үгіп, көже қылып ішті деп үлкендердің аңыз қып айтып отырғандары есімде бар. Қазақтан басқа жерге ол «қоян» қандай болғанын білмеймін.

1892 жылғы «қоянда» қазақтар жұтады, бүгін Россияда да ашаршылық болып көнек аурудан, обадан адамдар көп қырылды. Бұ «қоян» Оренбургта оқып жүрген кезімде болды. Тамағымыз аш деп инспекторға арыз еткенімізде сендердің бұл ішіп отырған тамақтарыңды таба алмай отырғандар көп, басқа жерде аштықтан мынаны нан қып жеп отыр деп, ала бұтаның үккен басын әкеліп көрсеткені есімде бар.
1904 жылғы «қоянда» қазақ жұтаған жоқ. Бірақ ауырмалдылығы адамға түскен сияқты. Россия мен Жапония арасында соғыс басталып, адам қырғыншылығы болды. Қазақ жұтамағанмен соғыс болған соң қалыптан тысқары шығындардан құр болған жоқ.

Мынау «қоян» дүниеде болмаған зор қырғын соғыстың үстіне келіп тұр. Адамға түскен ауырмалдық үстіне мал ауырмалдылығын қоспай өтсе, қазақтың бағы. Бұрынғы жұт «қояндардай» болып, малға да салмағын салса, қазақ жүгі көбейіп, көтеруге әлі келмес. Түндік ақша екі есе көбейіп тұр. Соғыс салағы түсейін деп тұр. Нәрсе қара қымбаттап тұр. Малдың еті мен сүтінен басқанын бәрін сатып алатын қазаққа бұ да жеңіл тимес. Құдай жұтқа ұшыратпасын. Жұтаса қазақ бұрыңғыдай тез оңала қоймас. Өткен жаздың шаруаға жайлы болғандығынан жұртта пішен мол, шаруаның іші шарбылы. Жаз өте жайсыз болмаса, «қоянның» қайпі мал жағынан онша зор бола қоймас еді деп, алдағы жаздан үміткерміз.

Наурызбен құттықтап, жаңа жыл жайлы болуын тілейміз.

«Қазақ», 1915, № 110, 9 март

________________________________________________________________________

«Алаш» айдарында жарияланған ұқсас мақалалар:

Есенғали Қасаболатов: «Қазақ жастарына»

Ахмет Байтұрсынов: «Аз уақытта көп білу жолының басы»

Уалиолла Халели: «Тіл сақтаушылық»

Ғұмар Қараш: «Тіл — әдебиет»

Мағжан Жұмабаев: «Дала. Қала.»

Әлихан Бөкейхан: «Ұят-ай»!

«Айқап» журналында әйел теңсіздігі мәселесі

«Айқап»: «Қазаққа алалық қайдан келді»?

Мұстафа Шоқайдың Әбубәкір Диваев туралы мақаласы

Л.Толстойдан: «Жұмыртқадай бидай»

Әлихан Бөкейхан: Дін таласы

21 наурыз 2013, 11:10
12397

Пікірлер

Рақмет, енді түсінікті. 1913 жылда қазақтар Наурыз мейрамынды тойлаған жоқ, тойлайқ деген ой ғана болған.
Қазақ күнтүзбе 1860 жыл
Кіші жүз, жыл басы Амал айдын бірінен басталаған, жаңаша жыл санау бойынша он төртінші апрельде.
Март - Амал
Апрель - Сауыр
Май - Жауза
Июнь - Саратан
Июль - Есет
Август - Сумбюль
Сентябрь - Мизан
Октябрь - Акырап
Ноябрь - Кауыс
Декабрь - Жеди
Январь - Далю
Февраль - Хут
Орта жүз, жыл басы Отамалы айдын бірінен басталаған, бірінші көш, қыстықтан шығу...
Май - Отамалы
Июнь - Шильда
Июль - Шарша тамыз
Август - Кара сагауз
Сентябрь - Казан
Октябрь - Кырк куек
Ноябрь - Джели токсан
Декабрь - Кантар
Январь - Акпан
Февраль - Наурыз
Март - Коко
Апрель - Мамыр
он төртінші апрельде.
-----------
Кешірініз, апрельде емес, март айында

Народ вы слышали что наши власти вытворяю?!Они выложили в сеть всю информацию о нас всех в открытый доступ!Там есть телефоны,адреса,фото,переписка,место работы,друзья,коллеги,родные и многое другое. Я просто в шоке был как увидел себя там, но там можно удалить информацию о себе, это хоть радует а то мало кто там что ищет. Вот сайт- gg.gg

Пікір қалдырыңыз

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

История о том, как меня надул бар-клуб Алматы LOLLIPOP

История о том, как меня надул бар-клуб Алматы LOLLIPOP

"Вы не первый, кто к нам сейчас приходит в бар и выпрашивает свою долю. Мы ничего не знаем, поэтому, до свиданья!». Рядом на диване сидел тот самый Дамир, который при виде меня сжался в подушки...
lukashov
23 июля 2014 / 13:02
Усенов в клубе — подумаешь, сбил, жизнь-то продолжается...

Усенов в клубе — подумаешь, сбил, жизнь-то продолжается...

Вчера пользователь Твиттера Асель побывала в злополучном баре-клубе Lollipop, сфотографировав свободного, наслаждающегося жизнью Максата...
Samson
26 июля 2014 / 22:24
  • 8229
  • 39
Десять правил, которые следует соблюдать при первом свидании с астанчанкой

Десять правил, которые следует соблюдать при первом свидании с астанчанкой

Мужчины, если вам выпал шанс встретиться с девушкой вашей мечты, то помните всего десять правил, чтобы первое свидание не стало последним. Как известно первое впечатление нельзя произвести дважды и...
AidaLight
24 июля 2014 / 20:21
Супермодели в кино. Вслед за Ириной Шейк в "Геракле" вспоминаем и других...

Супермодели в кино. Вслед за Ириной Шейк в "Геракле" вспоминаем и других...

Многим девушкам даже не приходится обивать пороги кастингов, чтобы попасть в большое кино, достаточно быть...супермоделью. Уроженка Челябинской области Ирина Шайхлисламова известна миру, как Ирина...
Seattle
26 июля 2014 / 15:28
  • 4056
  • 5
Простите, господин полицейский! О молодых деятелях культуры, кусающих должностных лиц

Простите, господин полицейский! О молодых деятелях культуры, кусающих должностных лиц

Я чаще всего ЗА сотрудников МВД, в том числе ГАИ. Я им очень сочувствую, и мне часто стыдно за тех, с кем они имеют дело в своей работе. Судите сами: даже в этом ролике - ну разве не обезьяны за...
coffeebreak
23 июля 2014 / 9:49
  • 3178
  • 11
Таможня не даёт добро или Дело о задержанных вагонах

Таможня не даёт добро или Дело о задержанных вагонах

Не так долго ТС просуществовал без скандала, в который оказались втянуты стороны из Казахстана, России и Кыргызстана. Я сделал блогерское расследование и представил мнение всех сторон конфликта.
theYakov
вчера / 10:51
  • 2411
  • 13
Игра престолов: киноляпы 4 сезона

Игра престолов: киноляпы 4 сезона

Все ляпы, гримасы, оговорки, неудавшиеся и просто смешные моменты собрали из съемок 4-го сезона сериала.
TrendSetter
27 июля 2014 / 11:41
  • 2233
  • 0
Перекладка асфальта как способ заработка в Стране дураков (контент 18+)

Перекладка асфальта как способ заработка в Стране дураков (контент 18+)

Страна дураков и бедных людей. Дураков, потому что средства распределяют как попало, а бедных - ну, а разве по-другому можно назвать регионы, где десятилетиями нет никаких дорог...
Grakk
23 июля 2014 / 15:41
  • 2180
  • 63
Расслабьтесь, граждане или Легализация с точки зрения адвоката

Расслабьтесь, граждане или Легализация с точки зрения адвоката

Тема грядущей легализации в данный момент интересует многих жителей нашей страны. Поэтому о том, кому полезна легализация и какие скрытые подводные камни таит новая амнистия, пожалуй, никто не...
Advokot
23 июля 2014 / 9:54
  • 1930
  • 18

Выбор редакции

Давайте творить добро!

Давайте творить добро!

Доброго времени суток, читающий эти строки человек. Представь, у тебя есть ребенок. Сын или дочь, твой любимый челочек, надежда и опора, личный сорт твоего счастья. Каждый день ты просыпаешься на...
1stAfterGod
сегодня / 21:33
  • 208
  • 1
Почему шведские мужчины берут так много отпусков по уходу за ребенком

Почему шведские мужчины берут так много отпусков по уходу за ребенком

The Economist поясняет почему шведские мужчины берут так много отгулов по уходу за ребенком Оригинал статьи от 22 июля 2014. Как и свои нордические соседи, Швеция красуется во...
baurizm
сегодня / 21:32
  • 84
  • 0
А у вас сколько стоит проезд в общественном транспорте?

А у вас сколько стоит проезд в общественном транспорте?

Вчера для сюжета корреспонденты "Седьмого канала" составили сводную таблицу цен на общественный транспорт. Сегодня я разместил таблицу в Тви, информация показалась многим интересной, пошли ретвиты...
Samson
сегодня / 19:30
  • 39
  • 1
Алмарасан, Большой Алматинский пик, Большое Алматинское озеро

Алмарасан, Большой Алматинский пик, Большое Алматинское озеро

Еще один поход в горы. Эта вылазка в горы была скорее разведкой, поскольку сам я до этого в ущелье Алмарасан никогда не был (обычно хожу на Кок-Жайляу), и этим путем не ходил...
Zelig
сегодня / 18:04
  • 209
  • 0
Блогеры. Как построить город мечты за 20 лет? Взгляд на Астану глазами минских блогеров

Блогеры. Как построить город мечты за 20 лет? Взгляд на Астану глазами минских блогеров

Репортаж белорусских коллег о столице Казахстана Астане буквально взорвал блог-пространство соседнего государства. Тысяча просмотров и комментариев, сотня сочных фотографий столичных...
goribaldi
сегодня / 17:44
  • 253
  • 0
Мероприятия, куда стоит сходить в начале августа в Алматы

Мероприятия, куда стоит сходить в начале августа в Алматы

Ожившие полотна Ван Гога, Фестиваль Weekender, Открытие нового торгового центра, знаменитая рок-группа из Владивостока "Мумий Троль", студия ирландского танца "Rival Irish Dance Studio Almaty"...
sxodim
сегодня / 16:58
  • 312
  • 0