«Қазақ» газетінде Наурыз мейрамы туралы материалдар

НАУРЫЗ

Наурыз — қазақша жыл басы. Бұрынғы кезде әр елде наурыз туғанда мейрам қылып, бас асып, қазан-қазан көже ішіп ауылдан-ауылға, үйден-үйге жүріп кәрі-жас, қатын-қалаш бәрі де мәз болып көрісіп, араласып қалушы еді. Бұл кезде ол ғұрып қазақ арасында қалып бара жатқан секілді, наурыздың қай айда, қай күні болуы хақында әр түрлі сөйленеді. Біреулер наурыз марттың бірінде, екіншілер тоғызында келеді деседі, һәр жұрттың белгісі күнде жаңа жыл туады, ескі жыл бітіп, жаңа жыл басталғанда: «іс жаңа жыл қайырлы болсын, жаңа бақыт кәсіп болсын» — деп құттықтасады, ол күнді мейрам қылып шаттықпен өткізеді. Рустың жаңа жылы қыс ортасында, нағыз сақылдап тұрған суықта келеді, біздің Жаңа жылымыз — Наурыз марттың басында болсын, ортасында болсын, әйтеуір мартта келетін болса, шын мағынасымен Жаңа жыл деп айтуға лайық. Күн жылынып, қар еріп, жан-жануар жаздың жақындағанын сезіп көңілденген кез. Шаруа адамдарының бейнеттен қолы шешіліп, алты ай баққан арықтарын үмітті күнге жеткізіп демалып отырған кез. Ағаш, шөптер қар астынан сілкініп шығып, гүлденіп жасаруға даярланып, күн де қыстай бір бүйірлеп жүруін қойып жоғары көтеріліп, бүтін ғаламға нұрын шашып үйсізді үйлімен теңгеріп, бай мен жарлыға бірдей сәуле беруге тұрған кез. Міне, табиғаттың осындай көңілді өзгерістерінің кезеңінде біздің Жаңа жылымыз Наурыз туып, ата ғұрпымызды ұмытпай, белгілі бір күнді басы қылып алсақ ұнамды іс болар еді.

Осы туралы білетін адамдар «Қазаққа» жазса екен, біздің Жаңа жыл — Наурыз анық жылдың қай айында һәм қай күнінде басталады. Біз оқушыларымызды Жаңа жылмен құттықтауға Наурыздың анық қай күні туатынын біле алмадық, ғафу өтінеміз.

«Қазақ», 1913, № 15, 9 март

Оренбург 9 март

Бүгін жыл басы наурыз. Міне, «барыс» кетіп «қоян» келіп тұр. «Қоян» — халыққа жайсыз жылдың бірі. Осы мен төрт қоянды көрейін деп тұрмын. Бұл төртеуі де халыққа жайлы болған жоқ. «Қоян» жылы не малға, не жанға ауырмалдық түсірмей өткен емес. 1880 жылғы «қоян» жұт болып, қазақ малы қаты қырылды. Қар кеткенде жер жүзі өлексеге толып кетіп, ана жер, мына жерде көздерін қарға шоқып үңірейткен өлекселерді көріп, бала кезде шошығаным бар. Ол «қоянда» қатты ашаршылық болды. Пәлен жерде атқұлақтың басын үгіп, көже қылып ішті деп үлкендердің аңыз қып айтып отырғандары есімде бар. Қазақтан басқа жерге ол «қоян» қандай болғанын білмеймін.

1892 жылғы «қоянда» қазақтар жұтады, бүгін Россияда да ашаршылық болып көнек аурудан, обадан адамдар көп қырылды. Бұ «қоян» Оренбургта оқып жүрген кезімде болды. Тамағымыз аш деп инспекторға арыз еткенімізде сендердің бұл ішіп отырған тамақтарыңды таба алмай отырғандар көп, басқа жерде аштықтан мынаны нан қып жеп отыр деп, ала бұтаның үккен басын әкеліп көрсеткені есімде бар.
1904 жылғы «қоянда» қазақ жұтаған жоқ. Бірақ ауырмалдылығы адамға түскен сияқты. Россия мен Жапония арасында соғыс басталып, адам қырғыншылығы болды. Қазақ жұтамағанмен соғыс болған соң қалыптан тысқары шығындардан құр болған жоқ.

Мынау «қоян» дүниеде болмаған зор қырғын соғыстың үстіне келіп тұр. Адамға түскен ауырмалдық үстіне мал ауырмалдылығын қоспай өтсе, қазақтың бағы. Бұрынғы жұт «қояндардай» болып, малға да салмағын салса, қазақ жүгі көбейіп, көтеруге әлі келмес. Түндік ақша екі есе көбейіп тұр. Соғыс салағы түсейін деп тұр. Нәрсе қара қымбаттап тұр. Малдың еті мен сүтінен басқанын бәрін сатып алатын қазаққа бұ да жеңіл тимес. Құдай жұтқа ұшыратпасын. Жұтаса қазақ бұрыңғыдай тез оңала қоймас. Өткен жаздың шаруаға жайлы болғандығынан жұртта пішен мол, шаруаның іші шарбылы. Жаз өте жайсыз болмаса, «қоянның» қайпі мал жағынан онша зор бола қоймас еді деп, алдағы жаздан үміткерміз.

Наурызбен құттықтап, жаңа жыл жайлы болуын тілейміз.

«Қазақ», 1915, № 110, 9 март

________________________________________________________________________

«Алаш» айдарында жарияланған ұқсас мақалалар:

Есенғали Қасаболатов: «Қазақ жастарына»

Ахмет Байтұрсынов: «Аз уақытта көп білу жолының басы»

Уалиолла Халели: «Тіл сақтаушылық»

Ғұмар Қараш: «Тіл — әдебиет»

Мағжан Жұмабаев: «Дала. Қала.»

Әлихан Бөкейхан: «Ұят-ай»!

«Айқап» журналында әйел теңсіздігі мәселесі

«Айқап»: «Қазаққа алалық қайдан келді»?

Мұстафа Шоқайдың Әбубәкір Диваев туралы мақаласы

Л.Толстойдан: «Жұмыртқадай бидай»

Әлихан Бөкейхан: Дін таласы

Алия Arsik
21 наурыз 2013, 11:10
13739

Пікірлер

Shpak
1
0
Рақмет, енді түсінікті. 1913 жылда қазақтар Наурыз мейрамынды тойлаған жоқ, тойлайқ деген ой ғана болған.
Қазақ күнтүзбе 1860 жыл
Кіші жүз, жыл басы Амал айдын бірінен басталаған, жаңаша жыл санау бойынша он төртінші апрельде.
Март - Амал
Апрель - Сауыр
Май - Жауза
Июнь - Саратан
Июль - Есет
Август - Сумбюль
Сентябрь - Мизан
Октябрь - Акырап
Ноябрь - Кауыс
Декабрь - Жеди
Январь - Далю
Февраль - Хут
Орта жүз, жыл басы Отамалы айдын бірінен басталаған, бірінші көш, қыстықтан шығу...
Май - Отамалы
Июнь - Шильда
Июль - Шарша тамыз
Август - Кара сагауз
Сентябрь - Казан
Октябрь - Кырк куек
Ноябрь - Джели токсан
Декабрь - Кантар
Январь - Акпан
Февраль - Наурыз
Март - Коко
Апрель - Мамыр
Shpak
0
0
он төртінші апрельде.
-----------
Кешірініз, апрельде емес, март айында

Народ вы слышали что наши власти вытворяю?!Они выложили в сеть всю информацию о нас всех в открытый доступ!Там есть телефоны,адреса,фото,переписка,место работы,друзья,коллеги,родные и многое другое. Я просто в шоке был как увидел себя там, но там можно удалить информацию о себе, это хоть радует а то мало кто там что ищет. Вот сайт- gg.gg

Пікір қалдырыңыз

Публикуя комментарий, авторы и пользователи соглашаются с тем, что модератор имеет право удалить комментарии, содержащие нецензурные слова, прямую и косвенную рекламу, пиар или запрещенную законодательством информацию.

Сондай-ақ Ctrl+Enter басуға болады

Танымал жазбалар

Как сейчас выглядят актёры фильма «Один дома»?

Как сейчас выглядят актёры фильма «Один дома»?

Минуло почти 25 лет со дня премьеры культовой ныне новогодней комедии "Один дома". Судьба актёров из этой ленты сложилась самым разнообразным образом, окинем взглядом нынешний их вид и то, чем они...
Seattle
25 янв. 2015 / 11:57
  • 4691
  • 10
98% казахстанцев не могут дотянуть до зарплаты. Чему можно научиться у успешных компаний?

98% казахстанцев не могут дотянуть до зарплаты. Чему можно научиться у успешных компаний?

Если посмотреть и сравнить, то между обычной семьей и любой компанией с точки зрения управления финансами есть много общего. Единственное различие, никто не спорит с тем, что некоторые успешные, а...
Zhumanova
26 янв. 2015 / 9:56
  • 4612
  • 15
Встреча с бандитами на трассе. Продолжение

Встреча с бандитами на трассе. Продолжение

Продолжение истории про встречу казахстанских перегонщиков машин из России, с бандитами на трассе. Ажиотаж вокруг новости о встрече с бандитами, заставил активизироваться правоохранительные органы. Только что мне позвонил мужчина, представился Айбеком...
diyas_valikhan
26 янв. 2015 / 12:00
  • 4276
  • 50
Проживание не по адресу регистрации. Штраф или не штраф, вот в чём вопрос

Проживание не по адресу регистрации. Штраф или не штраф, вот в чём вопрос

Меня интересует, как относится закон к проживанию людей в пределах одного города, но не по месту регистрации. Ибо СМИ и человеческая истерия создают тот ещё сломанный телефон. Давайте разберёмся!
juju
26 янв. 2015 / 9:51
  • 1776
  • 8
100 лучших азиатских фильмов всех времен и народов

100 лучших азиатских фильмов всех времен и народов

Когда мне было предложено поучаствовать в опросе Бусанского кинофестиваля и назвать 10 лучших азиатских фильмов всех времен и народов, я не удержалась от того, чтобы не составить свой список 100...
gulnaracinema
25 янв. 2015 / 10:59
  • 1635
  • 15
Фотографии моих путешествий. V часть — из города мёртвых (+18)

Фотографии моих путешествий. V часть — из города мёртвых (+18)

Варанаси - город мёртвых, в котором работает open air крематорий 365 дней в году, 24 часа в сутки. Сотни тысяч кремированных индуистов со всей Индии и Непала завершают свою жизнь здесь!
danique_dst
25 янв. 2015 / 14:00
  • 1454
  • 9
Полуживой посёлок. Апокалипсис по-казахстански

Полуживой посёлок. Апокалипсис по-казахстански

И войны не надо. Хочу показать вам во что превратился посёлок городского типа, в результате демократической перестройки. Посёлок называется Карагайлы, что в Карагандинской области...
Kazax108
27 янв. 2015 / 10:47
  • 1362
  • 67
Как купить новый Subaru Forester на $10,000 дешевле?

Как купить новый Subaru Forester на $10,000 дешевле?

Короткая история покупки и перегона новых Subaru, из Новосибирска в Алматы. 2200 км пути и два дня в дороге. Искренне желаю парням благополучно доехать до дома, благо осталось совсем чуть-чуть.
diyas_valikhan
29 янв. 2015 / 23:20
  • 1356
  • 11
Что меня больше всего удивляет в Корее? Часть 1

Что меня больше всего удивляет в Корее? Часть 1

Я живу и учусь в Южной Корее уже почти полгода. Успела побывать на острове Джеджу, в Сеуле, Бусане, Дэчоне, нескольких маленьких городках и в Тэджоне, в котором я учусь...
nechekhov
26 янв. 2015 / 15:22
  • 1247
  • 16

Редакция таңдауы

Scotch egg. Шотландское яйцо. Если есть время приготовить что-нибудь новое

Scotch egg. Шотландское яйцо. Если есть время приготовить что-нибудь новое

Вечер пятницы. Муж еще не вернулся с работы. Наш малыш ругается на работающую стиральную машинку. А значит у меня есть время приготовить что-нибудь новое и...
Indira_in
вчера / 22:46
  • 144
  • 2
Десять трюков моих друзей. Не пытайтесь их повторить

Десять трюков моих друзей. Не пытайтесь их повторить

Мы очень мало знаем о способностях своего тела. Как сказал поэт: "Я знаю всё, но только не себя". Мне повезло с друзьями. Среди них йоги, чемпионы мира по каратэ, актёры и музыканты. Некоторые из...
alen_barre
вчера / 22:10
  • 167
  • 0
Часики казахстанских депутатов

Часики казахстанских депутатов

Некоторые люди предпочитают использовать наручные часы просто как важный атрибут стиля. Такие есть и среди депутатов Парламента. Корреспонденты Tengrinews.kz присмотрелись к аксессуарам мажилисменов...
turkesh
вчера / 20:46
  • 265
  • 11
Никогда не думала, что буду сравнивать жизнь с танцами

Никогда не думала, что буду сравнивать жизнь с танцами

Стала замечать за собой привычку перепрыгивать лужи в технике похожей на падеша или жете, а когда я тянусь за чем-то, то обязательно встаю на цыпочки на одну ножу, а вторая принимает положение, как в...
EvgeshaBright
вчера / 20:45
  • 92
  • 0
Навеяно холодом. Все фото взяты из личного архива

Навеяно холодом. Все фото взяты из личного архива

А вы помните тот запах, что чувствуется в начале весны? Когда снег уже сошел, грязь высохла, на деревьях зеленеют листья. Когда люди скинули теплые одежды. Воздух теплый и сладкий, свежий и такой...
Pragmatik
вчера / 20:08
  • 118
  • 2
Это Apple. 1790 фотографий и 37 видео весят всего 1,4 ГБ

Это Apple. 1790 фотографий и 37 видео весят всего 1,4 ГБ

Любишь фотографироваться и снимать видео на яблочном "огрызке", но не хватает места на телефоне? Тебе сюда. Вот и все. Лично у меня на телефоне 1790 фотографий и 37 видео весят всего 1,4 ГБ...
NoFlexZone
вчера / 19:57
  • 138
  • 0