«Қазақ» газетінде Наурыз мейрамы туралы материалдар

НАУРЫЗ

Наурыз — қазақша жыл басы. Бұрынғы кезде әр елде наурыз туғанда мейрам қылып, бас асып, қазан-қазан көже ішіп ауылдан-ауылға, үйден-үйге жүріп кәрі-жас, қатын-қалаш бәрі де мәз болып көрісіп, араласып қалушы еді. Бұл кезде ол ғұрып қазақ арасында қалып бара жатқан секілді, наурыздың қай айда, қай күні болуы хақында әр түрлі сөйленеді. Біреулер наурыз марттың бірінде, екіншілер тоғызында келеді деседі, һәр жұрттың белгісі күнде жаңа жыл туады, ескі жыл бітіп, жаңа жыл басталғанда: «іс жаңа жыл қайырлы болсын, жаңа бақыт кәсіп болсын» — деп құттықтасады, ол күнді мейрам қылып шаттықпен өткізеді. Рустың жаңа жылы қыс ортасында, нағыз сақылдап тұрған суықта келеді, біздің Жаңа жылымыз — Наурыз марттың басында болсын, ортасында болсын, әйтеуір мартта келетін болса, шын мағынасымен Жаңа жыл деп айтуға лайық. Күн жылынып, қар еріп, жан-жануар жаздың жақындағанын сезіп көңілденген кез. Шаруа адамдарының бейнеттен қолы шешіліп, алты ай баққан арықтарын үмітті күнге жеткізіп демалып отырған кез. Ағаш, шөптер қар астынан сілкініп шығып, гүлденіп жасаруға даярланып, күн де қыстай бір бүйірлеп жүруін қойып жоғары көтеріліп, бүтін ғаламға нұрын шашып үйсізді үйлімен теңгеріп, бай мен жарлыға бірдей сәуле беруге тұрған кез. Міне, табиғаттың осындай көңілді өзгерістерінің кезеңінде біздің Жаңа жылымыз Наурыз туып, ата ғұрпымызды ұмытпай, белгілі бір күнді басы қылып алсақ ұнамды іс болар еді.

Осы туралы білетін адамдар «Қазаққа» жазса екен, біздің Жаңа жыл — Наурыз анық жылдың қай айында һәм қай күнінде басталады. Біз оқушыларымызды Жаңа жылмен құттықтауға Наурыздың анық қай күні туатынын біле алмадық, ғафу өтінеміз.

«Қазақ», 1913, № 15, 9 март

Оренбург 9 март

Бүгін жыл басы наурыз. Міне, «барыс» кетіп «қоян» келіп тұр. «Қоян» — халыққа жайсыз жылдың бірі. Осы мен төрт қоянды көрейін деп тұрмын. Бұл төртеуі де халыққа жайлы болған жоқ. «Қоян» жылы не малға, не жанға ауырмалдық түсірмей өткен емес. 1880 жылғы «қоян» жұт болып, қазақ малы қаты қырылды. Қар кеткенде жер жүзі өлексеге толып кетіп, ана жер, мына жерде көздерін қарға шоқып үңірейткен өлекселерді көріп, бала кезде шошығаным бар. Ол «қоянда» қатты ашаршылық болды. Пәлен жерде атқұлақтың басын үгіп, көже қылып ішті деп үлкендердің аңыз қып айтып отырғандары есімде бар. Қазақтан басқа жерге ол «қоян» қандай болғанын білмеймін.

1892 жылғы «қоянда» қазақтар жұтады, бүгін Россияда да ашаршылық болып көнек аурудан, обадан адамдар көп қырылды. Бұ «қоян» Оренбургта оқып жүрген кезімде болды. Тамағымыз аш деп инспекторға арыз еткенімізде сендердің бұл ішіп отырған тамақтарыңды таба алмай отырғандар көп, басқа жерде аштықтан мынаны нан қып жеп отыр деп, ала бұтаның үккен басын әкеліп көрсеткені есімде бар.
1904 жылғы «қоянда» қазақ жұтаған жоқ. Бірақ ауырмалдылығы адамға түскен сияқты. Россия мен Жапония арасында соғыс басталып, адам қырғыншылығы болды. Қазақ жұтамағанмен соғыс болған соң қалыптан тысқары шығындардан құр болған жоқ.

Мынау «қоян» дүниеде болмаған зор қырғын соғыстың үстіне келіп тұр. Адамға түскен ауырмалдық үстіне мал ауырмалдылығын қоспай өтсе, қазақтың бағы. Бұрынғы жұт «қояндардай» болып, малға да салмағын салса, қазақ жүгі көбейіп, көтеруге әлі келмес. Түндік ақша екі есе көбейіп тұр. Соғыс салағы түсейін деп тұр. Нәрсе қара қымбаттап тұр. Малдың еті мен сүтінен басқанын бәрін сатып алатын қазаққа бұ да жеңіл тимес. Құдай жұтқа ұшыратпасын. Жұтаса қазақ бұрыңғыдай тез оңала қоймас. Өткен жаздың шаруаға жайлы болғандығынан жұртта пішен мол, шаруаның іші шарбылы. Жаз өте жайсыз болмаса, «қоянның» қайпі мал жағынан онша зор бола қоймас еді деп, алдағы жаздан үміткерміз.

Наурызбен құттықтап, жаңа жыл жайлы болуын тілейміз.

«Қазақ», 1915, № 110, 9 март

________________________________________________________________________

«Алаш» айдарында жарияланған ұқсас мақалалар:

Есенғали Қасаболатов: «Қазақ жастарына»

Ахмет Байтұрсынов: «Аз уақытта көп білу жолының басы»

Уалиолла Халели: «Тіл сақтаушылық»

Ғұмар Қараш: «Тіл — әдебиет»

Мағжан Жұмабаев: «Дала. Қала.»

Әлихан Бөкейхан: «Ұят-ай»!

«Айқап» журналында әйел теңсіздігі мәселесі

«Айқап»: «Қазаққа алалық қайдан келді»?

Мұстафа Шоқайдың Әбубәкір Диваев туралы мақаласы

Л.Толстойдан: «Жұмыртқадай бидай»

Әлихан Бөкейхан: Дін таласы

Алия Arsik
21 наурыз 2013, 11:10
22797

Пікірлер

Shpak
1
0
Рақмет, енді түсінікті. 1913 жылда қазақтар Наурыз мейрамынды тойлаған жоқ, тойлайқ деген ой ғана болған.
Қазақ күнтүзбе 1860 жыл
Кіші жүз, жыл басы Амал айдын бірінен басталаған, жаңаша жыл санау бойынша он төртінші апрельде.
Март - Амал
Апрель - Сауыр
Май - Жауза
Июнь - Саратан
Июль - Есет
Август - Сумбюль
Сентябрь - Мизан
Октябрь - Акырап
Ноябрь - Кауыс
Декабрь - Жеди
Январь - Далю
Февраль - Хут
Орта жүз, жыл басы Отамалы айдын бірінен басталаған, бірінші көш, қыстықтан шығу...
Май - Отамалы
Июнь - Шильда
Июль - Шарша тамыз
Август - Кара сагауз
Сентябрь - Казан
Октябрь - Кырк куек
Ноябрь - Джели токсан
Декабрь - Кантар
Январь - Акпан
Февраль - Наурыз
Март - Коко
Апрель - Мамыр
Shpak
0
0
он төртінші апрельде.
-----------
Кешірініз, апрельде емес, март айында

Народ вы слышали что наши власти вытворяю?!Они выложили в сеть всю информацию о нас всех в открытый доступ!Там есть телефоны,адреса,фото,переписка,место работы,друзья,коллеги,родные и многое другое. Я просто в шоке был как увидел себя там, но там можно удалить информацию о себе, это хоть радует а то мало кто там что ищет. Вот сайт- gg.gg

Пікір қалдырыңыз

Пікірді жария еткенде, авторлар мен пайдаланушылар модератордың былапыт сөздер бар, тура немесе жанама жарнама, пиар немесе заңнамамен рұқсат етілмеген пікірлерді жою құқығымен келіседі.

Сондай-ақ Ctrl+Enter басуға болады

Танымал жазбалар

Что смотреть в июле? От нового «Терминатора» до «Миньонов»

Что смотреть в июле? От нового «Терминатора» до «Миньонов»

Второй месяц лета будет невероятно насыщенным в плане кинематографа, здесь найдутся представители самых разных жанров от хорроров до семейных фильмов, а кроме того найдётся место нескольким громким...
Seattle
1 июля 2015 / 11:23
  • 25959
  • 5
10 страшных и мистических мест Алматы и окрестностей

10 страшных и мистических мест Алматы и окрестностей

Кто из нас не мечтал раскрыть какую-то тайну, найти клад, увидеть призрака? Для тех, кто ищет приключений или хочет пощекотать себе нервы - подборка из загадочных и аномальных зон Алматы!
romANNtic
2 июля 2015 / 18:23
  • 22930
  • 31
Топ-10 самых красивых мест Алматы для показа гостям и родственникам

Топ-10 самых красивых мест Алматы для показа гостям и родственникам

Любимым городом многих жителей нашей страны был и будет оставаться райский город, расположенный на юго-востоке Казахстана - Алматы. Самый крупный мегаполис прославлен своей солнечной погодой и...
asturan
29 июня 2015 / 18:03
  • 18505
  • 26
QNET4U – бизнес в кармане

QNET4U – бизнес в кармане

Что такое QNET4U? В век высоких технологий, когда мы зачастую совершаем покупки, не выходя из дома, электронная коммерция по праву заняла важное место в нашей жизни.  QNET4U – это мобильное...
QNET_KAZAKHSTAN
29 июня 2015 / 15:17
  • 11539
  • 11
Кузнецов мог не идти на разборки. Он ведь понимал, что будет драка…

Кузнецов мог не идти на разборки. Он ведь понимал, что будет драка…

При драке не может быть необходимой стороны потому что, ключевым словом является "оборона" и "обороняющийся". Кто сам идет драться, тот не является обороняющимся, а является нападающим, что и логично.
S_Zhangeldy
1 июля 2015 / 17:08
  • 7335
  • 82
9 городских легенд Астаны. Добавьте и свою историю!

9 городских легенд Астаны. Добавьте и свою историю!

В Астану я приехал из Алматы в 2008 году. С тех пор живу здесь. Про Алмату с самого детства знаю немало страшных, и не очень, историй. Однако вот только сейчас мне стало интересно, а есть ли в...
nota_bene
3 июля 2015 / 16:34
  • 10112
  • 19
Фотопроект «Неизвестный Казахстан». Удивительная красота родной земли

Фотопроект «Неизвестный Казахстан». Удивительная красота родной земли

Если вы считаете, что Казахстан – это только бескрайняя голая степь, то глубоко ошибаетесь. Участники проекта «Неизвестный Казахстан» точно так не считают. Места. в которых побывали участники...
orambaeva
1 июля 2015 / 19:01
  • 5523
  • 4
Деградация сервиса Еле-2. Почему не нужно экономить на качестве?

Деградация сервиса Еле-2. Почему не нужно экономить на качестве?

После недавних проблем с Kcell шансы найти нормального мобильного оператора сводятся к нулю. Вчера, например, были ограничения по связи у Tele-2. Ну как ограничения - связи не было совсем по всему...
1stAfterGod
30 июня 2015 / 14:40
  • 5406
  • 38
10 романтических мест Павлодара

10 романтических мест Павлодара

Павлодар - красивый и романтичный город, всюду украшенный цветами, различными скверами, разнообразными фонтанами и прочими прелестями. Намедни мы совершили прогулку по десяти самым романтичным местам
Seattle
1 июля 2015 / 14:32
  • 6167
  • 22