«Қазақ» газетінде Наурыз мейрамы туралы материалдар

НАУРЫЗ

Наурыз — қазақша жыл басы. Бұрынғы кезде әр елде наурыз туғанда мейрам қылып, бас асып, қазан-қазан көже ішіп ауылдан-ауылға, үйден-үйге жүріп кәрі-жас, қатын-қалаш бәрі де мәз болып көрісіп, араласып қалушы еді. Бұл кезде ол ғұрып қазақ арасында қалып бара жатқан секілді, наурыздың қай айда, қай күні болуы хақында әр түрлі сөйленеді. Біреулер наурыз марттың бірінде, екіншілер тоғызында келеді деседі, һәр жұрттың белгісі күнде жаңа жыл туады, ескі жыл бітіп, жаңа жыл басталғанда: «іс жаңа жыл қайырлы болсын, жаңа бақыт кәсіп болсын» — деп құттықтасады, ол күнді мейрам қылып шаттықпен өткізеді. Рустың жаңа жылы қыс ортасында, нағыз сақылдап тұрған суықта келеді, біздің Жаңа жылымыз — Наурыз марттың басында болсын, ортасында болсын, әйтеуір мартта келетін болса, шын мағынасымен Жаңа жыл деп айтуға лайық. Күн жылынып, қар еріп, жан-жануар жаздың жақындағанын сезіп көңілденген кез. Шаруа адамдарының бейнеттен қолы шешіліп, алты ай баққан арықтарын үмітті күнге жеткізіп демалып отырған кез. Ағаш, шөптер қар астынан сілкініп шығып, гүлденіп жасаруға даярланып, күн де қыстай бір бүйірлеп жүруін қойып жоғары көтеріліп, бүтін ғаламға нұрын шашып үйсізді үйлімен теңгеріп, бай мен жарлыға бірдей сәуле беруге тұрған кез. Міне, табиғаттың осындай көңілді өзгерістерінің кезеңінде біздің Жаңа жылымыз Наурыз туып, ата ғұрпымызды ұмытпай, белгілі бір күнді басы қылып алсақ ұнамды іс болар еді.

Осы туралы білетін адамдар «Қазаққа» жазса екен, біздің Жаңа жыл — Наурыз анық жылдың қай айында һәм қай күнінде басталады. Біз оқушыларымызды Жаңа жылмен құттықтауға Наурыздың анық қай күні туатынын біле алмадық, ғафу өтінеміз.

«Қазақ», 1913, № 15, 9 март

Оренбург 9 март

Бүгін жыл басы наурыз. Міне, «барыс» кетіп «қоян» келіп тұр. «Қоян» — халыққа жайсыз жылдың бірі. Осы мен төрт қоянды көрейін деп тұрмын. Бұл төртеуі де халыққа жайлы болған жоқ. «Қоян» жылы не малға, не жанға ауырмалдық түсірмей өткен емес. 1880 жылғы «қоян» жұт болып, қазақ малы қаты қырылды. Қар кеткенде жер жүзі өлексеге толып кетіп, ана жер, мына жерде көздерін қарға шоқып үңірейткен өлекселерді көріп, бала кезде шошығаным бар. Ол «қоянда» қатты ашаршылық болды. Пәлен жерде атқұлақтың басын үгіп, көже қылып ішті деп үлкендердің аңыз қып айтып отырғандары есімде бар. Қазақтан басқа жерге ол «қоян» қандай болғанын білмеймін.

1892 жылғы «қоянда» қазақтар жұтады, бүгін Россияда да ашаршылық болып көнек аурудан, обадан адамдар көп қырылды. Бұ «қоян» Оренбургта оқып жүрген кезімде болды. Тамағымыз аш деп инспекторға арыз еткенімізде сендердің бұл ішіп отырған тамақтарыңды таба алмай отырғандар көп, басқа жерде аштықтан мынаны нан қып жеп отыр деп, ала бұтаның үккен басын әкеліп көрсеткені есімде бар.
1904 жылғы «қоянда» қазақ жұтаған жоқ. Бірақ ауырмалдылығы адамға түскен сияқты. Россия мен Жапония арасында соғыс басталып, адам қырғыншылығы болды. Қазақ жұтамағанмен соғыс болған соң қалыптан тысқары шығындардан құр болған жоқ.

Мынау «қоян» дүниеде болмаған зор қырғын соғыстың үстіне келіп тұр. Адамға түскен ауырмалдық үстіне мал ауырмалдылығын қоспай өтсе, қазақтың бағы. Бұрынғы жұт «қояндардай» болып, малға да салмағын салса, қазақ жүгі көбейіп, көтеруге әлі келмес. Түндік ақша екі есе көбейіп тұр. Соғыс салағы түсейін деп тұр. Нәрсе қара қымбаттап тұр. Малдың еті мен сүтінен басқанын бәрін сатып алатын қазаққа бұ да жеңіл тимес. Құдай жұтқа ұшыратпасын. Жұтаса қазақ бұрыңғыдай тез оңала қоймас. Өткен жаздың шаруаға жайлы болғандығынан жұртта пішен мол, шаруаның іші шарбылы. Жаз өте жайсыз болмаса, «қоянның» қайпі мал жағынан онша зор бола қоймас еді деп, алдағы жаздан үміткерміз.

Наурызбен құттықтап, жаңа жыл жайлы болуын тілейміз.

«Қазақ», 1915, № 110, 9 март

________________________________________________________________________

«Алаш» айдарында жарияланған ұқсас мақалалар:

Есенғали Қасаболатов: «Қазақ жастарына»

Ахмет Байтұрсынов: «Аз уақытта көп білу жолының басы»

Уалиолла Халели: «Тіл сақтаушылық»

Ғұмар Қараш: «Тіл — әдебиет»

Мағжан Жұмабаев: «Дала. Қала.»

Әлихан Бөкейхан: «Ұят-ай»!

«Айқап» журналында әйел теңсіздігі мәселесі

«Айқап»: «Қазаққа алалық қайдан келді»?

Мұстафа Шоқайдың Әбубәкір Диваев туралы мақаласы

Л.Толстойдан: «Жұмыртқадай бидай»

Әлихан Бөкейхан: Дін таласы

21 наурыз 2013, 11:10
12378

Пікірлер

Рақмет, енді түсінікті. 1913 жылда қазақтар Наурыз мейрамынды тойлаған жоқ, тойлайқ деген ой ғана болған.
Қазақ күнтүзбе 1860 жыл
Кіші жүз, жыл басы Амал айдын бірінен басталаған, жаңаша жыл санау бойынша он төртінші апрельде.
Март - Амал
Апрель - Сауыр
Май - Жауза
Июнь - Саратан
Июль - Есет
Август - Сумбюль
Сентябрь - Мизан
Октябрь - Акырап
Ноябрь - Кауыс
Декабрь - Жеди
Январь - Далю
Февраль - Хут
Орта жүз, жыл басы Отамалы айдын бірінен басталаған, бірінші көш, қыстықтан шығу...
Май - Отамалы
Июнь - Шильда
Июль - Шарша тамыз
Август - Кара сагауз
Сентябрь - Казан
Октябрь - Кырк куек
Ноябрь - Джели токсан
Декабрь - Кантар
Январь - Акпан
Февраль - Наурыз
Март - Коко
Апрель - Мамыр
он төртінші апрельде.
-----------
Кешірініз, апрельде емес, март айында

Народ вы слышали что наши власти вытворяю?!Они выложили в сеть всю информацию о нас всех в открытый доступ!Там есть телефоны,адреса,фото,переписка,место работы,друзья,коллеги,родные и многое другое. Я просто в шоке был как увидел себя там, но там можно удалить информацию о себе, это хоть радует а то мало кто там что ищет. Вот сайт- gg.gg

Пікір қалдырыңыз

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Странные факты вокруг крушения Боинга в Донецке

Странные факты вокруг крушения Боинга в Донецке

Почему Малазийские авиалинии, зная про бои в Донецке, полетели над зоной, где происходят боевые действия? И почему пропала связь, как только самолет произвел вылет...
Zhumagulov
18 июля 2014 / 2:03
  • 8290
  • 99
"Прежде чем у нас заберут телефоны или мне разобьют голову, он был сбит Киевом"

"Прежде чем у нас заберут телефоны или мне разобьют голову, он был сбит Киевом"

Диспетчер испанец оставил более 20 тви-сообщений, среди которых говорится о двух украинских истребителях, которые сопровождали самолет до момента потери связи с ним.
Grakk
18 июля 2014 / 10:27
  • 5392
  • 76
ТОП-15 "Лучшие ужасы"

ТОП-15 "Лучшие ужасы"

Вслед за мультфильмами я решил составить топ фильмов ужасов. Ограничимся временной эпохой 1980 год - наши дни, поэтому никакого Хичкока, только хардкор!
Seattle
17 июля 2014 / 14:58
  • 4667
  • 26
Реакция Казнета на падение малайзийского «Боинг-777»

Реакция Казнета на падение малайзийского «Боинг-777»

Тема, которой посвящена эта реакция, произошла сегодня, несколько часов назад. По некоторым утверждениям малазийский Боинг-777 был сбит недалеко от территории Украины. Обновляемый мониторинг...
tolubarman
18 июля 2014 / 1:01
  • 3277
  • 80
Пять мужских претензий к алматинкам. И не только к алматинкам

Пять мужских претензий к алматинкам. И не только к алматинкам

Дорогие девушки, предмет нашего обожания, наши музы, моё недовольство достигло критической отметки. Вот мои претензии к нашим алматинским, и не только девушкам. Камрады мужчины, присоединяйтесь...
TwoFaced
18 июля 2014 / 17:26
  • 2873
  • 37
Для казаха 13 тыс. км - легкая прогулка или Вокруг Америки за 20 дней

Для казаха 13 тыс. км - легкая прогулка или Вокруг Америки за 20 дней

13 000 км за 20 дней в арендованной машине вокруг США! Заметки о самых интересных местах и культурных особенностях Америки глазами казахстанского бизнесмена и путешественника...
arman_aroundtheworld
20 июля 2014 / 16:46
  • 2003
  • 22

Обсуждаемые посты

Странные факты вокруг крушения Боинга в Донецке

Странные факты вокруг крушения Боинга в Донецке

Почему Малазийские авиалинии, зная про бои в Донецке, полетели над зоной, где происходят боевые действия? И почему пропала связь, как только самолет произвел вылет...
Zhumagulov
18 июля 2014 / 2:03
  • 8290
  • 99
Реакция Казнета на падение малайзийского «Боинг-777»

Реакция Казнета на падение малайзийского «Боинг-777»

Тема, которой посвящена эта реакция, произошла сегодня, несколько часов назад. По некоторым утверждениям малазийский Боинг-777 был сбит недалеко от территории Украины. Обновляемый мониторинг...
tolubarman
18 июля 2014 / 1:01
  • 3277
  • 80
"Прежде чем у нас заберут телефоны или мне разобьют голову, он был сбит Киевом"

"Прежде чем у нас заберут телефоны или мне разобьют голову, он был сбит Киевом"

Диспетчер испанец оставил более 20 тви-сообщений, среди которых говорится о двух украинских истребителях, которые сопровождали самолет до момента потери связи с ним.
Grakk
18 июля 2014 / 10:27
  • 5392
  • 76
Проблема казахстанского футбола - в самом казахстанском футболе

Проблема казахстанского футбола - в самом казахстанском футболе

Ни для кого не секрет, что самым популярным видом спорта в Казахстане является футбол. Другое дело, что наша национальная сборная играет на уровне Фарерских островов. Стоит насущный вопрос: как улучшить игру сборной Казахстана по футболу? В этой статье я постараюсь...
travis_call
17 июля 2014 / 11:44
  • 1470
  • 44
Прогулка по немецким зоопаркам начала XX века

Прогулка по немецким зоопаркам начала XX века

В немецком языке есть слово Tierpark, что переводится как зоопарк, зоосад. Подобные зоопарки были во многих городах Европы и Северной Америки. Последние из них закрылись в 1935 году в Базеле (Швейцария) и в 1936 году в Турине (Италия)...
Shpak
20 июля 2014 / 11:53
  • 916
  • 38
Пять мужских претензий к алматинкам. И не только к алматинкам

Пять мужских претензий к алматинкам. И не только к алматинкам

Дорогие девушки, предмет нашего обожания, наши музы, моё недовольство достигло критической отметки. Вот мои претензии к нашим алматинским, и не только девушкам. Камрады мужчины, присоединяйтесь...
TwoFaced
18 июля 2014 / 17:26
  • 2873
  • 37

Выбор редакции

Презентация НР DeskJet Ink Advantage 2520hc

Презентация НР DeskJet Ink Advantage 2520hc

О том, как прошла гавайская вечеринка, посвященная презентации нового продукта HP. Встреча старых друзей, солнце, коктейли, открытый бассейн - Гаваи были близко.
aigerim
сегодня / 14:46
  • 48
  • 0
История о том, как меня надул бар-клуб Алматы LOLLIPOP

История о том, как меня надул бар-клуб Алматы LOLLIPOP

"Вы не первый, кто к нам сейчас приходит в бар и выпрашивает свою долю. Мы ничего не знаем, поэтому, до свиданья!». Рядом на диване сидел тот самый Дамир, который при виде меня сжался в подушки...
lukashov
сегодня / 13:02
  • 1020
  • 24
7 фильмов о могучих воинах

7 фильмов о могучих воинах

А вам нравятся фильмы о гладиаторах и о могучих героях? В честь выхода "Геракла" вспоминаем лучшие фильмы, проверяющие на прочность храбрых воинов
Seattle
сегодня / 13:01
  • 77
  • 2
Как запустить сервис по доставке здоровой еды. Через Instagram!

Как запустить сервис по доставке здоровой еды. Через Instagram!

К сожалению, в нашей стране люди еще не готовы платить высокую цену за доставку здоровой и вкусной еды. Кроме того владельцам нового сервиса пришлось бороться со стереотипами, сложившимися в обществе.
akhmed_argimbayev
сегодня / 12:20
  • 343
  • 3
Создала канал на youtube.com по фото и обработке

Создала канал на youtube.com по фото и обработке

Конечно, там будет что-то и из хенд мейда и рисования. Но всё же большой акцент на фото. На канале собираюсь выкладывать видео со съёмок и процессы обработки в целом. Думаю, людям будет интересно...
VeroNPrev
сегодня / 10:19
  • 286
  • 2
Расслабьтесь, граждане или Легализация с точки зрения адвоката

Расслабьтесь, граждане или Легализация с точки зрения адвоката

Тема грядущей легализации в данный момент интересует многих жителей нашей страны. Поэтому о том, кому полезна легализация и какие скрытые подводные камни таит новая амнистия, пожалуй, никто не...
Advokot
сегодня / 9:54
  • 493
  • 1