«Қазақ» газетінде Наурыз мейрамы туралы материалдар

НАУРЫЗ

Наурыз — қазақша жыл басы. Бұрынғы кезде әр елде наурыз туғанда мейрам қылып, бас асып, қазан-қазан көже ішіп ауылдан-ауылға, үйден-үйге жүріп кәрі-жас, қатын-қалаш бәрі де мәз болып көрісіп, араласып қалушы еді. Бұл кезде ол ғұрып қазақ арасында қалып бара жатқан секілді, наурыздың қай айда, қай күні болуы хақында әр түрлі сөйленеді. Біреулер наурыз марттың бірінде, екіншілер тоғызында келеді деседі, һәр жұрттың белгісі күнде жаңа жыл туады, ескі жыл бітіп, жаңа жыл басталғанда: «іс жаңа жыл қайырлы болсын, жаңа бақыт кәсіп болсын» — деп құттықтасады, ол күнді мейрам қылып шаттықпен өткізеді. Рустың жаңа жылы қыс ортасында, нағыз сақылдап тұрған суықта келеді, біздің Жаңа жылымыз — Наурыз марттың басында болсын, ортасында болсын, әйтеуір мартта келетін болса, шын мағынасымен Жаңа жыл деп айтуға лайық. Күн жылынып, қар еріп, жан-жануар жаздың жақындағанын сезіп көңілденген кез. Шаруа адамдарының бейнеттен қолы шешіліп, алты ай баққан арықтарын үмітті күнге жеткізіп демалып отырған кез. Ағаш, шөптер қар астынан сілкініп шығып, гүлденіп жасаруға даярланып, күн де қыстай бір бүйірлеп жүруін қойып жоғары көтеріліп, бүтін ғаламға нұрын шашып үйсізді үйлімен теңгеріп, бай мен жарлыға бірдей сәуле беруге тұрған кез. Міне, табиғаттың осындай көңілді өзгерістерінің кезеңінде біздің Жаңа жылымыз Наурыз туып, ата ғұрпымызды ұмытпай, белгілі бір күнді басы қылып алсақ ұнамды іс болар еді.

Осы туралы білетін адамдар «Қазаққа» жазса екен, біздің Жаңа жыл — Наурыз анық жылдың қай айында һәм қай күнінде басталады. Біз оқушыларымызды Жаңа жылмен құттықтауға Наурыздың анық қай күні туатынын біле алмадық, ғафу өтінеміз.

«Қазақ», 1913, № 15, 9 март

Оренбург 9 март

Бүгін жыл басы наурыз. Міне, «барыс» кетіп «қоян» келіп тұр. «Қоян» — халыққа жайсыз жылдың бірі. Осы мен төрт қоянды көрейін деп тұрмын. Бұл төртеуі де халыққа жайлы болған жоқ. «Қоян» жылы не малға, не жанға ауырмалдық түсірмей өткен емес. 1880 жылғы «қоян» жұт болып, қазақ малы қаты қырылды. Қар кеткенде жер жүзі өлексеге толып кетіп, ана жер, мына жерде көздерін қарға шоқып үңірейткен өлекселерді көріп, бала кезде шошығаным бар. Ол «қоянда» қатты ашаршылық болды. Пәлен жерде атқұлақтың басын үгіп, көже қылып ішті деп үлкендердің аңыз қып айтып отырғандары есімде бар. Қазақтан басқа жерге ол «қоян» қандай болғанын білмеймін.

1892 жылғы «қоянда» қазақтар жұтады, бүгін Россияда да ашаршылық болып көнек аурудан, обадан адамдар көп қырылды. Бұ «қоян» Оренбургта оқып жүрген кезімде болды. Тамағымыз аш деп инспекторға арыз еткенімізде сендердің бұл ішіп отырған тамақтарыңды таба алмай отырғандар көп, басқа жерде аштықтан мынаны нан қып жеп отыр деп, ала бұтаның үккен басын әкеліп көрсеткені есімде бар.
1904 жылғы «қоянда» қазақ жұтаған жоқ. Бірақ ауырмалдылығы адамға түскен сияқты. Россия мен Жапония арасында соғыс басталып, адам қырғыншылығы болды. Қазақ жұтамағанмен соғыс болған соң қалыптан тысқары шығындардан құр болған жоқ.

Мынау «қоян» дүниеде болмаған зор қырғын соғыстың үстіне келіп тұр. Адамға түскен ауырмалдық үстіне мал ауырмалдылығын қоспай өтсе, қазақтың бағы. Бұрынғы жұт «қояндардай» болып, малға да салмағын салса, қазақ жүгі көбейіп, көтеруге әлі келмес. Түндік ақша екі есе көбейіп тұр. Соғыс салағы түсейін деп тұр. Нәрсе қара қымбаттап тұр. Малдың еті мен сүтінен басқанын бәрін сатып алатын қазаққа бұ да жеңіл тимес. Құдай жұтқа ұшыратпасын. Жұтаса қазақ бұрыңғыдай тез оңала қоймас. Өткен жаздың шаруаға жайлы болғандығынан жұртта пішен мол, шаруаның іші шарбылы. Жаз өте жайсыз болмаса, «қоянның» қайпі мал жағынан онша зор бола қоймас еді деп, алдағы жаздан үміткерміз.

Наурызбен құттықтап, жаңа жыл жайлы болуын тілейміз.

«Қазақ», 1915, № 110, 9 март

________________________________________________________________________

«Алаш» айдарында жарияланған ұқсас мақалалар:

Есенғали Қасаболатов: «Қазақ жастарына»

Ахмет Байтұрсынов: «Аз уақытта көп білу жолының басы»

Уалиолла Халели: «Тіл сақтаушылық»

Ғұмар Қараш: «Тіл — әдебиет»

Мағжан Жұмабаев: «Дала. Қала.»

Әлихан Бөкейхан: «Ұят-ай»!

«Айқап» журналында әйел теңсіздігі мәселесі

«Айқап»: «Қазаққа алалық қайдан келді»?

Мұстафа Шоқайдың Әбубәкір Диваев туралы мақаласы

Л.Толстойдан: «Жұмыртқадай бидай»

Әлихан Бөкейхан: Дін таласы

Алия Arsik
21 наурыз 2013, 11:10
14558

Пікірлер

Shpak
1
0
Рақмет, енді түсінікті. 1913 жылда қазақтар Наурыз мейрамынды тойлаған жоқ, тойлайқ деген ой ғана болған.
Қазақ күнтүзбе 1860 жыл
Кіші жүз, жыл басы Амал айдын бірінен басталаған, жаңаша жыл санау бойынша он төртінші апрельде.
Март - Амал
Апрель - Сауыр
Май - Жауза
Июнь - Саратан
Июль - Есет
Август - Сумбюль
Сентябрь - Мизан
Октябрь - Акырап
Ноябрь - Кауыс
Декабрь - Жеди
Январь - Далю
Февраль - Хут
Орта жүз, жыл басы Отамалы айдын бірінен басталаған, бірінші көш, қыстықтан шығу...
Май - Отамалы
Июнь - Шильда
Июль - Шарша тамыз
Август - Кара сагауз
Сентябрь - Казан
Октябрь - Кырк куек
Ноябрь - Джели токсан
Декабрь - Кантар
Январь - Акпан
Февраль - Наурыз
Март - Коко
Апрель - Мамыр
Shpak
0
0
он төртінші апрельде.
-----------
Кешірініз, апрельде емес, март айында

Народ вы слышали что наши власти вытворяю?!Они выложили в сеть всю информацию о нас всех в открытый доступ!Там есть телефоны,адреса,фото,переписка,место работы,друзья,коллеги,родные и многое другое. Я просто в шоке был как увидел себя там, но там можно удалить информацию о себе, это хоть радует а то мало кто там что ищет. Вот сайт- gg.gg

Пікір қалдырыңыз

Пікірді жария еткенде, авторлар мен пайдаланушылар модератордың былапыт сөздер бар, тура немесе жанама жарнама, пиар немесе заңнамамен рұқсат етілмеген пікірлерді жою құқығымен келіседі.

Сондай-ақ Ctrl+Enter басуға болады

Танымал жазбалар

Жертвы группы «Курицы Актобе»: муж сбежал прямо со свадьбы

Жертвы группы «Курицы Актобе»: муж сбежал прямо со свадьбы

Здравствуйте, меня зовут Мария, я девушка скромная, простая, может, немного наивная, но позавчера со мной произошёл случай, о котором я даже в фантазиях не могла представить. У меня прямо со...
MariyaInkarova
25 ақп. 2015 / 18:38
  • 10975
  • 123
50 оттенков одного платья. Мир разделился на две группы

50 оттенков одного платья. Мир разделился на две группы

Мир внезапно разделился на две группы: на Сине-черных и Бело-золотых. Обе группы кричат друг на друга в офисах, в домах, на улице по всему миру. В чем причина дебатов? Цвет платья.
yviNews
27 ақп. 2015 / 15:15
  • 5908
  • 89
Слышь, ты че такая дерзкая, а? Творчество масс под дудочку Black Star

Слышь, ты че такая дерзкая, а? Творчество масс под дудочку Black Star

Black Star любит удивлять своих слушателей новыми песнями. На днях назад Natan и Тимати презентовали новый трек. Просмотры просто зашкаливают. Плюс подборка интересных пародий внутри.
killer_slova
24 ақп. 2015 / 1:01
  • 4965
  • 15
Как я сдал IELTS на 7.0. Надеюсь, мой опыт будет полезен

Как я сдал IELTS на 7.0. Надеюсь, мой опыт будет полезен

Иногда кандидаты, которые знают предмет теста на отлично, заваливают их из-за волнения, неуверенности или других мелочей. Перегорают одним словом.
ulan
23 ақп. 2015 / 0:58
  • 4921
  • 23
Запрещённые постеры известных фильмов

Запрещённые постеры известных фильмов

Мы уже поговорили об адаптациях постеров в разных странах, вспомнили и первоначальные варианты некоторых обложек, а сегодня окинем взглядом постеры, которые в силу разных причин были запрещены в США.
Seattle
23 ақп. 2015 / 10:51
  • 4343
  • 4
Бывший капитан «Тороса» Анатолий Степанов: «В Алматы супер!»

Бывший капитан «Тороса» Анатолий Степанов: «В Алматы супер!»

Бывший капитан "Тороса" Анатолий Степанов в интервью сайту Шайба.kz рассказал о переходе в "Алматы", планах выиграть чемпионат Казахстана и передал привет болельщикам "Казахмыса".
Ragazzo
24 ақп. 2015 / 4:26
  • 2765
  • 91
Заведения Астаны как индикатор мужской состоятельности

Заведения Астаны как индикатор мужской состоятельности

От того, какое ты на него произвела первое впечатление, зависит то, как он к тебе относится и куда зовет на встречи. Напишу о классическом варианте – рандеву в местах общественного питания Астаны...
nargiz_15
25 ақп. 2015 / 12:07
  • 2577
  • 32
Экономим на простых вещах. На эти деньги можно неплохо съездить отдохнуть

Экономим на простых вещах. На эти деньги можно неплохо съездить отдохнуть

Не так давно я стала семейным человеком. Теперь я «дружу» с такими понятиями как: «семейный бюджет», «экономия», «накопления». В данном посте я хочу написать о живых примерах, насколько мы расточительны в...
Alyona_G
23 ақп. 2015 / 15:13
  • 2285
  • 40
Бесследно премия не прошла, оставила порцию шуток. Моменты «Оскар 2015»

Бесследно премия не прошла, оставила порцию шуток. Моменты «Оскар 2015»

Главная кинопремия года наконец-то прошла и, как выразился в прошлом году Кевин Спейси, адовый сезон наград закончился. Бесследно «Оскар» не прошел, оставил после себя новую порцию шуток, которые мы...
alyjjackson
24 ақп. 2015 / 19:44
  • 1995
  • 9

Редакция таңдауы

Маленькие лайфхаки. В любой жизненный момент могут поднять настроение и тонус

Маленькие лайфхаки. В любой жизненный момент могут поднять настроение и тонус

Я недавно пытался вспомнить вещи, которые однозначно и абсолютно в любой жизненный момент могут поднять настроение и тонус; мне удалось вспомнить лишь три бесспорные вещи. Возможно они помогут и вам.
convoluted
вчера / 15:26
  • 395
  • 21
Как узнать возраст или отчество человека, когда очень нужно, интересно, но стыдно спросить?

Как узнать возраст или отчество человека, когда очень нужно, интересно, но стыдно спросить?

Как узнать возраст или отчество человека? Если этот человек казахстанец, тогда есть практически беспроигрышный вариант - это узнать ИИН. Но как?
chingiztemirov
вчера / 13:55
  • 665
  • 12
Подборка самых странных случаев использования флага Казахстана

Подборка самых странных случаев использования флага Казахстана

Итак, все уже знают что жителя Астаны оштрафовали на 394 000 за вывешенный из окна флаг Казахстана. Кроме общественного резонанса, на наших глазах создаётся прецедент, когда люди отстаивают своё право...
iskander_cvk
вчера / 13:47
  • 769
  • 53
Игра «Убей страну». Поражает своей бесчеловечностью. Изложены факты

Игра «Убей страну». Поражает своей бесчеловечностью. Изложены факты

«Вы поданы в розыск. Пожалуйста, выберите другую страну». Хотим ли мы получить майдан по-казахстански?! Врагу не пожелаешь, потому, что это было бы хуже, чем на Украине...
Turbo
вчера / 12:55
  • 639
  • 11
Почему если девушка не вышла замуж до 20, то после ей будут твердить, что еще уcпеется?

Почему если девушка не вышла замуж до 20, то после ей будут твердить, что еще уcпеется?

На своем примере раскрою момент неловкости, когда на каждой "сходке" родственников или друзей, создавших свои семьи или даже, находящиеся в длительных и прочных отношений, мы, молодые незамужние...
SogdiK
вчера / 10:52
  • 382
  • 5
Трейлер фильма «Стрелок» с Шоном Пенном

Трейлер фильма «Стрелок» с Шоном Пенном

В марте выходит в прокат фильм "Стрелок" (The Gunman). Что в нём есть примечательного, кроме заезженного названия? Роман "Позиция для лежачего стрелка" Жана-Патрика Маншетта привлек внимание режиссёра Пьера Мореля...
sarkazm
вчера / 9:03
  • 223
  • 0