«Қазақ» газетінде Наурыз мейрамы туралы материалдар

НАУРЫЗ

Наурыз — қазақша жыл басы. Бұрынғы кезде әр елде наурыз туғанда мейрам қылып, бас асып, қазан-қазан көже ішіп ауылдан-ауылға, үйден-үйге жүріп кәрі-жас, қатын-қалаш бәрі де мәз болып көрісіп, араласып қалушы еді. Бұл кезде ол ғұрып қазақ арасында қалып бара жатқан секілді, наурыздың қай айда, қай күні болуы хақында әр түрлі сөйленеді. Біреулер наурыз марттың бірінде, екіншілер тоғызында келеді деседі, һәр жұрттың белгісі күнде жаңа жыл туады, ескі жыл бітіп, жаңа жыл басталғанда: «іс жаңа жыл қайырлы болсын, жаңа бақыт кәсіп болсын» — деп құттықтасады, ол күнді мейрам қылып шаттықпен өткізеді. Рустың жаңа жылы қыс ортасында, нағыз сақылдап тұрған суықта келеді, біздің Жаңа жылымыз — Наурыз марттың басында болсын, ортасында болсын, әйтеуір мартта келетін болса, шын мағынасымен Жаңа жыл деп айтуға лайық. Күн жылынып, қар еріп, жан-жануар жаздың жақындағанын сезіп көңілденген кез. Шаруа адамдарының бейнеттен қолы шешіліп, алты ай баққан арықтарын үмітті күнге жеткізіп демалып отырған кез. Ағаш, шөптер қар астынан сілкініп шығып, гүлденіп жасаруға даярланып, күн де қыстай бір бүйірлеп жүруін қойып жоғары көтеріліп, бүтін ғаламға нұрын шашып үйсізді үйлімен теңгеріп, бай мен жарлыға бірдей сәуле беруге тұрған кез. Міне, табиғаттың осындай көңілді өзгерістерінің кезеңінде біздің Жаңа жылымыз Наурыз туып, ата ғұрпымызды ұмытпай, белгілі бір күнді басы қылып алсақ ұнамды іс болар еді.

Осы туралы білетін адамдар «Қазаққа» жазса екен, біздің Жаңа жыл — Наурыз анық жылдың қай айында һәм қай күнінде басталады. Біз оқушыларымызды Жаңа жылмен құттықтауға Наурыздың анық қай күні туатынын біле алмадық, ғафу өтінеміз.

«Қазақ», 1913, № 15, 9 март

Оренбург 9 март

Бүгін жыл басы наурыз. Міне, «барыс» кетіп «қоян» келіп тұр. «Қоян» — халыққа жайсыз жылдың бірі. Осы мен төрт қоянды көрейін деп тұрмын. Бұл төртеуі де халыққа жайлы болған жоқ. «Қоян» жылы не малға, не жанға ауырмалдық түсірмей өткен емес. 1880 жылғы «қоян» жұт болып, қазақ малы қаты қырылды. Қар кеткенде жер жүзі өлексеге толып кетіп, ана жер, мына жерде көздерін қарға шоқып үңірейткен өлекселерді көріп, бала кезде шошығаным бар. Ол «қоянда» қатты ашаршылық болды. Пәлен жерде атқұлақтың басын үгіп, көже қылып ішті деп үлкендердің аңыз қып айтып отырғандары есімде бар. Қазақтан басқа жерге ол «қоян» қандай болғанын білмеймін.

1892 жылғы «қоянда» қазақтар жұтады, бүгін Россияда да ашаршылық болып көнек аурудан, обадан адамдар көп қырылды. Бұ «қоян» Оренбургта оқып жүрген кезімде болды. Тамағымыз аш деп инспекторға арыз еткенімізде сендердің бұл ішіп отырған тамақтарыңды таба алмай отырғандар көп, басқа жерде аштықтан мынаны нан қып жеп отыр деп, ала бұтаның үккен басын әкеліп көрсеткені есімде бар.
1904 жылғы «қоянда» қазақ жұтаған жоқ. Бірақ ауырмалдылығы адамға түскен сияқты. Россия мен Жапония арасында соғыс басталып, адам қырғыншылығы болды. Қазақ жұтамағанмен соғыс болған соң қалыптан тысқары шығындардан құр болған жоқ.

Мынау «қоян» дүниеде болмаған зор қырғын соғыстың үстіне келіп тұр. Адамға түскен ауырмалдық үстіне мал ауырмалдылығын қоспай өтсе, қазақтың бағы. Бұрынғы жұт «қояндардай» болып, малға да салмағын салса, қазақ жүгі көбейіп, көтеруге әлі келмес. Түндік ақша екі есе көбейіп тұр. Соғыс салағы түсейін деп тұр. Нәрсе қара қымбаттап тұр. Малдың еті мен сүтінен басқанын бәрін сатып алатын қазаққа бұ да жеңіл тимес. Құдай жұтқа ұшыратпасын. Жұтаса қазақ бұрыңғыдай тез оңала қоймас. Өткен жаздың шаруаға жайлы болғандығынан жұртта пішен мол, шаруаның іші шарбылы. Жаз өте жайсыз болмаса, «қоянның» қайпі мал жағынан онша зор бола қоймас еді деп, алдағы жаздан үміткерміз.

Наурызбен құттықтап, жаңа жыл жайлы болуын тілейміз.

«Қазақ», 1915, № 110, 9 март

________________________________________________________________________

«Алаш» айдарында жарияланған ұқсас мақалалар:

Есенғали Қасаболатов: «Қазақ жастарына»

Ахмет Байтұрсынов: «Аз уақытта көп білу жолының басы»

Уалиолла Халели: «Тіл сақтаушылық»

Ғұмар Қараш: «Тіл — әдебиет»

Мағжан Жұмабаев: «Дала. Қала.»

Әлихан Бөкейхан: «Ұят-ай»!

«Айқап» журналында әйел теңсіздігі мәселесі

«Айқап»: «Қазаққа алалық қайдан келді»?

Мұстафа Шоқайдың Әбубәкір Диваев туралы мақаласы

Л.Толстойдан: «Жұмыртқадай бидай»

Әлихан Бөкейхан: Дін таласы

Алия Arsik
21 наурыз 2013, 11:10
22899

Пікірлер

Shpak
1
0
Рақмет, енді түсінікті. 1913 жылда қазақтар Наурыз мейрамынды тойлаған жоқ, тойлайқ деген ой ғана болған.
Қазақ күнтүзбе 1860 жыл
Кіші жүз, жыл басы Амал айдын бірінен басталаған, жаңаша жыл санау бойынша он төртінші апрельде.
Март - Амал
Апрель - Сауыр
Май - Жауза
Июнь - Саратан
Июль - Есет
Август - Сумбюль
Сентябрь - Мизан
Октябрь - Акырап
Ноябрь - Кауыс
Декабрь - Жеди
Январь - Далю
Февраль - Хут
Орта жүз, жыл басы Отамалы айдын бірінен басталаған, бірінші көш, қыстықтан шығу...
Май - Отамалы
Июнь - Шильда
Июль - Шарша тамыз
Август - Кара сагауз
Сентябрь - Казан
Октябрь - Кырк куек
Ноябрь - Джели токсан
Декабрь - Кантар
Январь - Акпан
Февраль - Наурыз
Март - Коко
Апрель - Мамыр
Shpak
0
0
он төртінші апрельде.
-----------
Кешірініз, апрельде емес, март айында

Народ вы слышали что наши власти вытворяю?!Они выложили в сеть всю информацию о нас всех в открытый доступ!Там есть телефоны,адреса,фото,переписка,место работы,друзья,коллеги,родные и многое другое. Я просто в шоке был как увидел себя там, но там можно удалить информацию о себе, это хоть радует а то мало кто там что ищет. Вот сайт- gg.gg

Пікір қалдырыңыз

Пікірді жария еткенде, авторлар мен пайдаланушылар модератордың былапыт сөздер бар, тура немесе жанама жарнама, пиар немесе заңнамамен рұқсат етілмеген пікірлерді жою құқығымен келіседі.

Сондай-ақ Ctrl+Enter басуға болады

Танымал жазбалар

Сель под Алматы 15 июля 1973 года. Тогда была разрушена четверть всей городской застройки

Сель под Алматы 15 июля 1973 года. Тогда была разрушена четверть всей городской застройки

Строительство селезащитной плотины "Медео" в урочище Медео в долине реки Малая Алматинка началось в 1964 г. и осуществлялось при помощи взрывных работ. Первый взрыв (правобережный) произведен в...
Aidashov
24 июля 2015 / 14:17
  • 27137
  • 27
Сель сошел в Наурызбайском районе Алматы

Сель сошел в Наурызбайском районе Алматы

В дежурную часть обратилась женщина с просьбой спасти дочь, которая работает в аптеке на пересечении улиц Джандосова и Яссауи...
Muchacho55
23 июля 2015 / 5:26
  • 21101
  • 14
10 влиятельных выпускников Республиканской физико-математической школы Алматы

10 влиятельных выпускников Республиканской физико-математической школы Алматы

Что очень интересно, эти люди почти одного поколения и многие из них познакомились и сдружились как раз в этой школе, например, как Каппаров и Досаев или основатели Яндекса.
Chiki_briki
23 июля 2015 / 12:33
  • 15008
  • 17
Вещи, которые делают британцы, и которые тяжело понять казахам

Вещи, которые делают британцы, и которые тяжело понять казахам

Я восхищаюсь британцами. Мне безумно нравится их стиль одежды, их манеры и их тонкий юмор. Британцы, в основном, очень умные, начитанные и любознательные. У меня есть друг британец, который прожил...
masami
25 июля 2015 / 10:08
  • 10271
  • 49
10 знаменитых выходцев из Казахстана. Часть 2

10 знаменитых выходцев из Казахстана. Часть 2

Еще десять знаменитостей, которые родились и/или какое-то время жили в Казахстане. После публикации первой части выяснилось, что количество наших талантливых и успешных земляков составляет гораздо...
Lumiere
22 июля 2015 / 19:23
  • 8849
  • 28
Ужасы и романтика озера «Сайран». Перезагрузка. Такого я не ожидала

Ужасы и романтика озера «Сайран». Перезагрузка. Такого я не ожидала

Прошло ровно три недели с момента публикации моего поста под названием «Ужасы и романтика озера «Сайран...» - это ли был не повод еще раз прогуляться вдоль его берега?
katerinas888
23 июля 2015 / 19:27
  • 8062
  • 54
LG: инновации неподвластные времени

LG: инновации неподвластные времени

Особый подарок приготовила компания LG в рамках промо-акции, приуроченной к 550-летию Казахского Ханства. Лимитированная серия часов – роскошное дополнение к Вашей покупке!
LG
25 июля 2015 / 12:00
  • 3885
  • 2
Дневники рогоносца. Часть 6. Не возвращайтесь туда, где вас предали

Дневники рогоносца. Часть 6. Не возвращайтесь туда, где вас предали

Простить можно, но забыть никогда. Мысль о том, что вам изменили и о том, что еще могут изменить, будет пожирать ваш мозг день за днем. Так вы превратите в кошмар не только свою жизнь, но и жизнь детей...
svolochkuku
25 июля 2015 / 19:30
  • 3766
  • 46
Дневники рогоносца. Часть 4. Никогда не забуду, как он меня оттолкнул

Дневники рогоносца. Часть 4. Никогда не забуду, как он меня оттолкнул

Пустота. Все как будто замерло. «Как можно быстрее нужно зайти домой» - думал я, про себя. Весь в слезах я поднимался по леснице. У порога стоял мой младший брат. Я хотел его обнять...
svolochkuku
23 июля 2015 / 10:17
  • 2635
  • 12