Онлайн-трансляция "Седьмого канала"

«Қазақ» газетінде Наурыз мейрамы туралы материалдар

НАУРЫЗ

Наурыз — қазақша жыл басы. Бұрынғы кезде әр елде наурыз туғанда мейрам қылып, бас асып, қазан-қазан көже ішіп ауылдан-ауылға, үйден-үйге жүріп кәрі-жас, қатын-қалаш бәрі де мәз болып көрісіп, араласып қалушы еді. Бұл кезде ол ғұрып қазақ арасында қалып бара жатқан секілді, наурыздың қай айда, қай күні болуы хақында әр түрлі сөйленеді. Біреулер наурыз марттың бірінде, екіншілер тоғызында келеді деседі, һәр жұрттың белгісі күнде жаңа жыл туады, ескі жыл бітіп, жаңа жыл басталғанда: «іс жаңа жыл қайырлы болсын, жаңа бақыт кәсіп болсын» — деп құттықтасады, ол күнді мейрам қылып шаттықпен өткізеді. Рустың жаңа жылы қыс ортасында, нағыз сақылдап тұрған суықта келеді, біздің Жаңа жылымыз — Наурыз марттың басында болсын, ортасында болсын, әйтеуір мартта келетін болса, шын мағынасымен Жаңа жыл деп айтуға лайық. Күн жылынып, қар еріп, жан-жануар жаздың жақындағанын сезіп көңілденген кез. Шаруа адамдарының бейнеттен қолы шешіліп, алты ай баққан арықтарын үмітті күнге жеткізіп демалып отырған кез. Ағаш, шөптер қар астынан сілкініп шығып, гүлденіп жасаруға даярланып, күн де қыстай бір бүйірлеп жүруін қойып жоғары көтеріліп, бүтін ғаламға нұрын шашып үйсізді үйлімен теңгеріп, бай мен жарлыға бірдей сәуле беруге тұрған кез. Міне, табиғаттың осындай көңілді өзгерістерінің кезеңінде біздің Жаңа жылымыз Наурыз туып, ата ғұрпымызды ұмытпай, белгілі бір күнді басы қылып алсақ ұнамды іс болар еді.

Осы туралы білетін адамдар «Қазаққа» жазса екен, біздің Жаңа жыл — Наурыз анық жылдың қай айында һәм қай күнінде басталады. Біз оқушыларымызды Жаңа жылмен құттықтауға Наурыздың анық қай күні туатынын біле алмадық, ғафу өтінеміз.

«Қазақ», 1913, № 15, 9 март

Оренбург 9 март

Бүгін жыл басы наурыз. Міне, «барыс» кетіп «қоян» келіп тұр. «Қоян» — халыққа жайсыз жылдың бірі. Осы мен төрт қоянды көрейін деп тұрмын. Бұл төртеуі де халыққа жайлы болған жоқ. «Қоян» жылы не малға, не жанға ауырмалдық түсірмей өткен емес. 1880 жылғы «қоян» жұт болып, қазақ малы қаты қырылды. Қар кеткенде жер жүзі өлексеге толып кетіп, ана жер, мына жерде көздерін қарға шоқып үңірейткен өлекселерді көріп, бала кезде шошығаным бар. Ол «қоянда» қатты ашаршылық болды. Пәлен жерде атқұлақтың басын үгіп, көже қылып ішті деп үлкендердің аңыз қып айтып отырғандары есімде бар. Қазақтан басқа жерге ол «қоян» қандай болғанын білмеймін.

1892 жылғы «қоянда» қазақтар жұтады, бүгін Россияда да ашаршылық болып көнек аурудан, обадан адамдар көп қырылды. Бұ «қоян» Оренбургта оқып жүрген кезімде болды. Тамағымыз аш деп инспекторға арыз еткенімізде сендердің бұл ішіп отырған тамақтарыңды таба алмай отырғандар көп, басқа жерде аштықтан мынаны нан қып жеп отыр деп, ала бұтаның үккен басын әкеліп көрсеткені есімде бар.
1904 жылғы «қоянда» қазақ жұтаған жоқ. Бірақ ауырмалдылығы адамға түскен сияқты. Россия мен Жапония арасында соғыс басталып, адам қырғыншылығы болды. Қазақ жұтамағанмен соғыс болған соң қалыптан тысқары шығындардан құр болған жоқ.

Мынау «қоян» дүниеде болмаған зор қырғын соғыстың үстіне келіп тұр. Адамға түскен ауырмалдық үстіне мал ауырмалдылығын қоспай өтсе, қазақтың бағы. Бұрынғы жұт «қояндардай» болып, малға да салмағын салса, қазақ жүгі көбейіп, көтеруге әлі келмес. Түндік ақша екі есе көбейіп тұр. Соғыс салағы түсейін деп тұр. Нәрсе қара қымбаттап тұр. Малдың еті мен сүтінен басқанын бәрін сатып алатын қазаққа бұ да жеңіл тимес. Құдай жұтқа ұшыратпасын. Жұтаса қазақ бұрыңғыдай тез оңала қоймас. Өткен жаздың шаруаға жайлы болғандығынан жұртта пішен мол, шаруаның іші шарбылы. Жаз өте жайсыз болмаса, «қоянның» қайпі мал жағынан онша зор бола қоймас еді деп, алдағы жаздан үміткерміз.

Наурызбен құттықтап, жаңа жыл жайлы болуын тілейміз.

«Қазақ», 1915, № 110, 9 март

________________________________________________________________________

«Алаш» айдарында жарияланған ұқсас мақалалар:

Есенғали Қасаболатов: «Қазақ жастарына»

Ахмет Байтұрсынов: «Аз уақытта көп білу жолының басы»

Уалиолла Халели: «Тіл сақтаушылық»

Ғұмар Қараш: «Тіл — әдебиет»

Мағжан Жұмабаев: «Дала. Қала.»

Әлихан Бөкейхан: «Ұят-ай»!

«Айқап» журналында әйел теңсіздігі мәселесі

«Айқап»: «Қазаққа алалық қайдан келді»?

Мұстафа Шоқайдың Әбубәкір Диваев туралы мақаласы

Л.Толстойдан: «Жұмыртқадай бидай»

Әлихан Бөкейхан: Дін таласы

Алия Arsik
21 наурыз 2013, 11:10
2
0
13246

Пікірлер

Рақмет, енді түсінікті. 1913 жылда қазақтар Наурыз мейрамынды тойлаған жоқ, тойлайқ деген ой ғана болған.
Қазақ күнтүзбе 1860 жыл
Кіші жүз, жыл басы Амал айдын бірінен басталаған, жаңаша жыл санау бойынша он төртінші апрельде.
Март - Амал
Апрель - Сауыр
Май - Жауза
Июнь - Саратан
Июль - Есет
Август - Сумбюль
Сентябрь - Мизан
Октябрь - Акырап
Ноябрь - Кауыс
Декабрь - Жеди
Январь - Далю
Февраль - Хут
Орта жүз, жыл басы Отамалы айдын бірінен басталаған, бірінші көш, қыстықтан шығу...
Май - Отамалы
Июнь - Шильда
Июль - Шарша тамыз
Август - Кара сагауз
Сентябрь - Казан
Октябрь - Кырк куек
Ноябрь - Джели токсан
Декабрь - Кантар
Январь - Акпан
Февраль - Наурыз
Март - Коко
Апрель - Мамыр
он төртінші апрельде.
-----------
Кешірініз, апрельде емес, март айында

Народ вы слышали что наши власти вытворяю?!Они выложили в сеть всю информацию о нас всех в открытый доступ!Там есть телефоны,адреса,фото,переписка,место работы,друзья,коллеги,родные и многое другое. Я просто в шоке был как увидел себя там, но там можно удалить информацию о себе, это хоть радует а то мало кто там что ищет. Вот сайт- gg.gg

Пікір қалдырыңыз

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Порнокастинги в Казахстане? 18+

Порнокастинги в Казахстане? 18+

После небольшого перерыва, решил вновь затронуть тему ''контакта'' и ''казахстанской клубнички''. Мой предыдущий пост был посвящен теме разврата и растления малолеток в этой социальной сети.
Goodlife
21 окт. 2014 / 18:14
  • 5192
  • 38
8 причин, по которым Вам не стоит ехать в Астану

8 причин, по которым Вам не стоит ехать в Астану

Надоело уже постоянно сталкиваться с одними и теми же проблемами неорганизованности и неготовности города к комфортному размещению и проживанию жителей и визитеров.
Rashitova
вчера / 17:32
  • 4033
  • 86
Расцветали яблоки и груши. Типы фигуры

Расцветали яблоки и груши. Типы фигуры

Типы фигуры – это основа всех основ, это альфа и омега «стилистической» науки. Зайдите на любой стильно-модный сайт – и вам подробно расскажут, к какому отнести себя фрукту, букве...
Styletime
20 окт. 2014 / 17:40
  • 2210
  • 28
В Казахстане объявили порнокастинг!

В Казахстане объявили порнокастинг!

Тебе скучно и одиноко? Тебе нечем заняться? Сходи на порнокастинг, который объявлен в Кызылорде. Заманчивое предложение? Или вас все-таки бросило в дрожь после услышанного?
Седьмой канал
вчера / 11:58
  • 1931
  • 20
«Червяки» наступают на KFC

«Червяки» наступают на KFC

На днях социальные сети взорвала информация о том, что в одном из Астанинских KFC, а именно в ТЦ "Ханшатыр" в курочке обнаружили весьма неприятную вещь.
Ainura_Rai
20 окт. 2014 / 14:31
  • 1876
  • 20
Тверкинг по-казахски. Почему у нас он непопулярен?

Тверкинг по-казахски. Почему у нас он непопулярен?

Как обычно, на территории пост-советского пространства тверк не имеет слишком много шансов на выживание, однако и у нас есть свои звезды). Девушки из Новосибирска не уступают корейским и американским "коллегам"...
Rashitova
22 окт. 2014 / 11:04
  • 1822
  • 16
Личинки, курица и KFC

Личинки, курица и KFC

В продолжении поста, написанного мною в 2011 году и немного о фейковой фотографии курицы...
Kubekovkz
22 окт. 2014 / 22:27
  • 1731
  • 4
Неудачные фотографии отечественных звезд

Неудачные фотографии отечественных звезд

Самые неприглядные ракурсы и смешные выражения лиц финалистов Turkvizyon-2013 - международного песенного конкурса для тюркоязычных стран подобный "Евровидению".
tosico
19 окт. 2014 / 23:25
  • 1671
  • 14
Почему мужчины НЕ женятся?

Почему мужчины НЕ женятся?

Мужик эволюционировал, стал хитрым, логичным, рассчётливым и беспринципным, и его становится подвести к алтарю всё сложнее и сложнее. Простой вопрос - зачем?
juju
20 окт. 2014 / 16:45
  • 1319
  • 30

Выбор редакции

Как заставить работать Continuity на старых Mac

Как заставить работать Continuity на старых Mac

После выхода OS Mac Yosemite пользователи MacBook старше 2012 года обнаружили, что они лишены Continuity, вернее не могут пользоваться ею.
iSnet
сегодня / 17:40
  • 34
  • 0
Моя интернет-зависимость

Моя интернет-зависимость

В прошлом году я почувствовала себя интернет зависимой. Признаться в этом не страшно, но попахивает асоциальностью и отрешенностью. Для меня, живущей в другой стране, и знающей их язык как родной...
mareshal
сегодня / 15:29
  • 83
  • 1
А вы — циник?

А вы — циник?

Быть циником нынче в моде, с кем не поговори, кругом одни только разочарованные в жизни кактусы. Признаться честно, я и сама бываю той еще колючкой, ну никак не могу удержаться от язвительных...
ASbn
сегодня / 15:14
  • 106
  • 1
Печенье “Медео” – вкусная ностальгия!

Печенье “Медео” – вкусная ностальгия!

Помню, как мама пекла эти печеньки по воскресным утрам. Замешивала гладкое тесто, такое податливое, многообещающее. А потом колбаски разрастались в духовке, и надо было быстро их разрезать.
arven-24
сегодня / 15:00
  • 87
  • 2
«Вкус» человека

«Вкус» человека

Мысли автора о "вкусе" человека. Не вкусах в одежде, музыке и прочем, а именно уникальной вкусовой особенности, которой обладает каждый.
BySun
сегодня / 9:57
  • 113
  • 4
Блогеры, давайте соберемся вновь! Уникальная бесплатная конференция для всех, кто общается и работает в Казнете

Блогеры, давайте соберемся вновь! Уникальная бесплатная конференция для всех, кто общается и работает в Казнете

Ждем вас на республиканской конференции “Пульс казахстанской блогосферы. Творческие приемы, технологии, новинки”. На конференции будут представлены интересные доклады от блогеров и активных...
niyazov
вчера / 18:38
  • 1312
  • 26