«Қазақ» газетінде Наурыз мейрамы туралы материалдар

НАУРЫЗ

Наурыз — қазақша жыл басы. Бұрынғы кезде әр елде наурыз туғанда мейрам қылып, бас асып, қазан-қазан көже ішіп ауылдан-ауылға, үйден-үйге жүріп кәрі-жас, қатын-қалаш бәрі де мәз болып көрісіп, араласып қалушы еді. Бұл кезде ол ғұрып қазақ арасында қалып бара жатқан секілді, наурыздың қай айда, қай күні болуы хақында әр түрлі сөйленеді. Біреулер наурыз марттың бірінде, екіншілер тоғызында келеді деседі, һәр жұрттың белгісі күнде жаңа жыл туады, ескі жыл бітіп, жаңа жыл басталғанда: «іс жаңа жыл қайырлы болсын, жаңа бақыт кәсіп болсын» — деп құттықтасады, ол күнді мейрам қылып шаттықпен өткізеді. Рустың жаңа жылы қыс ортасында, нағыз сақылдап тұрған суықта келеді, біздің Жаңа жылымыз — Наурыз марттың басында болсын, ортасында болсын, әйтеуір мартта келетін болса, шын мағынасымен Жаңа жыл деп айтуға лайық. Күн жылынып, қар еріп, жан-жануар жаздың жақындағанын сезіп көңілденген кез. Шаруа адамдарының бейнеттен қолы шешіліп, алты ай баққан арықтарын үмітті күнге жеткізіп демалып отырған кез. Ағаш, шөптер қар астынан сілкініп шығып, гүлденіп жасаруға даярланып, күн де қыстай бір бүйірлеп жүруін қойып жоғары көтеріліп, бүтін ғаламға нұрын шашып үйсізді үйлімен теңгеріп, бай мен жарлыға бірдей сәуле беруге тұрған кез. Міне, табиғаттың осындай көңілді өзгерістерінің кезеңінде біздің Жаңа жылымыз Наурыз туып, ата ғұрпымызды ұмытпай, белгілі бір күнді басы қылып алсақ ұнамды іс болар еді.

Осы туралы білетін адамдар «Қазаққа» жазса екен, біздің Жаңа жыл — Наурыз анық жылдың қай айында һәм қай күнінде басталады. Біз оқушыларымызды Жаңа жылмен құттықтауға Наурыздың анық қай күні туатынын біле алмадық, ғафу өтінеміз.

«Қазақ», 1913, № 15, 9 март

Оренбург 9 март

Бүгін жыл басы наурыз. Міне, «барыс» кетіп «қоян» келіп тұр. «Қоян» — халыққа жайсыз жылдың бірі. Осы мен төрт қоянды көрейін деп тұрмын. Бұл төртеуі де халыққа жайлы болған жоқ. «Қоян» жылы не малға, не жанға ауырмалдық түсірмей өткен емес. 1880 жылғы «қоян» жұт болып, қазақ малы қаты қырылды. Қар кеткенде жер жүзі өлексеге толып кетіп, ана жер, мына жерде көздерін қарға шоқып үңірейткен өлекселерді көріп, бала кезде шошығаным бар. Ол «қоянда» қатты ашаршылық болды. Пәлен жерде атқұлақтың басын үгіп, көже қылып ішті деп үлкендердің аңыз қып айтып отырғандары есімде бар. Қазақтан басқа жерге ол «қоян» қандай болғанын білмеймін.

1892 жылғы «қоянда» қазақтар жұтады, бүгін Россияда да ашаршылық болып көнек аурудан, обадан адамдар көп қырылды. Бұ «қоян» Оренбургта оқып жүрген кезімде болды. Тамағымыз аш деп инспекторға арыз еткенімізде сендердің бұл ішіп отырған тамақтарыңды таба алмай отырғандар көп, басқа жерде аштықтан мынаны нан қып жеп отыр деп, ала бұтаның үккен басын әкеліп көрсеткені есімде бар.
1904 жылғы «қоянда» қазақ жұтаған жоқ. Бірақ ауырмалдылығы адамға түскен сияқты. Россия мен Жапония арасында соғыс басталып, адам қырғыншылығы болды. Қазақ жұтамағанмен соғыс болған соң қалыптан тысқары шығындардан құр болған жоқ.

Мынау «қоян» дүниеде болмаған зор қырғын соғыстың үстіне келіп тұр. Адамға түскен ауырмалдық үстіне мал ауырмалдылығын қоспай өтсе, қазақтың бағы. Бұрынғы жұт «қояндардай» болып, малға да салмағын салса, қазақ жүгі көбейіп, көтеруге әлі келмес. Түндік ақша екі есе көбейіп тұр. Соғыс салағы түсейін деп тұр. Нәрсе қара қымбаттап тұр. Малдың еті мен сүтінен басқанын бәрін сатып алатын қазаққа бұ да жеңіл тимес. Құдай жұтқа ұшыратпасын. Жұтаса қазақ бұрыңғыдай тез оңала қоймас. Өткен жаздың шаруаға жайлы болғандығынан жұртта пішен мол, шаруаның іші шарбылы. Жаз өте жайсыз болмаса, «қоянның» қайпі мал жағынан онша зор бола қоймас еді деп, алдағы жаздан үміткерміз.

Наурызбен құттықтап, жаңа жыл жайлы болуын тілейміз.

«Қазақ», 1915, № 110, 9 март

________________________________________________________________________

«Алаш» айдарында жарияланған ұқсас мақалалар:

Есенғали Қасаболатов: «Қазақ жастарына»

Ахмет Байтұрсынов: «Аз уақытта көп білу жолының басы»

Уалиолла Халели: «Тіл сақтаушылық»

Ғұмар Қараш: «Тіл — әдебиет»

Мағжан Жұмабаев: «Дала. Қала.»

Әлихан Бөкейхан: «Ұят-ай»!

«Айқап» журналында әйел теңсіздігі мәселесі

«Айқап»: «Қазаққа алалық қайдан келді»?

Мұстафа Шоқайдың Әбубәкір Диваев туралы мақаласы

Л.Толстойдан: «Жұмыртқадай бидай»

Әлихан Бөкейхан: Дін таласы

21 наурыз 2013, 11:10
2
0
12503

Пікірлер

Рақмет, енді түсінікті. 1913 жылда қазақтар Наурыз мейрамынды тойлаған жоқ, тойлайқ деген ой ғана болған.
Қазақ күнтүзбе 1860 жыл
Кіші жүз, жыл басы Амал айдын бірінен басталаған, жаңаша жыл санау бойынша он төртінші апрельде.
Март - Амал
Апрель - Сауыр
Май - Жауза
Июнь - Саратан
Июль - Есет
Август - Сумбюль
Сентябрь - Мизан
Октябрь - Акырап
Ноябрь - Кауыс
Декабрь - Жеди
Январь - Далю
Февраль - Хут
Орта жүз, жыл басы Отамалы айдын бірінен басталаған, бірінші көш, қыстықтан шығу...
Май - Отамалы
Июнь - Шильда
Июль - Шарша тамыз
Август - Кара сагауз
Сентябрь - Казан
Октябрь - Кырк куек
Ноябрь - Джели токсан
Декабрь - Кантар
Январь - Акпан
Февраль - Наурыз
Март - Коко
Апрель - Мамыр
он төртінші апрельде.
-----------
Кешірініз, апрельде емес, март айында

Народ вы слышали что наши власти вытворяю?!Они выложили в сеть всю информацию о нас всех в открытый доступ!Там есть телефоны,адреса,фото,переписка,место работы,друзья,коллеги,родные и многое другое. Я просто в шоке был как увидел себя там, но там можно удалить информацию о себе, это хоть радует а то мало кто там что ищет. Вот сайт- gg.gg

Пікір қалдырыңыз

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Новая велодорожка в Астане - никому ненужное говно

Новая велодорожка в Астане - никому ненужное говно

Я всегда удивлялся почему у нас люди не могут сделать так, как надо сразу. Ведь акиматовские чиновники бывают заграницей, видят инфраструктуру, но приезжают и делают никому ненужное говно.
AH-124
26 авг. 2014 / 9:33
  • 3647
  • 56
Мы теряем нашу молодежь. Куда катятся казахи?

Мы теряем нашу молодежь. Куда катятся казахи?

Я стал замечать, что привычные нам праздники: дни рождения и свадьбы  в нашей стране стали меняться. На дни рождения надевают конусообразные картонные шапочки, шарики, ленточки, еще не хватает...
Taldykorganec
29 авг. 2014 / 16:46
15 веселых и не очень веселых фактов о большой груди

15 веселых и не очень веселых фактов о большой груди

Недавно подруга с пышными формами поведала мне правду о большой груди. Теперь я смотрю на девушек с пышной грудью иначе...
Mika_Ou
27 авг. 2014 / 18:03
  • 2484
  • 14
Популярные порноактрисы без макияжа. Часть 2. (Контент 18+)

Популярные порноактрисы без макияжа. Часть 2. (Контент 18+)

Продолжение моего поста с фотографиями известных зарубежных порноактрис до и после нанесения косметики. В прошлый раз я показал вам снимки только своих самых любимых порнозвезд, в этот раз...
raoul_duke
28 авг. 2014 / 21:00
  • 2265
  • 14
Ярмарка тщеславия. Кто король горы в казахстанском Инстаграме

Ярмарка тщеславия. Кто король горы в казахстанском Инстаграме

Инстаграм каждого из них полон таин и загадок сэлфбрендинга. Однако, секрет их популярности кроется лишь в том, что…
iamYerlan
27 авг. 2014 / 19:12
  • 1982
  • 4
Тупое подражание онлайн-акциям типа Ice Bucket Challenge. О казахстанском карго культе

Тупое подражание онлайн-акциям типа Ice Bucket Challenge. О казахстанском карго культе

"В наиболее известных культах карго из кокосовых пальм и соломы строятся «точные копии» взлётно-посадочных полос, аэропортов и радиовышек. Члены культа строят их, веря в то, что эти постройки привлекут транспортные самолёты..."
orxane
26 авг. 2014 / 12:54
  • 1904
  • 15
Разоблачение участников эксперимента, выявляющего якобы черствость русских и отзывчивость американцев

Разоблачение участников эксперимента, выявляющего якобы черствость русских и отзывчивость американцев

Одним словом, ролик показывает, что американцы настолько неравнодушны к чужой боли, что просто не могут пройти мимо. Ну, а в России могут только пройти мимо. Однако меня как-то что-то настораживало...
Maxambet
29 авг. 2014 / 10:41
  • 1870
  • 53
Прощай, Украина. Где живут красивые девушки и звучат красивые песни

Прощай, Украина. Где живут красивые девушки и звучат красивые песни

Один одногруппник у меня с Донбасса сейчас в ополчении. Воюет. Другая одногруппница, тоже с Донбасса - занимается волонтерской деятельностью, помогает украинской армии...
mbaitykov
27 авг. 2014 / 13:31
Осторожно! Школьная агрессия

Осторожно! Школьная агрессия

Мой одногруппник не смог собрать ту сумму, на которую его "грузанули". Поэтому, начался метод счетчика. Он приходил на пары в синяках, порой в порванной одежде. Он терпел. Но, никак не мог...
Goodlife
28 авг. 2014 / 21:36
  • 1751
  • 28

Выбор редакции

«Как можно требовать что-то от детей, если ты сам не отвечаешь за свои слова?»

«Как можно требовать что-то от детей, если ты сам не отвечаешь за свои слова?»

Говорят, что у счастливой мамы счастливые дети. Когда я встретилась с Аружан и мы начали нашу беседу, в этом утверждении у меня не было никаких сомнений. Передо мной сидела очень добрая женщина, от ко
aigerim
вчера / 14:21
  • 493
  • 8
Размышления о шагах в аргентинском танго

Размышления о шагах в аргентинском танго

Маэстро Булат говорил, что после изучения всё более сложных элементов, финтов, акробатики в конце приходишь к самым простым шагам и разворотам. Если знать структуру, то сложное можно сделать простым.
6665
вчера / 14:21
  • 274
  • 0
Лучшие мультфильмы

Лучшие мультфильмы

Предавшись ностальгии по детству, решила составить этот список. Критериев отбора было множество: это и вхождение в состав "ТОП-250" КиноПоиска, и наличие наград, и места в рейтингах кинокритиков. Не...
red13
вчера / 11:49
  • 516
  • 5
Настоящий бешбармак свеж. Якутская версия клипа

Настоящий бешбармак свеж. Якутская версия клипа

Для того, чтобы снять клип нужен лишь коровник, трактор, друзья, свежий номер GQ и деревня
Evgeshka
вчера / 9:39
  • 797
  • 6
Учеба в кулинарной школе. Из Алматы в Москву

Учеба в кулинарной школе. Из Алматы в Москву

Изучив все предложения по обучению на повара в Алматы, включая специализированные техникумы и частные курсы, решил, что я не получу необходимых знаний и навыков в данных заведениях. Также...
Glavny
вчера / 8:13
  • 629
  • 9
20 фактов о школьном образовании в Республике Казахстан

20 фактов о школьном образовании в Республике Казахстан

Каждый 7-й житель страны – школьник. На среднее образование тратится в полтора раза больше средств, чем на оборону. Более половины всех школ в стране не имеют туалетов внутри помещения.
ADKproject
вчера / 4:09
  • 827
  • 11