«Қазақ» газетінде Наурыз мейрамы туралы материалдар

НАУРЫЗ

Наурыз — қазақша жыл басы. Бұрынғы кезде әр елде наурыз туғанда мейрам қылып, бас асып, қазан-қазан көже ішіп ауылдан-ауылға, үйден-үйге жүріп кәрі-жас, қатын-қалаш бәрі де мәз болып көрісіп, араласып қалушы еді. Бұл кезде ол ғұрып қазақ арасында қалып бара жатқан секілді, наурыздың қай айда, қай күні болуы хақында әр түрлі сөйленеді. Біреулер наурыз марттың бірінде, екіншілер тоғызында келеді деседі, һәр жұрттың белгісі күнде жаңа жыл туады, ескі жыл бітіп, жаңа жыл басталғанда: «іс жаңа жыл қайырлы болсын, жаңа бақыт кәсіп болсын» — деп құттықтасады, ол күнді мейрам қылып шаттықпен өткізеді. Рустың жаңа жылы қыс ортасында, нағыз сақылдап тұрған суықта келеді, біздің Жаңа жылымыз — Наурыз марттың басында болсын, ортасында болсын, әйтеуір мартта келетін болса, шын мағынасымен Жаңа жыл деп айтуға лайық. Күн жылынып, қар еріп, жан-жануар жаздың жақындағанын сезіп көңілденген кез. Шаруа адамдарының бейнеттен қолы шешіліп, алты ай баққан арықтарын үмітті күнге жеткізіп демалып отырған кез. Ағаш, шөптер қар астынан сілкініп шығып, гүлденіп жасаруға даярланып, күн де қыстай бір бүйірлеп жүруін қойып жоғары көтеріліп, бүтін ғаламға нұрын шашып үйсізді үйлімен теңгеріп, бай мен жарлыға бірдей сәуле беруге тұрған кез. Міне, табиғаттың осындай көңілді өзгерістерінің кезеңінде біздің Жаңа жылымыз Наурыз туып, ата ғұрпымызды ұмытпай, белгілі бір күнді басы қылып алсақ ұнамды іс болар еді.

Осы туралы білетін адамдар «Қазаққа» жазса екен, біздің Жаңа жыл — Наурыз анық жылдың қай айында һәм қай күнінде басталады. Біз оқушыларымызды Жаңа жылмен құттықтауға Наурыздың анық қай күні туатынын біле алмадық, ғафу өтінеміз.

«Қазақ», 1913, № 15, 9 март

Оренбург 9 март

Бүгін жыл басы наурыз. Міне, «барыс» кетіп «қоян» келіп тұр. «Қоян» — халыққа жайсыз жылдың бірі. Осы мен төрт қоянды көрейін деп тұрмын. Бұл төртеуі де халыққа жайлы болған жоқ. «Қоян» жылы не малға, не жанға ауырмалдық түсірмей өткен емес. 1880 жылғы «қоян» жұт болып, қазақ малы қаты қырылды. Қар кеткенде жер жүзі өлексеге толып кетіп, ана жер, мына жерде көздерін қарға шоқып үңірейткен өлекселерді көріп, бала кезде шошығаным бар. Ол «қоянда» қатты ашаршылық болды. Пәлен жерде атқұлақтың басын үгіп, көже қылып ішті деп үлкендердің аңыз қып айтып отырғандары есімде бар. Қазақтан басқа жерге ол «қоян» қандай болғанын білмеймін.

1892 жылғы «қоянда» қазақтар жұтады, бүгін Россияда да ашаршылық болып көнек аурудан, обадан адамдар көп қырылды. Бұ «қоян» Оренбургта оқып жүрген кезімде болды. Тамағымыз аш деп инспекторға арыз еткенімізде сендердің бұл ішіп отырған тамақтарыңды таба алмай отырғандар көп, басқа жерде аштықтан мынаны нан қып жеп отыр деп, ала бұтаның үккен басын әкеліп көрсеткені есімде бар.
1904 жылғы «қоянда» қазақ жұтаған жоқ. Бірақ ауырмалдылығы адамға түскен сияқты. Россия мен Жапония арасында соғыс басталып, адам қырғыншылығы болды. Қазақ жұтамағанмен соғыс болған соң қалыптан тысқары шығындардан құр болған жоқ.

Мынау «қоян» дүниеде болмаған зор қырғын соғыстың үстіне келіп тұр. Адамға түскен ауырмалдық үстіне мал ауырмалдылығын қоспай өтсе, қазақтың бағы. Бұрынғы жұт «қояндардай» болып, малға да салмағын салса, қазақ жүгі көбейіп, көтеруге әлі келмес. Түндік ақша екі есе көбейіп тұр. Соғыс салағы түсейін деп тұр. Нәрсе қара қымбаттап тұр. Малдың еті мен сүтінен басқанын бәрін сатып алатын қазаққа бұ да жеңіл тимес. Құдай жұтқа ұшыратпасын. Жұтаса қазақ бұрыңғыдай тез оңала қоймас. Өткен жаздың шаруаға жайлы болғандығынан жұртта пішен мол, шаруаның іші шарбылы. Жаз өте жайсыз болмаса, «қоянның» қайпі мал жағынан онша зор бола қоймас еді деп, алдағы жаздан үміткерміз.

Наурызбен құттықтап, жаңа жыл жайлы болуын тілейміз.

«Қазақ», 1915, № 110, 9 март

________________________________________________________________________

«Алаш» айдарында жарияланған ұқсас мақалалар:

Есенғали Қасаболатов: «Қазақ жастарына»

Ахмет Байтұрсынов: «Аз уақытта көп білу жолының басы»

Уалиолла Халели: «Тіл сақтаушылық»

Ғұмар Қараш: «Тіл — әдебиет»

Мағжан Жұмабаев: «Дала. Қала.»

Әлихан Бөкейхан: «Ұят-ай»!

«Айқап» журналында әйел теңсіздігі мәселесі

«Айқап»: «Қазаққа алалық қайдан келді»?

Мұстафа Шоқайдың Әбубәкір Диваев туралы мақаласы

Л.Толстойдан: «Жұмыртқадай бидай»

Әлихан Бөкейхан: Дін таласы

Алия Arsik
21 наурыз 2013, 11:10
2
0
13077

Пікірлер

Рақмет, енді түсінікті. 1913 жылда қазақтар Наурыз мейрамынды тойлаған жоқ, тойлайқ деген ой ғана болған.
Қазақ күнтүзбе 1860 жыл
Кіші жүз, жыл басы Амал айдын бірінен басталаған, жаңаша жыл санау бойынша он төртінші апрельде.
Март - Амал
Апрель - Сауыр
Май - Жауза
Июнь - Саратан
Июль - Есет
Август - Сумбюль
Сентябрь - Мизан
Октябрь - Акырап
Ноябрь - Кауыс
Декабрь - Жеди
Январь - Далю
Февраль - Хут
Орта жүз, жыл басы Отамалы айдын бірінен басталаған, бірінші көш, қыстықтан шығу...
Май - Отамалы
Июнь - Шильда
Июль - Шарша тамыз
Август - Кара сагауз
Сентябрь - Казан
Октябрь - Кырк куек
Ноябрь - Джели токсан
Декабрь - Кантар
Январь - Акпан
Февраль - Наурыз
Март - Коко
Апрель - Мамыр
он төртінші апрельде.
-----------
Кешірініз, апрельде емес, март айында

Народ вы слышали что наши власти вытворяю?!Они выложили в сеть всю информацию о нас всех в открытый доступ!Там есть телефоны,адреса,фото,переписка,место работы,друзья,коллеги,родные и многое другое. Я просто в шоке был как увидел себя там, но там можно удалить информацию о себе, это хоть радует а то мало кто там что ищет. Вот сайт- gg.gg

Пікір қалдырыңыз

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Девушки, обитающие в Almatinki.com. Репортаж из розового ада (Контент 18+)

Девушки, обитающие в Almatinki.com. Репортаж из розового ада (Контент 18+)

Фотограф поделился с Yvision.kz картинками из алматинской ночной жизни и откровениями обитательниц съемных "аппартаментов" и гостиничных номеров...
Goodlife
25 сент. 2014 / 16:15
  • 9097
  • 96
Обзор принтера HP. Карта Алматы и стикеры для ноутбука

Обзор принтера HP. Карта Алматы и стикеры для ноутбука

Для того, чтобы собрать самодельную карту и напечатать стикеры для ноутбука не нужно быть миллиардером, достаточно лишь...
tolubarman
26 сент. 2014 / 9:47
  • 4753
  • 7
Загадочные места Алматы

Загадочные места Алматы

Всем привет. А сегодня поговорим о загадочных и заброшенных местах Алматы. Конечно, многим известно о них из рассказов (кому то из личного опыта), но все же, для людей, которые не слышали об этих...
Muchaco55
27 сент. 2014 / 2:55
  • 2721
  • 26
Не все шымкентцы — «мамбеты». Не все «мамбеты» — шымкентцы

Не все шымкентцы — «мамбеты». Не все «мамбеты» — шымкентцы

Конечно, приезжих с поселков у нас куча, и это ребята, которые выросли в ауле, не видели города. Но не стоит их путать с жителями самого города Шымкент...
Muchaco55
29 сент. 2014 / 16:35
  • 2318
  • 98
Пять казахстанских красавиц, которым позавидовали бы даже венесуэлки

Пять казахстанских красавиц, которым позавидовали бы даже венесуэлки

За 17-летнюю историю "Мисс Казахстан" национальный конкурс красоты открыл дорогу не только победительницам конкурса, но и многим его участницам. Для девушек, “Мисс Казахстан” - отличный старт в их дал
aizhan_atzh
вчера / 12:38
  • 2300
  • 16
Сгорел легендарный бильярдный клуб Алматы. Фоторепортаж с места пожара

Сгорел легендарный бильярдный клуб Алматы. Фоторепортаж с места пожара

По словам очевидцев, бильярдный клуб "Бастау" начал гореть с 8:30 утра, а не с 10:00 как утверждают некоторые информационные агентства...
iStory
27 сент. 2014 / 14:02
  • 1814
  • 4
Кино превратилось в жуткую коммерческую девку

Кино превратилось в жуткую коммерческую девку

Теперь на кинофестивалях можно лицезреть и директоров ресторанов и фитнесс-клубов с любовницами. Волейболистка С. Алтынбекова призналась, что пришла... чтобы показать свое платье.
Shimanskaya
26 сент. 2014 / 23:35
  • 1610
  • 12
Я приезжий. Где жить приезжему студенту?

Я приезжий. Где жить приезжему студенту?

В такие моменты думаю о том, что делать тем, кто не в состоянии оплачивать стоимость аренды квартиры. Почему так мало уделяют внимание студенческим общежитиям, почему не строят новые общежития, чтобы
timatopic
24 сент. 2014 / 22:02
  • 1588
  • 43
15 интересных блогов на Yvision.kz

15 интересных блогов на Yvision.kz

Можно считать этот пост ответом на фразу, что на Your Vision читать нечего. Согласна, контент не всегда качественный, но всё же есть авторы, на чьих страницах я нахожу хорошие публикации.
Sabine
29 сент. 2014 / 17:14
  • 1373
  • 51

Выбор редакции

Достал Windows? Выбирай Ubuntu!

Достал Windows? Выбирай Ubuntu!

Я перешел на Linux. Потому что это проще, удобнее и красивее. Уже неактуальным стал миф о том, что Linux только для программистов. Ubuntu 14.04 развеет этот миф с первой загрузки.
Collaps
1 окт. 2014 / 15:18
  • 44
  • 1
Что смотреть в октябре?

Что смотреть в октябре?

Новый фильм Дэвида Финчера, Брэд Питт в танке, Тони Старк в суде, Дженнифер Лоуренс и Брэдли Купер снова вместе, Николь Кидман восстанавливает память - всё это в обзоре фильмов октября
Seattle
1 окт. 2014 / 14:26
  • 179
  • 2
Фоторепортаж о сериле, который снимают в Алматы. Комедийный, зато про войну

Фоторепортаж о сериле, который снимают в Алматы. Комедийный, зато про войну

Не могу многое разглашать про сам сериал. Сериал комедийный, Вторая Мировая представлена в пародийном варианте. Одно из мест, где проводились съемки, может знакомо многим алматинцам. На ул. Шевченко...
NatalyFrost
1 окт. 2014 / 14:01
  • 43
  • 2
В московском автосалоне показали не только ВАЗы, но и премиальные иномарки

В московском автосалоне показали не только ВАЗы, но и премиальные иномарки

Московский автосалон стал не только местом премьер для бюджетных новинок от АвтоВАЗа, Datsun и Chevrolet. В «Крокус Экспо» нашлись новинки среди дорогих иномарок. Пусть большинство премьер лишь...
konys
1 окт. 2014 / 14:00
  • 191
  • 1
Флешмоб: Я знаю, что никто не видит этот пост, поэтому я морковка

Флешмоб: Я знаю, что никто не видит этот пост, поэтому я морковка

Люди пишут странные посты о том, что они представляют себя морковкой. Давайте разберемся, почему морковка?
tolubarman
1 окт. 2014 / 13:14
  • 172
  • 0
Что будет с сотовой связью через пару лет?

Что будет с сотовой связью через пару лет?

Я решил немного заглянуть в будущее и подумать, что же ожидать казахстанцам от операторов сотовой связи. Рынок сотовых операторов один из самых конкурентных, тут постоянно меняются тарифы...
subaur
1 окт. 2014 / 13:02
  • 248
  • 3