«Қазақ» газетінде Наурыз мейрамы туралы материалдар

НАУРЫЗ

Наурыз — қазақша жыл басы. Бұрынғы кезде әр елде наурыз туғанда мейрам қылып, бас асып, қазан-қазан көже ішіп ауылдан-ауылға, үйден-үйге жүріп кәрі-жас, қатын-қалаш бәрі де мәз болып көрісіп, араласып қалушы еді. Бұл кезде ол ғұрып қазақ арасында қалып бара жатқан секілді, наурыздың қай айда, қай күні болуы хақында әр түрлі сөйленеді. Біреулер наурыз марттың бірінде, екіншілер тоғызында келеді деседі, һәр жұрттың белгісі күнде жаңа жыл туады, ескі жыл бітіп, жаңа жыл басталғанда: «іс жаңа жыл қайырлы болсын, жаңа бақыт кәсіп болсын» — деп құттықтасады, ол күнді мейрам қылып шаттықпен өткізеді. Рустың жаңа жылы қыс ортасында, нағыз сақылдап тұрған суықта келеді, біздің Жаңа жылымыз — Наурыз марттың басында болсын, ортасында болсын, әйтеуір мартта келетін болса, шын мағынасымен Жаңа жыл деп айтуға лайық. Күн жылынып, қар еріп, жан-жануар жаздың жақындағанын сезіп көңілденген кез. Шаруа адамдарының бейнеттен қолы шешіліп, алты ай баққан арықтарын үмітті күнге жеткізіп демалып отырған кез. Ағаш, шөптер қар астынан сілкініп шығып, гүлденіп жасаруға даярланып, күн де қыстай бір бүйірлеп жүруін қойып жоғары көтеріліп, бүтін ғаламға нұрын шашып үйсізді үйлімен теңгеріп, бай мен жарлыға бірдей сәуле беруге тұрған кез. Міне, табиғаттың осындай көңілді өзгерістерінің кезеңінде біздің Жаңа жылымыз Наурыз туып, ата ғұрпымызды ұмытпай, белгілі бір күнді басы қылып алсақ ұнамды іс болар еді.

Осы туралы білетін адамдар «Қазаққа» жазса екен, біздің Жаңа жыл — Наурыз анық жылдың қай айында һәм қай күнінде басталады. Біз оқушыларымызды Жаңа жылмен құттықтауға Наурыздың анық қай күні туатынын біле алмадық, ғафу өтінеміз.

«Қазақ», 1913, № 15, 9 март

Оренбург 9 март

Бүгін жыл басы наурыз. Міне, «барыс» кетіп «қоян» келіп тұр. «Қоян» — халыққа жайсыз жылдың бірі. Осы мен төрт қоянды көрейін деп тұрмын. Бұл төртеуі де халыққа жайлы болған жоқ. «Қоян» жылы не малға, не жанға ауырмалдық түсірмей өткен емес. 1880 жылғы «қоян» жұт болып, қазақ малы қаты қырылды. Қар кеткенде жер жүзі өлексеге толып кетіп, ана жер, мына жерде көздерін қарға шоқып үңірейткен өлекселерді көріп, бала кезде шошығаным бар. Ол «қоянда» қатты ашаршылық болды. Пәлен жерде атқұлақтың басын үгіп, көже қылып ішті деп үлкендердің аңыз қып айтып отырғандары есімде бар. Қазақтан басқа жерге ол «қоян» қандай болғанын білмеймін.

1892 жылғы «қоянда» қазақтар жұтады, бүгін Россияда да ашаршылық болып көнек аурудан, обадан адамдар көп қырылды. Бұ «қоян» Оренбургта оқып жүрген кезімде болды. Тамағымыз аш деп инспекторға арыз еткенімізде сендердің бұл ішіп отырған тамақтарыңды таба алмай отырғандар көп, басқа жерде аштықтан мынаны нан қып жеп отыр деп, ала бұтаның үккен басын әкеліп көрсеткені есімде бар.
1904 жылғы «қоянда» қазақ жұтаған жоқ. Бірақ ауырмалдылығы адамға түскен сияқты. Россия мен Жапония арасында соғыс басталып, адам қырғыншылығы болды. Қазақ жұтамағанмен соғыс болған соң қалыптан тысқары шығындардан құр болған жоқ.

Мынау «қоян» дүниеде болмаған зор қырғын соғыстың үстіне келіп тұр. Адамға түскен ауырмалдық үстіне мал ауырмалдылығын қоспай өтсе, қазақтың бағы. Бұрынғы жұт «қояндардай» болып, малға да салмағын салса, қазақ жүгі көбейіп, көтеруге әлі келмес. Түндік ақша екі есе көбейіп тұр. Соғыс салағы түсейін деп тұр. Нәрсе қара қымбаттап тұр. Малдың еті мен сүтінен басқанын бәрін сатып алатын қазаққа бұ да жеңіл тимес. Құдай жұтқа ұшыратпасын. Жұтаса қазақ бұрыңғыдай тез оңала қоймас. Өткен жаздың шаруаға жайлы болғандығынан жұртта пішен мол, шаруаның іші шарбылы. Жаз өте жайсыз болмаса, «қоянның» қайпі мал жағынан онша зор бола қоймас еді деп, алдағы жаздан үміткерміз.

Наурызбен құттықтап, жаңа жыл жайлы болуын тілейміз.

«Қазақ», 1915, № 110, 9 март

________________________________________________________________________

«Алаш» айдарында жарияланған ұқсас мақалалар:

Есенғали Қасаболатов: «Қазақ жастарына»

Ахмет Байтұрсынов: «Аз уақытта көп білу жолының басы»

Уалиолла Халели: «Тіл сақтаушылық»

Ғұмар Қараш: «Тіл — әдебиет»

Мағжан Жұмабаев: «Дала. Қала.»

Әлихан Бөкейхан: «Ұят-ай»!

«Айқап» журналында әйел теңсіздігі мәселесі

«Айқап»: «Қазаққа алалық қайдан келді»?

Мұстафа Шоқайдың Әбубәкір Диваев туралы мақаласы

Л.Толстойдан: «Жұмыртқадай бидай»

Әлихан Бөкейхан: Дін таласы

Алия Arsik
21 наурыз 2013, 11:10
32957

Loading...

Пікірлер

Shpak
1
0
Рақмет, енді түсінікті. 1913 жылда қазақтар Наурыз мейрамынды тойлаған жоқ, тойлайқ деген ой ғана болған.
Қазақ күнтүзбе 1860 жыл
Кіші жүз, жыл басы Амал айдын бірінен басталаған, жаңаша жыл санау бойынша он төртінші апрельде.
Март - Амал
Апрель - Сауыр
Май - Жауза
Июнь - Саратан
Июль - Есет
Август - Сумбюль
Сентябрь - Мизан
Октябрь - Акырап
Ноябрь - Кауыс
Декабрь - Жеди
Январь - Далю
Февраль - Хут
Орта жүз, жыл басы Отамалы айдын бірінен басталаған, бірінші көш, қыстықтан шығу...
Май - Отамалы
Июнь - Шильда
Июль - Шарша тамыз
Август - Кара сагауз
Сентябрь - Казан
Октябрь - Кырк куек
Ноябрь - Джели токсан
Декабрь - Кантар
Январь - Акпан
Февраль - Наурыз
Март - Коко
Апрель - Мамыр
Shpak
0
0
он төртінші апрельде.
-----------
Кешірініз, апрельде емес, март айында

Народ вы слышали что наши власти вытворяю?!Они выложили в сеть всю информацию о нас всех в открытый доступ!Там есть телефоны,адреса,фото,переписка,место работы,друзья,коллеги,родные и многое другое. Я просто в шоке был как увидел себя там, но там можно удалить информацию о себе, это хоть радует а то мало кто там что ищет. Вот сайт- gg.gg

Пікір қалдырыңыз

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Сондай-ақ Ctrl+Enter басуға болады

Танымал жазбалар

Теракт в Алматы: Версия Off. Новые видео очевидцев в Youtube

Теракт в Алматы: Версия Off. Новые видео очевидцев в Youtube

Вопросы, которые возникли после совершенного в Алматы теракта и озвученной МВД официальной версии произошедшего. Этого достаточно для того, чтобы засомневаться во всей этой истории, и ее...
TabynHanafi
28 июля 2016 / 10:50
  • 12292
  • 18
Эти полоумные тратили деньги родителей, а затем с улыбкой рассказывали всякие кошмары

Эти полоумные тратили деньги родителей, а затем с улыбкой рассказывали всякие кошмары

Мажорики были везде и всегда, но у нас в стране они занимают отдельную нишу, которая как бы "невзначай" возвышается над простолюдинами. Отпрыски из таких слоев общества отличаются "особым" складом...
sram
25 июля 2016 / 12:20
  • 8563
  • 15
Я попал на стажировку в Google: Предыстория

Я попал на стажировку в Google: Предыстория

Восемь лет назад я начал свой путь в программировании, а сегодня - прохожу стажировку в штаб-квартире Google, в Калифорнии. Решил начать серию постов - welcome!
anuar_721
26 июля 2016 / 5:27
  • 6650
  • 21
Когда я смогу купить собственную квартиру? – откровение живущего на одну зарплату

Когда я смогу купить собственную квартиру? – откровение живущего на одну зарплату

Более вероятен другой вариант, когда у меня на фоне безысходности будет прогрессировать депрессия, жена с детьми не выдержат и сбегут от такого «кормильца», а ячейка общества будет разрушена...
socium_kzo
25 июля 2016 / 9:13
Мой первый миллион – теперь он уже не кажется такой большой суммой, какой казался тогда

Мой первый миллион – теперь он уже не кажется такой большой суммой, какой казался тогда

Свой первый миллион тенге я заработал летом, будучи студентом первого курса университета. За то лето я уяснил для себя, что учить все предметы, что стоят в учебном плане нет необходимости.
shar
27 июля 2016 / 10:51
  • 6430
  • 21
Прогноз курса тенге на 25-29 июля 2016. Ожидаются важные события для мировых рынков

Прогноз курса тенге на 25-29 июля 2016. Ожидаются важные события для мировых рынков

На предстоящей неделе ожидается несколько важных для мировых рынков событий - заседания ФРС США (28июля), ЦБ Японии (29 июля), ЦБ РФ (29 июля) по ключевым ставкам. Рынок не ожидает роста ключевой...
AndrewGreen
25 июля 2016 / 11:48
  • 6064
  • 2
«Секс только после свадьбы». Кто из вас верит в отношения без секса? Лично я – нет!

«Секс только после свадьбы». Кто из вас верит в отношения без секса? Лично я – нет!

Когда я начинаю встречаться с новым человеком, то сразу начинаю прощупывать почву на предмет того, как девушка относится к сексу. Для меня это важно.
ChaotiK
29 июля 2016 / 13:17
Наведите порядок в транспортной системе Алматы! Прекратите экономить раз и навсегда

Наведите порядок в транспортной системе Алматы! Прекратите экономить раз и навсегда

Почему не проводится мониторинг/анализ/опросы среди населения? Почему все решается только с точки зрения приносящей прибыли того или иного автобусного автопарка в казну города и карманы чиновников?
AnastasiKanye
26 июля 2016 / 17:25
  • 4291
  • 30
Замуж за американца. 12 эмоций месяца. Что я испытала в эти дни?

Замуж за американца. 12 эмоций месяца. Что я испытала в эти дни?

Дело в том, что нам с дочкой предоставилась шикарная возможность заценить местных представительниц женского пола. Это тихий адъ, товарищи! У моего ребенка махом слетели все подростковые комплексы по...
KazakhTexas
26 июля 2016 / 9:47
  • 3388
  • 16