«Қазақ» газетінде Наурыз мейрамы туралы материалдар

НАУРЫЗ

Наурыз — қазақша жыл басы. Бұрынғы кезде әр елде наурыз туғанда мейрам қылып, бас асып, қазан-қазан көже ішіп ауылдан-ауылға, үйден-үйге жүріп кәрі-жас, қатын-қалаш бәрі де мәз болып көрісіп, араласып қалушы еді. Бұл кезде ол ғұрып қазақ арасында қалып бара жатқан секілді, наурыздың қай айда, қай күні болуы хақында әр түрлі сөйленеді. Біреулер наурыз марттың бірінде, екіншілер тоғызында келеді деседі, һәр жұрттың белгісі күнде жаңа жыл туады, ескі жыл бітіп, жаңа жыл басталғанда: «іс жаңа жыл қайырлы болсын, жаңа бақыт кәсіп болсын» — деп құттықтасады, ол күнді мейрам қылып шаттықпен өткізеді. Рустың жаңа жылы қыс ортасында, нағыз сақылдап тұрған суықта келеді, біздің Жаңа жылымыз — Наурыз марттың басында болсын, ортасында болсын, әйтеуір мартта келетін болса, шын мағынасымен Жаңа жыл деп айтуға лайық. Күн жылынып, қар еріп, жан-жануар жаздың жақындағанын сезіп көңілденген кез. Шаруа адамдарының бейнеттен қолы шешіліп, алты ай баққан арықтарын үмітті күнге жеткізіп демалып отырған кез. Ағаш, шөптер қар астынан сілкініп шығып, гүлденіп жасаруға даярланып, күн де қыстай бір бүйірлеп жүруін қойып жоғары көтеріліп, бүтін ғаламға нұрын шашып үйсізді үйлімен теңгеріп, бай мен жарлыға бірдей сәуле беруге тұрған кез. Міне, табиғаттың осындай көңілді өзгерістерінің кезеңінде біздің Жаңа жылымыз Наурыз туып, ата ғұрпымызды ұмытпай, белгілі бір күнді басы қылып алсақ ұнамды іс болар еді.

Осы туралы білетін адамдар «Қазаққа» жазса екен, біздің Жаңа жыл — Наурыз анық жылдың қай айында һәм қай күнінде басталады. Біз оқушыларымызды Жаңа жылмен құттықтауға Наурыздың анық қай күні туатынын біле алмадық, ғафу өтінеміз.

«Қазақ», 1913, № 15, 9 март

Оренбург 9 март

Бүгін жыл басы наурыз. Міне, «барыс» кетіп «қоян» келіп тұр. «Қоян» — халыққа жайсыз жылдың бірі. Осы мен төрт қоянды көрейін деп тұрмын. Бұл төртеуі де халыққа жайлы болған жоқ. «Қоян» жылы не малға, не жанға ауырмалдық түсірмей өткен емес. 1880 жылғы «қоян» жұт болып, қазақ малы қаты қырылды. Қар кеткенде жер жүзі өлексеге толып кетіп, ана жер, мына жерде көздерін қарға шоқып үңірейткен өлекселерді көріп, бала кезде шошығаным бар. Ол «қоянда» қатты ашаршылық болды. Пәлен жерде атқұлақтың басын үгіп, көже қылып ішті деп үлкендердің аңыз қып айтып отырғандары есімде бар. Қазақтан басқа жерге ол «қоян» қандай болғанын білмеймін.

1892 жылғы «қоянда» қазақтар жұтады, бүгін Россияда да ашаршылық болып көнек аурудан, обадан адамдар көп қырылды. Бұ «қоян» Оренбургта оқып жүрген кезімде болды. Тамағымыз аш деп инспекторға арыз еткенімізде сендердің бұл ішіп отырған тамақтарыңды таба алмай отырғандар көп, басқа жерде аштықтан мынаны нан қып жеп отыр деп, ала бұтаның үккен басын әкеліп көрсеткені есімде бар.
1904 жылғы «қоянда» қазақ жұтаған жоқ. Бірақ ауырмалдылығы адамға түскен сияқты. Россия мен Жапония арасында соғыс басталып, адам қырғыншылығы болды. Қазақ жұтамағанмен соғыс болған соң қалыптан тысқары шығындардан құр болған жоқ.

Мынау «қоян» дүниеде болмаған зор қырғын соғыстың үстіне келіп тұр. Адамға түскен ауырмалдық үстіне мал ауырмалдылығын қоспай өтсе, қазақтың бағы. Бұрынғы жұт «қояндардай» болып, малға да салмағын салса, қазақ жүгі көбейіп, көтеруге әлі келмес. Түндік ақша екі есе көбейіп тұр. Соғыс салағы түсейін деп тұр. Нәрсе қара қымбаттап тұр. Малдың еті мен сүтінен басқанын бәрін сатып алатын қазаққа бұ да жеңіл тимес. Құдай жұтқа ұшыратпасын. Жұтаса қазақ бұрыңғыдай тез оңала қоймас. Өткен жаздың шаруаға жайлы болғандығынан жұртта пішен мол, шаруаның іші шарбылы. Жаз өте жайсыз болмаса, «қоянның» қайпі мал жағынан онша зор бола қоймас еді деп, алдағы жаздан үміткерміз.

Наурызбен құттықтап, жаңа жыл жайлы болуын тілейміз.

«Қазақ», 1915, № 110, 9 март

________________________________________________________________________

«Алаш» айдарында жарияланған ұқсас мақалалар:

Есенғали Қасаболатов: «Қазақ жастарына»

Ахмет Байтұрсынов: «Аз уақытта көп білу жолының басы»

Уалиолла Халели: «Тіл сақтаушылық»

Ғұмар Қараш: «Тіл — әдебиет»

Мағжан Жұмабаев: «Дала. Қала.»

Әлихан Бөкейхан: «Ұят-ай»!

«Айқап» журналында әйел теңсіздігі мәселесі

«Айқап»: «Қазаққа алалық қайдан келді»?

Мұстафа Шоқайдың Әбубәкір Диваев туралы мақаласы

Л.Толстойдан: «Жұмыртқадай бидай»

Әлихан Бөкейхан: Дін таласы

21 наурыз 2013, 11:10
2
0
12479

Пікірлер

Рақмет, енді түсінікті. 1913 жылда қазақтар Наурыз мейрамынды тойлаған жоқ, тойлайқ деген ой ғана болған.
Қазақ күнтүзбе 1860 жыл
Кіші жүз, жыл басы Амал айдын бірінен басталаған, жаңаша жыл санау бойынша он төртінші апрельде.
Март - Амал
Апрель - Сауыр
Май - Жауза
Июнь - Саратан
Июль - Есет
Август - Сумбюль
Сентябрь - Мизан
Октябрь - Акырап
Ноябрь - Кауыс
Декабрь - Жеди
Январь - Далю
Февраль - Хут
Орта жүз, жыл басы Отамалы айдын бірінен басталаған, бірінші көш, қыстықтан шығу...
Май - Отамалы
Июнь - Шильда
Июль - Шарша тамыз
Август - Кара сагауз
Сентябрь - Казан
Октябрь - Кырк куек
Ноябрь - Джели токсан
Декабрь - Кантар
Январь - Акпан
Февраль - Наурыз
Март - Коко
Апрель - Мамыр
он төртінші апрельде.
-----------
Кешірініз, апрельде емес, март айында

Народ вы слышали что наши власти вытворяю?!Они выложили в сеть всю информацию о нас всех в открытый доступ!Там есть телефоны,адреса,фото,переписка,место работы,друзья,коллеги,родные и многое другое. Я просто в шоке был как увидел себя там, но там можно удалить информацию о себе, это хоть радует а то мало кто там что ищет. Вот сайт- gg.gg

Пікір қалдырыңыз

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Скандальная реклама гей-клуба в городе Алматы

Скандальная реклама гей-клуба в городе Алматы

Пролистывая ленту своего инстаграм, наткнулся на публикацию  Оркена Кенжебека (шеф-редактор дирекции производства программ "Хабар"), который инициировал обоснованный протест на наружную рекламу...
alioralkhan
24 авг. 2014 / 21:14
  • 5484
  • 90
Ночью пользователи из Казахстана не могли зайти в соцсети. Кибервойска ОДКБ проводили учения?

Ночью пользователи из Казахстана не могли зайти в соцсети. Кибервойска ОДКБ проводили учения?

Этой ночью пользователи из Казахстана не могли зайти в любимые соцсети. Не работали Вконтакте, Twitter, Instagram и Facebook. Ответ очевиден...
juju
23 авг. 2014 / 15:53
  • 4968
  • 27
Зачем человечеству нужна порнография. Закрытию 500 порносайтов посвящается

Зачем человечеству нужна порнография. Закрытию 500 порносайтов посвящается

Тысячи одиноких парней по всему миру поднимут левую руку (потому что правая занята) в знак солидарности со мной по данному вопросу...
raoul_duke
22 авг. 2014 / 23:23
  • 4545
  • 79
10 советов престарелым пикаперам

10 советов престарелым пикаперам

Я люблю приходить на встречи с друзьями немного раньше. Люблю покурить, не торопясь делиться новостями, послушать людей за соседними столиками, понаблюдать за посетителями.Сегодня мне не повезло и...
I_got_smth_to_share
24 авг. 2014 / 2:09
  • 3085
  • 28
Как зайти на заблокированный сайт

Как зайти на заблокированный сайт

В общем, пользуйтесь на здоровье и тогда единственным способом ограничить вам доступ к информации будет просто отключить интернет вообще, но это уже отдельная тема ;)
Turbo
24 авг. 2014 / 1:41
  • 2932
  • 25
Мой красный нос. И личный рекорд в чихании – 9 раз

Мой красный нос. И личный рекорд в чихании – 9 раз

Мой дебют :3 В жизни чуть ли не каждого современного человека наступает такой момент, когда становится трудно дышать и слёзы, порой, всё труднее и труднее сдерживать. После частых чиханий, нос начинает жутко зудеть. Промывания мало чем помогают...
knehog
23 авг. 2014 / 19:58
  • 2871
  • 22
Новая велодорожка в Астане - никому ненужное говно

Новая велодорожка в Астане - никому ненужное говно

Я всегда удивлялся почему у нас люди не могут сделать так, как надо сразу. Ведь акиматовские чиновники бывают заграницей, видят инфраструктуру, но приезжают и делают никому ненужное говно.
AH-124
26 авг. 2014 / 9:33
  • 2823
  • 52
Что значит «хорошая книга»?

Что значит «хорошая книга»?

"В старые добрые времена книги писали писатели, а читали все; теперь же книги пишут все, но не читает никто." — Оскар Уайльд. Спросила взрослых, которые когда-то тоже были детьми, чем же эти книги могут вас зацепить?
Gauhar_K7
23 авг. 2014 / 20:55
  • 2816
  • 13

Выбор редакции

Давайте называть вещи своими именами. В Yvision вернулся писькомер, ура!

Давайте называть вещи своими именами. В Yvision вернулся писькомер, ура!

Вчера, в 21.00 по астанинскому времени, без объявления причин и внутренних мотивов, Yvision вернул полноценную систему рейтингов блогеров. Теперь вы можете насладиться собственным рейтингом за...
niyazov
сегодня / 13:35
  • 803
  • 29
Городские легенды в роли религиозных доказательств

Городские легенды в роли религиозных доказательств

Список можно продолжать. Тут и Нейл Армстронг, услышавший звуки азана на Луне и принявший Ислам. Тут и Жак Ив Кусто, также принявший Ислам на склоне лет. Про Кусто, кстати, упоминали в передаче...
Itzamna
сегодня / 12:47
  • 467
  • 3
Welcome Нигерия! В Казахстане новая мода - заключать договоры с певцами из зарубежных стран

Welcome Нигерия! В Казахстане новая мода - заключать договоры с певцами из зарубежных стран

Ну, что, будем делать ставки, будет ли он известнее Сона Паскаля? Или, быть может, в будущем будем слушать песни, где они поют дуэтом? Все-таки они работают с одним и тем же продюсерским центром...
Ainura_Rai
сегодня / 11:57
  • 346
  • 4
Страсти по флагу. Мёртвый закон о госсимволах

Страсти по флагу. Мёртвый закон о госсимволах

Каждый год набирается приличная подборка скандалов, связанных с госсимволами Казахстана. Причём зачастую недостаток кроется именно в нечётком законе о госсимволах.
theYakov
сегодня / 11:38
  • 728
  • 20
Успеть ухватить лето за хвост

Успеть ухватить лето за хвост

Или что нужно успеть сделать, пока жарко. На балконе завялить помидоры. Это мое любимое лакомство на данный момент. А все очень просто: надо купить 5-7 кг мясистых помидоров, разрезать на...
Bloody_South
сегодня / 11:35
  • 165
  • 0
Нога дьявола в соборе Богородицы. Германия, часть 1

Нога дьявола в соборе Богородицы. Германия, часть 1

Собор Фрауэнкирхе скрывает одну из величайших тайн готической Германии. Одна из легенд гласит, что падший рассмеялся, увидев собор без окон и, от радости…
Sandra_kz
сегодня / 10:37
  • 347
  • 4