"Жетінші арнаның" онлайн-көрсетілімі

«Қазақ» газетінде Наурыз мейрамы туралы материалдар

НАУРЫЗ

Наурыз — қазақша жыл басы. Бұрынғы кезде әр елде наурыз туғанда мейрам қылып, бас асып, қазан-қазан көже ішіп ауылдан-ауылға, үйден-үйге жүріп кәрі-жас, қатын-қалаш бәрі де мәз болып көрісіп, араласып қалушы еді. Бұл кезде ол ғұрып қазақ арасында қалып бара жатқан секілді, наурыздың қай айда, қай күні болуы хақында әр түрлі сөйленеді. Біреулер наурыз марттың бірінде, екіншілер тоғызында келеді деседі, һәр жұрттың белгісі күнде жаңа жыл туады, ескі жыл бітіп, жаңа жыл басталғанда: «іс жаңа жыл қайырлы болсын, жаңа бақыт кәсіп болсын» — деп құттықтасады, ол күнді мейрам қылып шаттықпен өткізеді. Рустың жаңа жылы қыс ортасында, нағыз сақылдап тұрған суықта келеді, біздің Жаңа жылымыз — Наурыз марттың басында болсын, ортасында болсын, әйтеуір мартта келетін болса, шын мағынасымен Жаңа жыл деп айтуға лайық. Күн жылынып, қар еріп, жан-жануар жаздың жақындағанын сезіп көңілденген кез. Шаруа адамдарының бейнеттен қолы шешіліп, алты ай баққан арықтарын үмітті күнге жеткізіп демалып отырған кез. Ағаш, шөптер қар астынан сілкініп шығып, гүлденіп жасаруға даярланып, күн де қыстай бір бүйірлеп жүруін қойып жоғары көтеріліп, бүтін ғаламға нұрын шашып үйсізді үйлімен теңгеріп, бай мен жарлыға бірдей сәуле беруге тұрған кез. Міне, табиғаттың осындай көңілді өзгерістерінің кезеңінде біздің Жаңа жылымыз Наурыз туып, ата ғұрпымызды ұмытпай, белгілі бір күнді басы қылып алсақ ұнамды іс болар еді.

Осы туралы білетін адамдар «Қазаққа» жазса екен, біздің Жаңа жыл — Наурыз анық жылдың қай айында һәм қай күнінде басталады. Біз оқушыларымызды Жаңа жылмен құттықтауға Наурыздың анық қай күні туатынын біле алмадық, ғафу өтінеміз.

«Қазақ», 1913, № 15, 9 март

Оренбург 9 март

Бүгін жыл басы наурыз. Міне, «барыс» кетіп «қоян» келіп тұр. «Қоян» — халыққа жайсыз жылдың бірі. Осы мен төрт қоянды көрейін деп тұрмын. Бұл төртеуі де халыққа жайлы болған жоқ. «Қоян» жылы не малға, не жанға ауырмалдық түсірмей өткен емес. 1880 жылғы «қоян» жұт болып, қазақ малы қаты қырылды. Қар кеткенде жер жүзі өлексеге толып кетіп, ана жер, мына жерде көздерін қарға шоқып үңірейткен өлекселерді көріп, бала кезде шошығаным бар. Ол «қоянда» қатты ашаршылық болды. Пәлен жерде атқұлақтың басын үгіп, көже қылып ішті деп үлкендердің аңыз қып айтып отырғандары есімде бар. Қазақтан басқа жерге ол «қоян» қандай болғанын білмеймін.

1892 жылғы «қоянда» қазақтар жұтады, бүгін Россияда да ашаршылық болып көнек аурудан, обадан адамдар көп қырылды. Бұ «қоян» Оренбургта оқып жүрген кезімде болды. Тамағымыз аш деп инспекторға арыз еткенімізде сендердің бұл ішіп отырған тамақтарыңды таба алмай отырғандар көп, басқа жерде аштықтан мынаны нан қып жеп отыр деп, ала бұтаның үккен басын әкеліп көрсеткені есімде бар.
1904 жылғы «қоянда» қазақ жұтаған жоқ. Бірақ ауырмалдылығы адамға түскен сияқты. Россия мен Жапония арасында соғыс басталып, адам қырғыншылығы болды. Қазақ жұтамағанмен соғыс болған соң қалыптан тысқары шығындардан құр болған жоқ.

Мынау «қоян» дүниеде болмаған зор қырғын соғыстың үстіне келіп тұр. Адамға түскен ауырмалдық үстіне мал ауырмалдылығын қоспай өтсе, қазақтың бағы. Бұрынғы жұт «қояндардай» болып, малға да салмағын салса, қазақ жүгі көбейіп, көтеруге әлі келмес. Түндік ақша екі есе көбейіп тұр. Соғыс салағы түсейін деп тұр. Нәрсе қара қымбаттап тұр. Малдың еті мен сүтінен басқанын бәрін сатып алатын қазаққа бұ да жеңіл тимес. Құдай жұтқа ұшыратпасын. Жұтаса қазақ бұрыңғыдай тез оңала қоймас. Өткен жаздың шаруаға жайлы болғандығынан жұртта пішен мол, шаруаның іші шарбылы. Жаз өте жайсыз болмаса, «қоянның» қайпі мал жағынан онша зор бола қоймас еді деп, алдағы жаздан үміткерміз.

Наурызбен құттықтап, жаңа жыл жайлы болуын тілейміз.

«Қазақ», 1915, № 110, 9 март

________________________________________________________________________

«Алаш» айдарында жарияланған ұқсас мақалалар:

Есенғали Қасаболатов: «Қазақ жастарына»

Ахмет Байтұрсынов: «Аз уақытта көп білу жолының басы»

Уалиолла Халели: «Тіл сақтаушылық»

Ғұмар Қараш: «Тіл — әдебиет»

Мағжан Жұмабаев: «Дала. Қала.»

Әлихан Бөкейхан: «Ұят-ай»!

«Айқап» журналында әйел теңсіздігі мәселесі

«Айқап»: «Қазаққа алалық қайдан келді»?

Мұстафа Шоқайдың Әбубәкір Диваев туралы мақаласы

Л.Толстойдан: «Жұмыртқадай бидай»

Әлихан Бөкейхан: Дін таласы

Алия Arsik
21 наурыз 2013, 11:10
2
0
13501

Пікірлер

Shpak
1
0
Рақмет, енді түсінікті. 1913 жылда қазақтар Наурыз мейрамынды тойлаған жоқ, тойлайқ деген ой ғана болған.
Қазақ күнтүзбе 1860 жыл
Кіші жүз, жыл басы Амал айдын бірінен басталаған, жаңаша жыл санау бойынша он төртінші апрельде.
Март - Амал
Апрель - Сауыр
Май - Жауза
Июнь - Саратан
Июль - Есет
Август - Сумбюль
Сентябрь - Мизан
Октябрь - Акырап
Ноябрь - Кауыс
Декабрь - Жеди
Январь - Далю
Февраль - Хут
Орта жүз, жыл басы Отамалы айдын бірінен басталаған, бірінші көш, қыстықтан шығу...
Май - Отамалы
Июнь - Шильда
Июль - Шарша тамыз
Август - Кара сагауз
Сентябрь - Казан
Октябрь - Кырк куек
Ноябрь - Джели токсан
Декабрь - Кантар
Январь - Акпан
Февраль - Наурыз
Март - Коко
Апрель - Мамыр
Shpak
0
0
он төртінші апрельде.
-----------
Кешірініз, апрельде емес, март айында

Народ вы слышали что наши власти вытворяю?!Они выложили в сеть всю информацию о нас всех в открытый доступ!Там есть телефоны,адреса,фото,переписка,место работы,друзья,коллеги,родные и многое другое. Я просто в шоке был как увидел себя там, но там можно удалить информацию о себе, это хоть радует а то мало кто там что ищет. Вот сайт- gg.gg

Пікір қалдырыңыз

Сондай-ақ Ctrl+Enter басуға болады

Танымал жазбалар

Категорически рекомендую к просмотру: История казахской государственности в формате Youtube

Категорически рекомендую к просмотру: История казахской государственности в формате Youtube

Во-первых (и это самое главное), в качестве рассказчиков выступают профессиональные историки, а не какие-нибудь фейсбучники с туманным комсомольским прошлым. Во-вторых, весь материал разбит на...
niyazov
16 дек. 2014 / 16:26
«Чё там, брат, чё там?!» Над чем смеётся народ?

«Чё там, брат, чё там?!» Над чем смеётся народ?

Сегодня творится просто ужас. Поскольку я являюсь тем человеком, который относится к юмору и умению шутить, как к целому искусству и таланту, меня огорчает то, к какому упадку пришли мы, когда начали...
DablWi
18 дек. 2014 / 15:24
  • 2409
  • 19
Почему казахи не ездят заграницу

Почему казахи не ездят заграницу

Из-за "понтов" казахи не ездят заграницу. Вы не замечали того, как редко казахи говорят о странах заграничных, и часто - лишь о поездках в родные ауылы? Я замечаю. Для начала хотелось бы сказать о...
Iguazu
17 дек. 2014 / 13:33
10 лучших селфи Ильи Ильина

10 лучших селфи Ильи Ильина

О том, что двукратный олимпийский чемпион любит "себяшки", теперь знают даже те, кто не следит за ним в Инстаграме. Представляем вам подборку лучших селфи нашего именитого спортсмена за этот год.
auyelbekova
20 дек. 2014 / 12:22
  • 1440
  • 17
Разбор платежных интернет-сервисов в Казахстане

Разбор платежных интернет-сервисов в Казахстане

Через что удобнее всего оплачивать интернет товары и услуги в Казахстане. Разберемся в месте в этом посте...
BioPsihoz
15 дек. 2014 / 13:47
  • 1386
  • 66
Когда борода перестала быть признаком мужества?

Когда борода перестала быть признаком мужества?

Самые высшие строчки рейтинга слухов о бороде, естественно, занимает сказка о том, что это — признак экстремизма, жесткости и жажды крови.
DablWi
15 дек. 2014 / 15:32
  • 1302
  • 22
Студент всегда остается один на один с фразой: «забудьте всё, чему вас учили»

Студент всегда остается один на один с фразой: «забудьте всё, чему вас учили»

ВУЗ – это то место, где студент может врать себе о том, что развивается и «наращивает мышечную массу», чтобы потом стать суперспецом. На самом деле, это самообман. Самообман длиной в несколько лет...
alyona_petrofff
15 дек. 2014 / 12:21
  • 1084
  • 92
Свадьбы знаменитостей Казахстана, которые состоялись в 2014 году

Свадьбы знаменитостей Казахстана, которые состоялись в 2014 году

Свадьбы казахстанских звезд проходили весьма разнообразно. Одни предпочитали скромные торжества, другие же проводили свадьбы по всем национальным традициям
aizhan_atzh
18 дек. 2014 / 14:50
  • 1004
  • 6
Почему северяне тянутся к южанам

Почему северяне тянутся к южанам

Для начала вообще хочу сказать про то, что такие странные темы для писанины мне навеяны личным опытом и не более. Никаких соцопросов и журналистких расследований. А посему относитесь к этому не...
Iguazu
15 дек. 2014 / 11:28
  • 940
  • 12

Редакция таңдауы

Печа Куча - такими необычными ивентами украшают досуг астанчан активисты

Печа Куча - такими необычными ивентами украшают досуг астанчан активисты

Что может быть общего между психическими расстройствами личности, правилами жизни одного весьма успешного молодого человека и тренажерами для женских интимных мышц?
MissMars
вчера / 21:53
  • 194
  • 2
Кто создает тарифы?

Кто создает тарифы?

Кто создает тарифы и почему они именно такие, а не другие? На этот вопрос мне ответил глава дирекции по развитию продуктов Tele2 Даниэль Карпович.
JurDen
вчера / 21:44
  • 289
  • 1
Обзор алюминиевых бамперов для смартфонов. На примере Samsung Note 4

Обзор алюминиевых бамперов для смартфонов. На примере Samsung Note 4

В наших степях алюминиевые бамперы для смартфонов не особо жалуют. Берут, в основном цельные чехлы, либо чехлы-книжечки, чтобы уж наверняка. Так что, будем считать мой обзор скромным вкладом...
niyazov
вчера / 21:28
  • 226
  • 2
Work and Travel. Небольшие советы

Work and Travel. Небольшие советы

Сижу и думаю о прошедшем лете. Прошедшее лето, без сомнений, было лучшее в моей жизни. А причиной тому являлась поездка в США по программе "Work and Travel".  Этим летом я работал в городе Myrtle...
Abylai
вчера / 21:28
  • 199
  • 4
Ни один из опрошенных нами испанцев не ответил на вопрос: " Знаете ли вы Казахстан?"

Ни один из опрошенных нами испанцев не ответил на вопрос: " Знаете ли вы Казахстан?"

Что такое Казахстан? Насколько мы популярны в Испании. Знают ли они о нас также много, как мы о них. Считают ли они Казахстан, привлекательной для туризма страной?
auyelbekova
вчера / 20:31
  • 179
  • 4
«Одержимость» — лучшее кино уходящего года

«Одержимость» — лучшее кино уходящего года

Фильм впечатлил настолько, что всякие мотивирующие «на успех» кинокартины покажутся детским лепетом – это кино по взрослому, кино для настоящих ценителей, кино без ляпов и шаблонов.
Turbo
вчера / 20:28
  • 200
  • 2