Онлайн-трансляция "Седьмого канала"

«Қазақ» газетінде Наурыз мейрамы туралы материалдар

НАУРЫЗ

Наурыз — қазақша жыл басы. Бұрынғы кезде әр елде наурыз туғанда мейрам қылып, бас асып, қазан-қазан көже ішіп ауылдан-ауылға, үйден-үйге жүріп кәрі-жас, қатын-қалаш бәрі де мәз болып көрісіп, араласып қалушы еді. Бұл кезде ол ғұрып қазақ арасында қалып бара жатқан секілді, наурыздың қай айда, қай күні болуы хақында әр түрлі сөйленеді. Біреулер наурыз марттың бірінде, екіншілер тоғызында келеді деседі, һәр жұрттың белгісі күнде жаңа жыл туады, ескі жыл бітіп, жаңа жыл басталғанда: «іс жаңа жыл қайырлы болсын, жаңа бақыт кәсіп болсын» — деп құттықтасады, ол күнді мейрам қылып шаттықпен өткізеді. Рустың жаңа жылы қыс ортасында, нағыз сақылдап тұрған суықта келеді, біздің Жаңа жылымыз — Наурыз марттың басында болсын, ортасында болсын, әйтеуір мартта келетін болса, шын мағынасымен Жаңа жыл деп айтуға лайық. Күн жылынып, қар еріп, жан-жануар жаздың жақындағанын сезіп көңілденген кез. Шаруа адамдарының бейнеттен қолы шешіліп, алты ай баққан арықтарын үмітті күнге жеткізіп демалып отырған кез. Ағаш, шөптер қар астынан сілкініп шығып, гүлденіп жасаруға даярланып, күн де қыстай бір бүйірлеп жүруін қойып жоғары көтеріліп, бүтін ғаламға нұрын шашып үйсізді үйлімен теңгеріп, бай мен жарлыға бірдей сәуле беруге тұрған кез. Міне, табиғаттың осындай көңілді өзгерістерінің кезеңінде біздің Жаңа жылымыз Наурыз туып, ата ғұрпымызды ұмытпай, белгілі бір күнді басы қылып алсақ ұнамды іс болар еді.

Осы туралы білетін адамдар «Қазаққа» жазса екен, біздің Жаңа жыл — Наурыз анық жылдың қай айында һәм қай күнінде басталады. Біз оқушыларымызды Жаңа жылмен құттықтауға Наурыздың анық қай күні туатынын біле алмадық, ғафу өтінеміз.

«Қазақ», 1913, № 15, 9 март

Оренбург 9 март

Бүгін жыл басы наурыз. Міне, «барыс» кетіп «қоян» келіп тұр. «Қоян» — халыққа жайсыз жылдың бірі. Осы мен төрт қоянды көрейін деп тұрмын. Бұл төртеуі де халыққа жайлы болған жоқ. «Қоян» жылы не малға, не жанға ауырмалдық түсірмей өткен емес. 1880 жылғы «қоян» жұт болып, қазақ малы қаты қырылды. Қар кеткенде жер жүзі өлексеге толып кетіп, ана жер, мына жерде көздерін қарға шоқып үңірейткен өлекселерді көріп, бала кезде шошығаным бар. Ол «қоянда» қатты ашаршылық болды. Пәлен жерде атқұлақтың басын үгіп, көже қылып ішті деп үлкендердің аңыз қып айтып отырғандары есімде бар. Қазақтан басқа жерге ол «қоян» қандай болғанын білмеймін.

1892 жылғы «қоянда» қазақтар жұтады, бүгін Россияда да ашаршылық болып көнек аурудан, обадан адамдар көп қырылды. Бұ «қоян» Оренбургта оқып жүрген кезімде болды. Тамағымыз аш деп инспекторға арыз еткенімізде сендердің бұл ішіп отырған тамақтарыңды таба алмай отырғандар көп, басқа жерде аштықтан мынаны нан қып жеп отыр деп, ала бұтаның үккен басын әкеліп көрсеткені есімде бар.
1904 жылғы «қоянда» қазақ жұтаған жоқ. Бірақ ауырмалдылығы адамға түскен сияқты. Россия мен Жапония арасында соғыс басталып, адам қырғыншылығы болды. Қазақ жұтамағанмен соғыс болған соң қалыптан тысқары шығындардан құр болған жоқ.

Мынау «қоян» дүниеде болмаған зор қырғын соғыстың үстіне келіп тұр. Адамға түскен ауырмалдық үстіне мал ауырмалдылығын қоспай өтсе, қазақтың бағы. Бұрынғы жұт «қояндардай» болып, малға да салмағын салса, қазақ жүгі көбейіп, көтеруге әлі келмес. Түндік ақша екі есе көбейіп тұр. Соғыс салағы түсейін деп тұр. Нәрсе қара қымбаттап тұр. Малдың еті мен сүтінен басқанын бәрін сатып алатын қазаққа бұ да жеңіл тимес. Құдай жұтқа ұшыратпасын. Жұтаса қазақ бұрыңғыдай тез оңала қоймас. Өткен жаздың шаруаға жайлы болғандығынан жұртта пішен мол, шаруаның іші шарбылы. Жаз өте жайсыз болмаса, «қоянның» қайпі мал жағынан онша зор бола қоймас еді деп, алдағы жаздан үміткерміз.

Наурызбен құттықтап, жаңа жыл жайлы болуын тілейміз.

«Қазақ», 1915, № 110, 9 март

________________________________________________________________________

«Алаш» айдарында жарияланған ұқсас мақалалар:

Есенғали Қасаболатов: «Қазақ жастарына»

Ахмет Байтұрсынов: «Аз уақытта көп білу жолының басы»

Уалиолла Халели: «Тіл сақтаушылық»

Ғұмар Қараш: «Тіл — әдебиет»

Мағжан Жұмабаев: «Дала. Қала.»

Әлихан Бөкейхан: «Ұят-ай»!

«Айқап» журналында әйел теңсіздігі мәселесі

«Айқап»: «Қазаққа алалық қайдан келді»?

Мұстафа Шоқайдың Әбубәкір Диваев туралы мақаласы

Л.Толстойдан: «Жұмыртқадай бидай»

Әлихан Бөкейхан: Дін таласы

Алия Arsik
21 наурыз 2013, 11:10
2
0
13210

Пікірлер

Рақмет, енді түсінікті. 1913 жылда қазақтар Наурыз мейрамынды тойлаған жоқ, тойлайқ деген ой ғана болған.
Қазақ күнтүзбе 1860 жыл
Кіші жүз, жыл басы Амал айдын бірінен басталаған, жаңаша жыл санау бойынша он төртінші апрельде.
Март - Амал
Апрель - Сауыр
Май - Жауза
Июнь - Саратан
Июль - Есет
Август - Сумбюль
Сентябрь - Мизан
Октябрь - Акырап
Ноябрь - Кауыс
Декабрь - Жеди
Январь - Далю
Февраль - Хут
Орта жүз, жыл басы Отамалы айдын бірінен басталаған, бірінші көш, қыстықтан шығу...
Май - Отамалы
Июнь - Шильда
Июль - Шарша тамыз
Август - Кара сагауз
Сентябрь - Казан
Октябрь - Кырк куек
Ноябрь - Джели токсан
Декабрь - Кантар
Январь - Акпан
Февраль - Наурыз
Март - Коко
Апрель - Мамыр
он төртінші апрельде.
-----------
Кешірініз, апрельде емес, март айында

Народ вы слышали что наши власти вытворяю?!Они выложили в сеть всю информацию о нас всех в открытый доступ!Там есть телефоны,адреса,фото,переписка,место работы,друзья,коллеги,родные и многое другое. Я просто в шоке был как увидел себя там, но там можно удалить информацию о себе, это хоть радует а то мало кто там что ищет. Вот сайт- gg.gg

Пікір қалдырыңыз

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Расскажи о том, как интернет изменил твою жизнь за 5 лет и выиграй iPhone 6 от «Интернет дома»

Расскажи о том, как интернет изменил твою жизнь за 5 лет и выиграй iPhone 6 от «Интернет дома»

Как твоя жизнь изменилась с тех пор, как ты оказался на просторах интернета? Есть смешная история, связанная с интернетом, которой ты хотел бы поделиться? Напиши об этом!
tolubarman
14 окт. 2014 / 11:00
  • 22713
  • 60
Украинский сценарий для Казахстана

Украинский сценарий для Казахстана

Казахстан посетила группа евромайдановцев, которые прибыли в нашу страну, как говорится, прямиком с «майдана». Борцы за демократизацию Незалежной решили поделиться опытом.
Turbo
14 окт. 2014 / 21:22
Паблик «Курицы»: как девушек выводят на чистую воду

Паблик «Курицы»: как девушек выводят на чистую воду

В интернете стали появляться сообщества, где "выводят на чистую воду" девушек, то есть, администратору паблика присылают фотографии девушки и "дают за нее расклад": спала с этим, спала с тем.
Taldykorganec
18 окт. 2014 / 1:08
  • 1948
  • 43
Хроники пикирующих тарифов. Короткий и понятный анализ цен на сотовую связь

Хроники пикирующих тарифов. Короткий и понятный анализ цен на сотовую связь

Еще никогда тарифные войны между операторами связи не происходили так ожесточенно, как на этой неделе. Правда, все началось еще полтора месяца назад. Тоглда, в последние дни лета Altel запустил...
snegovitek
15 окт. 2014 / 14:58
  • 1457
  • 10
Секс в казахской журналистике существует. Просто надо больше читать

Секс в казахской журналистике существует. Просто надо больше читать

Следить за казахскоязычным фэйсбуком нужно – бывает очень интересно. Один из френдов разбил в пух и прах псевдопознания колумниста Esquire на тему сексуальной терминологии казахского языка. Если...
Akmarusya
15 окт. 2014 / 7:08
  • 1338
  • 22
Топ 10 самых жестоких смертей в кино (контент 18+)

Топ 10 самых жестоких смертей в кино (контент 18+)

От классических проделок Фредди Крюгера до захоронения заживо, от вырванного сердца до сгорания в солярие - всё это в топе самых жестоких киносмертей.
Seattle
16 окт. 2014 / 12:27
  • 1144
  • 18
Быть или не быть русскому языку в качестве второго государственного языка?

Быть или не быть русскому языку в качестве второго государственного языка?

Совсем недавно была опубликована весьма интересная статья, которая звучит так: «Нужен ли русскому языку  статус «государственного»?». В данной статье говорилось о том, что некий...
Aigerim_ZH
14 окт. 2014 / 15:38
  • 1102
  • 71
Что ценит современная молодёжь?

Что ценит современная молодёжь?

Любители поругать молодых наверняка весьма удивятся, узнав, на какие ценности ориентируется современная казахстанская молодежь.
IliaArgentum
17 окт. 2014 / 23:15
  • 1059
  • 16
Мысли о приезжих студентах

Мысли о приезжих студентах

Я хочу, чтобы у студентов, которые учатся в нашем городе все было хорошо! Я от души болею за приезжих студентов. Когда я сам был студентом, у меня проблем не было...
Taldykorganec
18 окт. 2014 / 17:03
  • 1056
  • 7

Выбор редакции

Почему сейчас модно не любить людей?

Почему сейчас модно не любить людей?

Людей очень трудно понять. Они иногда и сами себя не понимают. Чувствуют одно, говорят другое. Почему так?
Makintow
сегодня / 23:42
  • 19
  • 0
Женщина кричит на бабушку в автобусе (Контент 18+)

Женщина кричит на бабушку в автобусе (Контент 18+)

Люди, будьте добрее друг к другу. Мы гости в этом мире. Нам делить нечего. Показывайте правильный пример остальным, тем более младшему поколению...
Taldykorganec
сегодня / 20:57
  • 35
  • 0
Чего сегодня ждать в iOS 8.1

Чего сегодня ждать в iOS 8.1

На прошедшей презентации 16.10.2014 Apple анонсировала выход новой мобильной операционной системы 20.10.2014 т.е сегодня (будет доступна в 23:00 по Астане). iOS 8.1 привносит собой ряд исправлений...
iSnet
сегодня / 19:51
  • 30
  • 0
Интересные факты о птицах. Авторские фото

Интересные факты о птицах. Авторские фото

Эту птичку обычно сначала слышу, а потом уже вижу. Поет она "Витю видел?". Интересно, что ее более южная разновидность поет на один слог больше...
VZenkov
сегодня / 17:44
  • 169
  • 0
Расцветали яблоки и груши. Типы фигуры

Расцветали яблоки и груши. Типы фигуры

Типы фигуры – это основа всех основ, это альфа и омега «стилистической» науки. Зайдите на любой стильно-модный сайт – и вам подробно расскажут, к какому отнести себя фрукту, букве...
Styletime
сегодня / 17:40
  • 609
  • 11
Почему мужчины НЕ женятся?

Почему мужчины НЕ женятся?

Мужик эволюционировал, стал хитрым, логичным, рассчётливым и беспринципным, и его становится подвести к алтарю всё сложнее и сложнее. Простой вопрос - зачем?
juju
сегодня / 16:45
  • 434
  • 13