"Жетінші арнаның" онлайн-көрсетілімі

«Қазақ» газетінде Наурыз мейрамы туралы материалдар

НАУРЫЗ

Наурыз — қазақша жыл басы. Бұрынғы кезде әр елде наурыз туғанда мейрам қылып, бас асып, қазан-қазан көже ішіп ауылдан-ауылға, үйден-үйге жүріп кәрі-жас, қатын-қалаш бәрі де мәз болып көрісіп, араласып қалушы еді. Бұл кезде ол ғұрып қазақ арасында қалып бара жатқан секілді, наурыздың қай айда, қай күні болуы хақында әр түрлі сөйленеді. Біреулер наурыз марттың бірінде, екіншілер тоғызында келеді деседі, һәр жұрттың белгісі күнде жаңа жыл туады, ескі жыл бітіп, жаңа жыл басталғанда: «іс жаңа жыл қайырлы болсын, жаңа бақыт кәсіп болсын» — деп құттықтасады, ол күнді мейрам қылып шаттықпен өткізеді. Рустың жаңа жылы қыс ортасында, нағыз сақылдап тұрған суықта келеді, біздің Жаңа жылымыз — Наурыз марттың басында болсын, ортасында болсын, әйтеуір мартта келетін болса, шын мағынасымен Жаңа жыл деп айтуға лайық. Күн жылынып, қар еріп, жан-жануар жаздың жақындағанын сезіп көңілденген кез. Шаруа адамдарының бейнеттен қолы шешіліп, алты ай баққан арықтарын үмітті күнге жеткізіп демалып отырған кез. Ағаш, шөптер қар астынан сілкініп шығып, гүлденіп жасаруға даярланып, күн де қыстай бір бүйірлеп жүруін қойып жоғары көтеріліп, бүтін ғаламға нұрын шашып үйсізді үйлімен теңгеріп, бай мен жарлыға бірдей сәуле беруге тұрған кез. Міне, табиғаттың осындай көңілді өзгерістерінің кезеңінде біздің Жаңа жылымыз Наурыз туып, ата ғұрпымызды ұмытпай, белгілі бір күнді басы қылып алсақ ұнамды іс болар еді.

Осы туралы білетін адамдар «Қазаққа» жазса екен, біздің Жаңа жыл — Наурыз анық жылдың қай айында һәм қай күнінде басталады. Біз оқушыларымызды Жаңа жылмен құттықтауға Наурыздың анық қай күні туатынын біле алмадық, ғафу өтінеміз.

«Қазақ», 1913, № 15, 9 март

Оренбург 9 март

Бүгін жыл басы наурыз. Міне, «барыс» кетіп «қоян» келіп тұр. «Қоян» — халыққа жайсыз жылдың бірі. Осы мен төрт қоянды көрейін деп тұрмын. Бұл төртеуі де халыққа жайлы болған жоқ. «Қоян» жылы не малға, не жанға ауырмалдық түсірмей өткен емес. 1880 жылғы «қоян» жұт болып, қазақ малы қаты қырылды. Қар кеткенде жер жүзі өлексеге толып кетіп, ана жер, мына жерде көздерін қарға шоқып үңірейткен өлекселерді көріп, бала кезде шошығаным бар. Ол «қоянда» қатты ашаршылық болды. Пәлен жерде атқұлақтың басын үгіп, көже қылып ішті деп үлкендердің аңыз қып айтып отырғандары есімде бар. Қазақтан басқа жерге ол «қоян» қандай болғанын білмеймін.

1892 жылғы «қоянда» қазақтар жұтады, бүгін Россияда да ашаршылық болып көнек аурудан, обадан адамдар көп қырылды. Бұ «қоян» Оренбургта оқып жүрген кезімде болды. Тамағымыз аш деп инспекторға арыз еткенімізде сендердің бұл ішіп отырған тамақтарыңды таба алмай отырғандар көп, басқа жерде аштықтан мынаны нан қып жеп отыр деп, ала бұтаның үккен басын әкеліп көрсеткені есімде бар.
1904 жылғы «қоянда» қазақ жұтаған жоқ. Бірақ ауырмалдылығы адамға түскен сияқты. Россия мен Жапония арасында соғыс басталып, адам қырғыншылығы болды. Қазақ жұтамағанмен соғыс болған соң қалыптан тысқары шығындардан құр болған жоқ.

Мынау «қоян» дүниеде болмаған зор қырғын соғыстың үстіне келіп тұр. Адамға түскен ауырмалдық үстіне мал ауырмалдылығын қоспай өтсе, қазақтың бағы. Бұрынғы жұт «қояндардай» болып, малға да салмағын салса, қазақ жүгі көбейіп, көтеруге әлі келмес. Түндік ақша екі есе көбейіп тұр. Соғыс салағы түсейін деп тұр. Нәрсе қара қымбаттап тұр. Малдың еті мен сүтінен басқанын бәрін сатып алатын қазаққа бұ да жеңіл тимес. Құдай жұтқа ұшыратпасын. Жұтаса қазақ бұрыңғыдай тез оңала қоймас. Өткен жаздың шаруаға жайлы болғандығынан жұртта пішен мол, шаруаның іші шарбылы. Жаз өте жайсыз болмаса, «қоянның» қайпі мал жағынан онша зор бола қоймас еді деп, алдағы жаздан үміткерміз.

Наурызбен құттықтап, жаңа жыл жайлы болуын тілейміз.

«Қазақ», 1915, № 110, 9 март

________________________________________________________________________

«Алаш» айдарында жарияланған ұқсас мақалалар:

Есенғали Қасаболатов: «Қазақ жастарына»

Ахмет Байтұрсынов: «Аз уақытта көп білу жолының басы»

Уалиолла Халели: «Тіл сақтаушылық»

Ғұмар Қараш: «Тіл — әдебиет»

Мағжан Жұмабаев: «Дала. Қала.»

Әлихан Бөкейхан: «Ұят-ай»!

«Айқап» журналында әйел теңсіздігі мәселесі

«Айқап»: «Қазаққа алалық қайдан келді»?

Мұстафа Шоқайдың Әбубәкір Диваев туралы мақаласы

Л.Толстойдан: «Жұмыртқадай бидай»

Әлихан Бөкейхан: Дін таласы

Алия Arsik
21 наурыз 2013, 11:10
2
0
13380

Пікірлер

Shpak
1
0
Рақмет, енді түсінікті. 1913 жылда қазақтар Наурыз мейрамынды тойлаған жоқ, тойлайқ деген ой ғана болған.
Қазақ күнтүзбе 1860 жыл
Кіші жүз, жыл басы Амал айдын бірінен басталаған, жаңаша жыл санау бойынша он төртінші апрельде.
Март - Амал
Апрель - Сауыр
Май - Жауза
Июнь - Саратан
Июль - Есет
Август - Сумбюль
Сентябрь - Мизан
Октябрь - Акырап
Ноябрь - Кауыс
Декабрь - Жеди
Январь - Далю
Февраль - Хут
Орта жүз, жыл басы Отамалы айдын бірінен басталаған, бірінші көш, қыстықтан шығу...
Май - Отамалы
Июнь - Шильда
Июль - Шарша тамыз
Август - Кара сагауз
Сентябрь - Казан
Октябрь - Кырк куек
Ноябрь - Джели токсан
Декабрь - Кантар
Январь - Акпан
Февраль - Наурыз
Март - Коко
Апрель - Мамыр
Shpak
0
0
он төртінші апрельде.
-----------
Кешірініз, апрельде емес, март айында

Народ вы слышали что наши власти вытворяю?!Они выложили в сеть всю информацию о нас всех в открытый доступ!Там есть телефоны,адреса,фото,переписка,место работы,друзья,коллеги,родные и многое другое. Я просто в шоке был как увидел себя там, но там можно удалить информацию о себе, это хоть радует а то мало кто там что ищет. Вот сайт- gg.gg

Пікір қалдырыңыз

Сондай-ақ Ctrl+Enter басуға болады

Танымал жазбалар

Путаны нашего аула. Рассказ

Путаны нашего аула. Рассказ

Летом он покинул родной аул и поехал в город к брату. Откровенные наряды некоторых городских девушек растеребили его глубокую душу. В общем-то, не только душу.
distemper2011
23 нояб. 2014 / 2:57
  • 2352
  • 30
Топ 10 «Сексуальные злодейки в кино»

Топ 10 «Сексуальные злодейки в кино»

Многие считают, что быть антагонистом в кино - это удел брутальных или хитроумных мужчин, но есть и женские персонажи, устраивающие настоящий ад титульным героям, самое главное выглядят они при этом...
Seattle
21 нояб. 2014 / 13:51
  • 2128
  • 10
Шедевральная реклама строительной фирмы из Петропавловска. WTF?!

Шедевральная реклама строительной фирмы из Петропавловска. WTF?!

Вы издеваетесь, ребята? Совсем недавно мы обсуждали нелепые казахстанские творения, как сегодня на сайте КТК, я увидел это убогое "Г". Зачем делать такое? Реклама? Клип? Что это? Объясните мне...
Goodlife
24 нояб. 2014 / 12:00
  • 1844
  • 27
Уезжая из Астаны, наблюдал на вокзале такую картину

Уезжая из Астаны, наблюдал на вокзале такую картину

Позавчера уезжал из Астаны. Находясь на втором этаже вокзала, услышал крики и гул. Посмотрев вниз, обнаружил такую вот картину. Это часто бывает? Честно говоря, за новостями почти не слежу...
BySun
22 нояб. 2014 / 4:39
  • 1814
  • 19
Ваш номер зарегистрирован?

Ваш номер зарегистрирован?

В связи с наплывом желающих проверить правильность регистрации своего номера оператор Tele2 напоминает о легком способе переоформления номера на текущего владельца. Процедура перерегистрации номера...
Tele2Kazakhstan
21 нояб. 2014 / 16:13
  • 1382
  • 10
Сказ о розовом зайце в реальной жизни

Сказ о розовом зайце в реальной жизни

Показана настоящая сущность детей-мажоров. Они так и остаются детьми, ведь все проблемы за них решает отец, а на них никакой ответственности. Поэтому и начинаются бесконечные гулянья, клубы...
Muchaco55
24 нояб. 2014 / 0:06
  • 1365
  • 9
Как сгонять в Европу за 1000$ - инструкция для чайников

Как сгонять в Европу за 1000$ - инструкция для чайников

В первой записи в блоге хотелось бы рассказать о самостоятельных бюджетных путешествиях.
shuffleme
23 нояб. 2014 / 11:35
  • 1363
  • 24
Как я отучился бесплатно на магистратуре в Италии

Как я отучился бесплатно на магистратуре в Италии

Еще будучи в рядах вооруженных сил, я твердо решил, что после службы буду пытаться поступить в университет на магистратуру. Поэтому после "дембеля" я активно начал подбирать подходящий вариант для...
archie1stnorth
20 нояб. 2014 / 10:35
  • 1194
  • 21
Адвокатское мнение по делу Усенова

Адвокатское мнение по делу Усенова

Всем доброго времени суток! Меня зовут Александр Сидельников, я являюсь учредителем и директором адвокатской конторы "Максима". В последнее время в социальных сетях очень много эмоциональных мнении...
AlexanderSidelnikov
вчера / 13:56
  • 1181
  • 5

Редакция таңдауы

III Церемония награждения «Женщина года» от журнала Cosmopolitan

III Церемония награждения «Женщина года» от журнала Cosmopolitan

25 ноября в торжественном зале Rixos состоялось вручение премии Fun Fearless Female 2014 журнала Cosmopolitan Kazakhstan. Премия с семнадцатилетним стажем продолжает отмечать по-настоящему бесст
molya_shine
сегодня / 1:55
  • 41
  • 0
Xiaomi лишает Google заслуженной прибыли

Xiaomi лишает Google заслуженной прибыли

Пока компания Google не запускает свой фирменный магазин Play Store в Китае, Xiaomi достаточно ловко пользуется промахами своего конкурента. Однако, в сети...
lopus
сегодня / 0:24
  • 37
  • 0
Отпустить каждого, пожелать светлой дороги и отпустить! Ведь это и есть настоящее счастье,

Отпустить каждого, пожелать светлой дороги и отпустить! Ведь это и есть настоящее счастье,

Каждый раз, когда мы гуляем с дочкой в парке она, так сильно привязывается к играющим с ней детям, что с таким горем воспринимает уход домой каждого, так сильно рыдает. В такие моменты я думаю...
Diana_villa
вчера / 23:21
  • 28
  • 0
Кто не знает, 2015 год будет годом Зеленой Деревянной козы. Вот такая коза получилась у меня

Кто не знает, 2015 год будет годом Зеленой Деревянной козы. Вот такая коза получилась у меня

Снег выпал и прочно улегся, на улице свежо, морозно и красиво - город одевается к новогодним праздникам. Ну, и я решила выпустить небольшую серию авторских календарей на грядущие праздники. Кто не...
Enzo
вчера / 21:54
  • 37
  • 4
Научиться однажды принципиально никогда не оглядываться

Научиться однажды принципиально никогда не оглядываться

Не оглядываться. Это принципиально.... Научиться однажды принципиально никогда не оглядываться. Всё, что позади, не может быть лучше того,что здесь и сейчас. Не оглядываться. Даже если...
SvetlanaParfenova
вчера / 20:43
  • 32
  • 1
Водитель автобуса не заметил и сбил ребенка

Водитель автобуса не заметил и сбил ребенка

Сегодня стал свидетелем того, как автобус сбил ребенка! Не смог это оставить без внимания. Мальчик примерно 7-8 лет находился с краю на тротуаре возле остановки.
Guepard
вчера / 18:40
  • 472
  • 3