ЖАСТАР АРАСЫНДА ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘДЕНИЕТТІ ҚАЛЫПТАСТЫРУ
Қазіргі кезде жастар арасындағы құқықтық мәдениетті қалыптастыру – қоғам үшін маңызды мәселе. Жастар – елдің болашағы, қоғамдағы өзгерістерге тез бейімделетін негізгі күш. Заңды білу, өз құқығын түсіну және оны дұрыс жолмен қорғау әрбір жас азамат үшін қажетті өмірлік дағдыға айналуы керек.
Құқықтық мәдениет тек заңды орындау емес, оны түсініп, саналы түрде қабылдау деп ойлаймын. Құқықтық сауатты адам өз әрекетінің заң алдындағы салдарын бағалай алады, дау-жанжалдарды күш қолданбай, заңды тәсілдер арқылы шешуге ұмтылады. Бұл – қоғамдағы тәртіп пен әділдіктің сақталуына тікелей әсер ететін фактор.
Қазақстандағы ресми деректерге сүйенсек, елдегі жастар саны шамамен 5,5–5,7 миллион адам, яғни халықтың 30%-ын құрайды. Сондықтан олардың құқықтық санасы қоғамдағы жалпы құқықтық ахуалға тікелей әсер етеді. Соңғы жылдары жасөспірімдер арасындағы ауыр қылмыстар саны азайғанымен, әкімшілік құқық бұзушылықтар мен интернеттегі заңсыз әрекеттер әлі де жиі кездеседі.
Мысалы, әлеуметтік зерттеулер көрсеткендей, жас қызметкерлердің шамамен 40%-ы жұмысқа кірісерде еңбек келісімшартын толық оқымай, қол қояды. Нәтижесінде кейде жалақы кешігіп, жұмыс уақыты заңсыз ұзартылып, еңбек демалысы берілмеуі мүмкін. Мұндай жағдайда жас азамат өз құқығын қорғай алмай қалады, себебі еңбек заңнамасының негізгі талаптарын білмейді.
Сонымен қатар, соңғы жылдары әлеуметтік желідегі құқықтық жауапкершілік мәселесі өзекті болып отыр. Көп жастар интернетте қорлау, жалған ақпарат тарату немесе кибербуллингке қатысады, бірақ олардың көпшілігі мұндай әрекеттің заң алдында жауапкершілікке әкелетінін білмейді.
Осы деректер көрсеткендей, жастардың құқықтық мәдениетін қалыптастыру кешенді түрде жүргізілуі керек. Біріншіден, мектептер мен университеттерде құқық негіздерін нақты өмірлік мысалдармен оқыту қажет. Екіншіден, құқықтық ақпараттар әлеуметтік желілер мен БАҚ-та қарапайым, түсінікті тілде ұсынылуы керек. Үшіншіден, әрбір жас өз құқығы мен міндетіне жауапкершілікпен қарауды үйренуі тиіс.
Жастар арасында құқықтық мәдениетті қалыптастыру – тек мемлекеттік органдардың емес, бүкіл қоғамның міндеті. Заңды білетін, өз құқығын құрметтейтін және азаматтық жауапкершілікті сезінетін жастар көбейген сайын қоғамда тәртіп, әділдік пен тұрақтылық нығая түседі. Сондықтан құқықтық мәдениет әрбір жас азаматтың санасында қалыптасуы тиіс басты құндылық.
Даниал МАХАНОВ
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ
3 курс студенті
Жетекшісі: фил ғ.к., доцент Р.С. Жақсылықбаева