Жалған байлық – жанға қас: Семейде алаяқтарға қарсы күрес күшейді
Семейде азаматтарды қаржы пирамидалары мен интернет-алаяқтардан қорғау бойынша жүйелі жұмыс жүргізілуде. Құқық қорғау органдары тек қана қылмыстық істерді тергеп қоймай, сонымен бірге алдын алу шараларын да белсенді түрде жүргізіп, тұрғындарды жаңа алаяқтық тәсілдерден сақтандыруда.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 2024 жылғы Жолдауында азаматтарды алаяқтық схемалардан қорғауға ерекше назар аударған болатын. Бұл міндет Семейде нақты жүзеге асырылуда: полиция басқармасы мен Қаржы мониторингі агенттігінің департаменті кешенді жұмыс атқаруда — қылмыстық істерден бастап, түсіндіру науқанына дейін.
Алаяқтардан келген сәлемдеме
Жақында Семейде полицей 27 жастағы қызды интернет-алаяқтардың арбауына түсуден құтқарып қалды. Оған «сәлемдеме» туралы хабарлама келіп, кейін өзін банк қызметкері деп таныстырғандар мен тіпті «полиция өкілі» бейнеқоңырау арқылы байланысқа шыққан. Дегенмен, нағыз тәртіп сақшысы дер кезінде араласып, қаржы жоғалтуға жол бермеді.
2025 жылдың өзінде Абай облысында 756 алаяқтық дерегі тіркеліп, жәбірленушілерге 17,8 млн теңге қайтарылды. Көп жағдайда алданғандар — облыс орталығының тұрғындары.
2024 жылы Семейде 76 жастағы ер адам тұрғын әйелге несие рәсімдеуге көмектесемін деп, 100 мың теңгесін алып, із-түзсіз кеткен. Бұл оқиға полиция тарапынан мысал ретінде қайта жарияланып, адамдардың сенімін теріс пайдаланудың нақты көрінісі ретінде көрсетілді. Мұндай жағдайлар кез келген жас пен әлеуметтік жағдайдағы адам алдануы мүмкін екенін дәлелдейді, сондықтан полиция жұмысы кең көлемді профилактикамен толықтырылуда.
Қаржы қақпандары
Қаржы пирамидаларын құрушы қылмыскерлер жиі әшкереленіп, жазаланғанымен, әлі де сенгіш адамдарды тауып келеді. Бұған бір жағынан қаржылық сауатсыздық, екінші жағынан оңай олжаға деген құмарлық себеп. Семейде бірнеше айқын істер тіркелген.
2025 жылы Семей қаласының №2 соты екі әйелді пирамида ұйымдастырғаны үшін кінәлі деп танып, оларға бостандықты шектеу және міндетті жұмыс жазасын тағайындады. Олар 26 адамды алдап, 20 млн теңгеге жуық шығын келтірген.
«Eolus» компаниясының кеңсесінде өткізілген «инвестициялық семинарларда» жоғары табыс уәде етіліп, нәтижесінде 26 адам жинақтарынан айырылды. Шығын көлемі — шамамен 10 млн теңге. Ұйымдастырушылар нақты жаза алды.
Тағы бір жағдайда тұрғындарды арзан бағаға пәтерлерін «кейін қымбатқа сатып аламыз» деп иландырған алаяқтар ондаған отбасын баспанасынан айырды. Шығын көлемі 800 млн теңгеге жуық болды.
2024 жылы Семейде «Rakhat0425» атты қаржы жобасының қызметі тоқтатылды. Бұл схемаға 350-ге жуық адам тартылып, 790 млн теңгеден астам шығын келген. Төлемдер тоқтаған соң жәбірленушілер полиция мен ҚМА-ға жүгінген. Жоба жабылып, активтер бұғатталды.
57 жастағы семейлік әйел APPPORT мобильді қосымшасын насихаттап, 5 жылға бас бостандығынан айырылды. Ол адамдарды ақша салуға шақырып, жаңа қатысушыларды тартқан.
Айта кетейік, Қазақстанда 2024 жылы 42 қаржы пирамидасы жойылып, салымшылардың шығыны 20 млрд теңгеден асты. 78 адам сотталды, 13 млрд теңгеден астам қаражат қайтарылды.
Сонымен қатар, семейліктер ҚМА-ның Baiqa piramida Telegram-ботын белсенді қолдануда. Жергілікті тұрғындардың шағымдары күдікті сайттарды дер кезінде бұғаттап, ықтимал жәбірленушілерді қорғауға көмектеседі.
Алдын алу және цифрлық сауаттылық
Семейде полицейлер ақпараттық науқан жүргізіп жатыр. «Елімай» – «Тұран» матчы кезінде олар көрермендерге кибералаяқтар туралы парақшалар таратты, бейнероликтер көрсетілді, стадионда хабарландырулар жасалды.
Балалар мен жасөспірімдерге ерекше көңіл бөлінуде: құқық қорғаушылар алаяқтар мектеп оқушыларының сенімін жиі пайдаланатынын ескертеді. Ата-аналарға балаларымен цифрлық қауіпсіздік туралы алдын ала сөйлесіп, бейтаныстарға ешқашан жеке мәлімет пен кодтарды бермеуді түсіндіру ұсынылады.
Қаланың мектептері мен колледждерінде киберқауіпсіздік бойынша тұрақты сабақтар өтуде. eGov пен банк қосымшаларында алаяқтық схемаларды тану жөнінде нұсқаулықтар орналастырылған.
Семейде алаяқтықпен күрес жүйелі сипат алды: полиция тек құқық қорғау органы ретінде емес, сонымен қатар алдын алу институты ретінде де жұмыс істеуде.