Жұмыспен қамту және жұмыссыздық
Қазақстандағы жұмыссыздық деңгейі мемлекеттің шұғыл араласуын және оны шешудің кешенді шараларын әзірлеуді талап ететін негізгі әлеуметтік-экономикалық мәселелердің бірі болып табылады. Соңғы жылдары Қазақстанда экономикалық дағдарыстар, иммиграциялық саясаттың қатаңдауы және жаһандық еңбек нарығындағы өзгерістер сияқты әртүрлі факторлардың әсерінен жұмыссыздықтың өсуі байқалды. Қазақстандағы жұмыссыздықтың өсу себептерінің бірі – халықты әлеуметтік қорғау тетіктерінің тиімсіздігі және өңірлік еңбек нарығының жеткіліксіз дамуы. Елдің кейбір аудандарында жағдай әсіресе өткір, бұл инвестицияларды белсенді тартуды және халықты жұмыспен қамтуды арттыру бағдарламаларын әзірлеуді талап етеді. Бұл бағытта мемлекет қазірдің өзінде қадамдар жасап жатыр. Қазақстан Үкіметі халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің түрлі бағдарламаларын әзірлеп, жүзеге асыруда. Соның бір мысалы, жұмысқа орналасуға және еңбек нарығында сұранысқа ие мамандықтар бойынша оқытуға көмектесетін арнайы жұмыспен қамту орталықтарының құрылуы. Сонымен қатар, билік кәсіпкерлік пен шағын бизнесті дамытуға, жаңа жұмыс орындарын ашуға және экономикалық өсуді ынталандыруға белсенді түрде қолдау көрсетуде. Жұмыспен қамтудың жаңа мүмкіндіктерін құру үшін инфрақұрылымды, өнеркәсіп пен туризмді дамытуға күш салынуда.
2021, 2022, 2023 жылғы жағдай бойынша Қазақстандағы жұмыссыздық деңгейі шамамен 4,8%-ды құрады. Ерлер арасында жұмыссыздық деңгейі шамамен 4,6%, ал әйелдерде шамамен 5,0% болды. Осылайша, Қазақстанда жұмыспен қамтылғандар саны шамамен 8,8 миллион адамды құрады. Қазақстандағы негізгі жұмыспен қамту саласы қызмет көрсету саласы болып табылады, оның үлесіне жұмысшылардың жалпы санының шамамен 56%-ы келеді. Жұмыссыздықпен күресудің маңызды аспектілерінің бірі – жастарға қолдау көрсету және олардың кәсіби тұрғыдан өзін-өзі дамытуға жағдай жасау. 2023 жылдың бірінші жартысында 15 пен 24 жас аралығындағы жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі шамамен 9,2 % құрайды. Ал 2022 жыл бойынша 15 пен 34 жас аралығындағы жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі 4,1%-ды құрады. Жастар – ел болашағы, олардың бойындағы талантын, білімі мен кәсіби шеберлігін жүзеге асыруға мүмкіндіктері болуы керек. Жастардың сапалы білім мен еңбек нарығына қолжетімділігі маңызды мәселелер болып қала береді. Қазақстанның әртүрлі аймақтарында жұмыссыздық деңгейі айтарлықтай өзгеруі мүмкін. Кейбір аймақтарда жұмыссыздық деңгейі жоғары, әсіресе елдің шалғай және аз дамыған аймақтарында. Астана және Алматы сияқты қалаларда жұмыссыздық деңгейі ауылдық аймақтармен салыстырғанда әдетте төмен.
Дегенмен, жұмыссыздықтың себептеріне тереңірек талдау жасап, оны шешудің ұзақ мерзімді стратегияларын әзірлеу қажет. Шетелдік инвесторлармен ынтымақтастықты нығайту, инновациялық өндірістерді белсенді дамыту, білім сапасын арттыру және жұмысшылардың біліктілігін арттыру – осының барлығы Қазақстандағы жұмыссыздық деңгейін төмендетудің басым бағыттарына айналуы тиіс. Осылайша, Қазақстандағы жұмыссыздық мәселесін шешу әлеуметтік бағдарламаларды әзірлеу мен экономикалық өсуді ынталандыруды ғана емес, сонымен қатар жұмыспен қамту институттарын нығайтуды, кәсіпкерлік пен білім беруді қолдауды қамтитын кешенді және көп деңгейлі тәсілді қажет етеді. Мемлекет, бизнес және қоғамның бірлескен күш-жігері арқылы ғана жұмыссыздықпен күресте елеулі нәтижелерге қол жеткізуге және Қазақстанның тұрақты дамуын қамтамасыз етуге болады.
АСЫЛ АРЫП