КӨП ТОМДЫҚ ШЫҒАРМАЛАР ЖИНАҒЫ-ЖЕТІ ХАТ КӨК ЖƏНЕ ƏЛ-ФАРАБИ НОТАСЫ
ЖЕТІ ХАТ КӨК ЖƏНЕ ƏЛ-ФАРАБИ НОТАСЫ
Не нəрсе табиғат тегіне неқұрлым өлшемдес болса, сол құрлы ол көзге көрікті болып көрінеді. Мысалы Ахмет Иассауи ғимараты секілді. Сол секілді, не нəрсе көзге көрікті болса, сол құрлы онан құлаққа жағымды үндестік шығады.
Əл-Фараби өзінің музыкалық ноталарын осы қағидаға сүйеніп, жеті хат көкке қалыптастырып шығарған. Ескерте кете-лік, əл-Фарабиден бұрынғы дүниеге тарап жүрген, Пифагор за-манынан келе жатқан ноталарда бестік (5) сан қарастырылмаған. Онда 1, 2, 3, 4 сандары қатысқан төрт нота – төрт шек тетрахор-да болған. Оның екі есе түрі сегіз 4×2=8 октава болған. Əл-Фа-раби ол аспаптарға (Лютенаға) бесінші шек қосқан. Сонымен ол тоғыз шекті (8+1=9) болмақ. Мағжан ақынының:
Тұранның кім кеміткен музыкасын. Фараби тоғыз шекті домбырасын –
депті. Біз 7-суретте əл-Фараби нотасын келтірдік.
Өлшеу бас нота 1:1 (Алашахан) нотасы болғанда, басқа ал-тауы алты алаш. Олардың тең жартысына əл-Фараби бестік сан мен жаңадан кіргізген (5/4, 5/3, 15/8).
Дүние жүзінде музыка саласында алдына жан салмаған əл-Фараби бабаның еңбектерін бұл жерде толық талдау болмайды. Ол өз алдына зор мəселе. Бұл арада біз тек космонавтикаға қатысы бар мысалдар келтіреміз.
Əл -Фарабидың əр нотаға арналған əріп белгілері бар. Олар АБЖД есебіне байланысты алынған. Алғашқы үш Көк: Ай + Айқыз + Шолпан һуз = ﻫﻮﺯ = 5+6+7=18. Оған жалғас таң Шолпанынан екінші сөз басталады х т и (Шолпан+Күн+Арай, 8+9+10=27). Онан кейін К+Л+М+Н (Шоңай+Санжар+Ай+Айқыз, 20+39+40+50=140). Сонанкейін үзіліс, Күннен арғы Арайдан басталады: (1+10=11=1+ﻱ). Сонымен бір нотаға екі əріптен келеді (7+2=14). Олардың, əріптік-сандық мəндері берілген. Ортадағы Күнде 13 оның екі жағында оның еселес сандары: 11+15=26=13×2; 22+56=78=33+45=78=26×3; Жиыны 13×15=195, бұл тамаша жердің жарық саны 13 – найзағай, 15 – тас сүрелері ойлап қараңыз?
Жеті хат көктің жеті метал сандары берілген: 47- Күміс (Ай); 80 – сынап (Айқыз); 29 – мыс (Шолпан); 79 – Алтын (Күн); 26 – Темір (Хадид) (Арай); 50-Қалайы (Шоңай); 82 – Қорғасын (Санжар).
Жиыны 393, оның екі есесі бас бата 393х2=786. Бұл тамаша мұғжиза.
7-суреттен шығатын басқа сандар жоғарыда айтылғандар-мен көп жерлерде тоғысады, қабысады, қатысады. Мысал-дар келтіреміз. 53 –сүреде (Ал-Нажм – Жұлдыз – Ахмад) 49– аятта Ал-Шағри деген атау бар (ﺍﻟﺸﻌﺮﻯ=611), оның санына ноталардың жинақ санын (жер жарық санын 195) қоссақ болады: ; 806 – Тот-Ыдырыс саны, немесе
; 57=26×3 Ал-Хадид (сүре).
Онан шығады: яғни: 611×15=195×47=
=9165=1835×5.
Ойлап қараңыз: 15 – тас, немесе Шолпан нота жиыны. 47-Күміс Ай металы –Бас нота. Екеуінен Тұран қақпа саны:
;
Онан шығады: 806+504=1310=5/3 786. Мұнда 504 досхана– фараб – Ыдырыс саны (Ғұтарад 71×4=284):
284+220=5047
166
5/3 – Шоңай / Алтыншы Көк – Тұран Қақпа (шоңайда) нотасы: 786- Бас бата. Ойлап қарасаңыз тамаша өрнек. Бұл жерде Ыдырыстың екі есімі қабысқан: Тот = 806, Ғұтарад (Айқыз) = =71×4=284. Оны сол Ыдырыс – Ғұтарадқа (Екінші Көкке) (Тұран Қақпа босағасына) қолдансақ шығады: 71×9/8=639= =393+246/393 – металдар саны, 246 – Жебрейіл).
Бір тамашасы, Тұран Қақпа нотасынан шығады:
tg 260, яғни сол қақпа саны бұрыш түрінде– текше – хадид (26).
26×60=1560=52×30.
52 хамда, 30 отыз бап.
Тағы соған байланысты, сол бұрыш екінші түрде тағы шыға-ды (өте аз айырмамен): tg260; Тағы бір тамаша өрнек: 4304 + 806 + 90 = 4304 + 896 = 5200; ;
640 – Темір, 50 – Алтыншы хат металы, екінші хат нотасы (Тұран қақпасын үндестіру). (Темір қазықпен үндесу).
Онан шығады: ; Жиыны, 50-
сүре (Қ 100). Асыл тастар: маржан – інжу (2хат) = СаСО3=50. Лағыл (иакут) (6 хат: Аl2О3 = 50) (55-сүре, 58 аят).
Екінші жағынан шығады:
4304+806=4914+186=5110=4914+96+90.
Мұнда 96=48х2 (қайталама Хм –48) (40-46 сүрелер) 96 – Ал-Ғалақ, 90 – тік бұрыш (Қағба). Бұл 96 – Ал-Ғалақ (ﻋﻠﻖ ұйыған қан) сүресінде басқы бес аят Хира тауында пайғамбарымызға алғашқы келген уахи екен (Халифа Алтай түсіндірмесінен). Олар мыналар: “Оқы! Сондай жаратқан Раббыңның атымен оқы! (1). Ол адам баласын ұйыған қаннан жаратқан (2). Оқы! Ол Раббың аса артықты (3). Сондай қаламмен үйреткен (4). Ол адамзатқа білмеген нəрсесін үйреткен (5).
Ол суреттің аят саны 19, бас бата саны. Бұл да есте болсын. Екінші жағынан ﻋﻠﻖ деген сөзде кейінгі екі əріптің орындарын ауыстыра қойсақ болады ﻋﻠﻖ (Ғақыл=200 (ақыл)). Бұл да есте болсын. Өйткені адам баласын жаратқанда Тəңірім оның тəні мен жанын (ақылын) біріне бірін байланысты етіп жаратқан. Ғаламды құраушы басқы бес тектің бейнелік сандық мəн жи-ыны бас батаның толық (кəміл) түрі:
19×10=190=50+50+90=(Тб+Жб+Кб=190).
Бұл арада айтылған 50=Н, асыл тастар жəне тік бұрыш 90– қағба есте болсын.
Енді осы екі санды қосамыз:
Мұнда “ал-химияның” негізі тұр: Екінші жағынан бұл сан Құранның өркеші (шоқтығы) аталған екінші сүре – Бақара сүресінің аят саны. Ең көп аят саны, яғни 286=26×11 өркеш аят саны.
Енді осы тамаша санды періштелер санына қосамыз, болады:
4914+286=5200=52(47+53)
Расул Аллаһтың хамды саны, оның аттары.
Екінші жағынан осы санды халифалар санымен байланысты жазамыз. 4304+806+90=5200
Ойлап қарасаңыз бұл тамаша өрнек. Оны мына түрде жазамыз: 4304+806+90=91×54+26×11=5200
Мұнда 91 – Ал-Шамси (Күн), 54 – Ал-Қамар (Ай), 26 – Ха-дид-Темір, 11 – Қайталама Ай Арай нотасы (5-хат: 1+10=11). Ал Аймен Шолпан ноталар бойынша Қағбаны текшені-темірдің жерді тасбих етеді: 11+15=26.
Сонымен, ноталар мақамы космология мен ғалами құрылыспен үндес. Ай мен Шолпан Түн мен Күн бейнесі. Сүрелерде сол бойынша (91, 54, 53).
Ақырында: 4304 + 96 = 4400 = 880×5; ;
Осыған жалғас екі өрнек:
Ислам діні космонавтикасы барлық ғаламды қамтиды. Ол барлық адамдарға ортақ жол көрсетеді. Адамдарды бірлікке, имандылыққа, мейірімділікке, шындыққа шақырады.
169
Мына өлшеусіз кеңістік болып көрінетін космос, аспан əлемдегі сəйкестіктер мен заңдылықтар, кездейсоқтық пен зым-зия жоғалулар, өшулер бəрі де бір жаратқан Алланың ісі екені хақ.
Əл-Фараби космологиясында мынадай қағида бар: Ғалам
өзінің даму жолында бірнеше рет жарылысқа, ыдырауға, онан қайта құралуға ұшырап отырған. Бірақ соның бəрінде ол бөлшектер бір-бірімен жалғасып, байланысын үзген.
Жаратушының əмірі бойынша дамуда болған.
Əл-Фараби Космологиясы терең мəнді, ғажайып шындықтарды, ол кездегі адам ойы жетпейтін пайымдаулар мен ғылыми жаңалықтары бүгінгі күнмен тартысар мағлұматтарға толы. Оқырмандарға мына жайды айтайық.
Əл-Фарабидің жарық сəулені тарату туралы бір заңын келтірейік. Ол мынадай өрнекке жол ашқан. Мұнда n1< n2 – жарық сəуле өтетін екі заттың сəулені қисайту өлшемдері, α – сəуленің жұтылу бұрышы. Бұл қағиданы біз жеңіл түрге келтіріп беріп отырмыз.
Еуропа елдері бұл əдістен тура жол табуға тырысқан. Сондағы тапқандары Альберт Эйнштейннің салыстырмалы те-ориясы болған. Бұл теорияны олар өздерінше көкке көтерді, мақтан етті. Екінші жағынан оны материалистік түрге дейін апарды. Оның қорытынды өрнегі мынау:
Мұнда t1<t2 – жарық сəуленің бір заттан екінші затқа өткендегі уақыттың өлшемдері, υ – сəуленің екінші заттағы жылдамдығы, С – сəуленің табиғи тұрақты жылдамдығы.
Əл-Фараби мен А.Эйнштейн теориялары ұқсас екені көрініп тұр. Айырма – тек əл-Фарабиде. Заттың жарық сəуле өткізу қасиетін өлшеу болса, Эйнштейнде сəуле заттан өткенде уақыттың өзгеруін өлшеу, жарықтың жылдамдығын тұрақты деп қарау.
Кейінгі кезде дүние жүзіндегі ірі ғалымдар Эйнштейн теориясының ғаламның табиғи құрылысына сүйенген нəрсе емес екеніне көздері жетті.
170
70 жыл бойы “ислам – апиын, ислам – ең қауіпті дін”, – деп уағыздаған тоталитарлық жүйе бір күнде жоқ болды. Тастан, те-мірден құйылған “ұлы көсемдердің” мүсіндері ескерусіз қалып, шіріп жатыр. Өйткені ол жалғандық, шайтан шатастырған за-мана, көптен зорлық көріп шейіт болған міскіндердің қарғысы. “Тура даңғыл жол” болып саналған Карл Маркс, Лениннің ілімдерінің тұйыққа тірелгенінен. Біздер бүгін білім, оқу деңгейінен дүние жүзіндегі сауатты халық болсақ та, аштықтан өлген, атылып кеткен боздақтарды қалай ұмытарсың.
Бүгінде коммунистік идеямен уланған, совет заманында туған көптеген ұрпақтарыма кейбір жазылған мағлұматтар “ер-сілеу, күлкілілеу” де көрінуі ғажап емес. Ислам діні қазақ ба-ласына ана сүтімен пара-пар. Бұл қазақ ұлтын дүние жүзілік тарихы дамыған ұлттар қатарында көрсетеді.
Əл-Фараби космонавтикасы – тағдыр тəлкегінен кейінгі ұрпаққа түсіндірілмей келген, жеткізілмей келген ғажайып та-рих.
Бұл ұлы түркі халықтарының – Тұран тарихының ертеңгі болашағы, ұлы мақтанышы.
Мүмкін ондаған жылдардан соң менің ізбасарларым əлі де терең зерттеулер жасап, қазақ халқын, мұсылман қауымын қуантар деп сенемін. Оу, мұсылман қауым, құдайдың құлдары, өзіңді көтеріп тұрған құдіретті Жерге тағзым ет, көктегі Жұлдыздарға қарап қиял, ойыңды көкке шырқат!.. Мен де бір көктен аққан жұлдызбын.