КӨП ТОМДЫҚ ШЫҒАРМАЛАР ЖИНАҒЫ-ОТРАР – ФАРАБ
ОТРАР – ФАРАБ
Мыңдаған жылдар бойында халыққа тараған қасиетті ата-улар, әрине, тегін емес. Біздің халқымыздың ежелгі ордасы болған үш қаланы үшкілдің үш арысы деп білеміз. Олар Ары-станбап, Отрар-Фараб және Түркістан. Олардағы үш әулие есім тағы солай: Арыстанбап, әл-Фараби, Ахмад Иасауймен үш арыс+үш бұрыш болады алты алаштың от ошағы.
Олардың аспан қақпасымен, Айдың аялдамасымен, таңның атысымен – Күнмен тығыз байланысты екені, Тұран Қақпасы екені айтылды. Бұл тақырып аяқталмақшы емес, кете бере-ді. Өйткені ол ғаламның сырымен байланысты. Бұл мәселе Құранда көп айтылған. Соларды, Аллаһ қаласа, осы арада аз да болса түсіндіруге тырысамыз. Ойлап қарасаңыз мұның өзі зор мағыналы – құрметті нәрсе. Бос ойжота емес, көзге көрнек, көңілге қонымды, ғылыми дәлелді түрде түсіну үшін суреттен бастаймыз. 21-сурет: Отрарда Отыз бап. Мәселені Отрар-Фараб үшкілімен бастадық. Яғни тік бұрышты үшкіл:
. Онан шығады: 20о36’=20х60+36=1236
=618х2. 618 – ал-рахман ал-рахим екі рет. Тәңірімнің екі дүниеде жарылқаған қасиетті орыны. Осымен байланысты ақын шумағы еске түседі:
Түркістан екі дүние есігі ғой. Түркістан ер түріктің бесігі ғой. Қасиетті Түркістандай жерде туған, Тұранға Тәңірі берген несібі ғой.
(Мағжан Жұмабайұлы).
Бұл сандарды бұрын да келтірген едік. Соны еске ала кетелік. Әулие үшкілінің екі сызығы (арысы) осыған тең және оның бірі бас бата саны (786). Ол мынау: 786+450=1236=618х2. Үшінші сызығы тағы содан шыққан Алып (әліф). Тағы бір еске ала-тын нәрсе Отрар+Фараб сандар жиыны болады 807+284=1091– рамазан (ناضمر ) саны. Бір жаңалық сан қолданамыз. Ол Отрардағы отыз (бап) саны. Отыз деген сөздің арабшасы: саласун=1087=نوثلاث. Бұрын біз жиырма алты санын осылай шығарған едік: {26}=1086. Осыған бірлік (тақ) (Ай) санын қосамыз: 1086+1=1087, немесе: {29}+1={30}. Ойлап қарасаңыз тамаша өрнек. Ертедегі қағида бойынша, сандардың заттық тегі бойынша нөл – Аспан, бір – Ай, екі – Көз... Отрарда отыз бап дегені Айдың отыз күндік орыны (аялдамасы – манзылы) дедік. Ғаламның айналыс – қақпасының саны жиырма алты болғанда соған Ай санын (бірлікті) қоссақ болады Отызбап.
Бірлік-дақ деген сөзді арабша фарду (درف) дейді. Оның сандық мәні (және лафызы). Фарабқа жақын: Фараб=Фарду=284. Осы-дан келіп: Отрар-Фараб-Айдың үйі деген мағына туады.
Фараб пен Фарду айырмасы: 1+1+2=4. Тегінде осы атаулардың арғы тегінде сабақтастық бар деп білеміз. Қазақ да-ласына жалғас жатқан Ертіс – Об өзендерінің даласы. Омбы – Түмен ойпаттары ертеден Бараба (Бараб) даласы аталған. Араб-шада Б – орнына және П орнына Ф. Өйткені П - әрпі оларда жоқ. Мысалы Платон – Афлатон, Апаллон – Аблуан деген сияқты. Осы ретпен қарағанда Бараб – Фараб болып жалғасуы ғажап емес. Арабша барад (دراب) суық – салқын деген сөз оны фарад деп жазса ол Фарабпен жалғасып суық дала болып шығады. Арабтар Өмір көзін (ғайын ал-хаятты) іздегенде, Сібірді жақсы
119
білгенін көрдік.
Осымен байланысты Абайдан бір сөз. Ол кісі өзінің 38 сөзінде Аллаһтың бірлігін мықтап ұстап иман келтіруді артық көріп, софы Алдиардан бір сөз келтіреді: “бір фардудан жүз фарду бижай”. Яғни Тәңірінің жүз түрлі абзал есімі бар. Бірақ оның бәрін талдау қолдан келе бере ме, деген мағынаға соғады.
Айтылған екі санды қосамыз: 1091+1087=2178=66х33=112х18.
Тамаша сырлы өрнек. Ай сан (11) шаршы, он сегіз мың ғалам басы.
21-суреттің ортасына жасалған үшкіл сызықтары: {26}+-
{30}+(109). Бұрыштары: 59о44’+59о48’+: 60о18’=180о. Оның астынан жоғарыдағы үшкілді жалғастырдық. Бұл суреттен көп мағлұмат алуға болады.
0,284=tg15о51’; 15о51’x2=31о42’; 31о42’+60о18’=92o. 60о18’=3618; 104о44’-59о44’=45o; 59о48’-49о28’=10о20’=620’=360’+260’. 69о24’+45o=114о24’; 114о24’+20о36’=235=47x5. 114о24’=6864=286x24=26x11x24=264x26=52x132.
Хамды сана жүрек сыры.
.
570=19х30 (Бас бата, отыз бап). Тағы бір тарау тамаша сандар:
1086+284=1370= 52 х548 (Ал-Иа Қут-548 توقايلا)
1087+273=1360; 1087+273+284+132=1776=444х4=222х8. 4304+1776=6080=190х32=38х160. Оның бас үшкіл жалғасы:
1087+273+(159+609+516)=2644=661х4 немесе: 2360+284=2644=661х4.
Жақсылық жеткізуші сан 661 – кафи ал-хасанат – 661 – ىفاك تانسحلا. Суреттегі басқа мағлұматтарды оқушы өзі түсінер, да-мытар деген үміт бар. Енді соның жалғасы 22-суретке келеміз. Оның атын Отрар орында дедік. Себебі яғни орын, Нұр тоқтаған орынмен қабысады.
22-суретте, біріне бірі тіркес – сандас – сызықтас төрт үшкіл: Отрар-Фараб үшкілі, Отрар-Ноқат үшкілі, бас үшкіл (Т=159, Қ=609, Ж=516) және төртінші қосымша үшкіл (284+516).
Ойласу ретінде бір мәселені көтереміз. Ол – айтылған Фар-ду (жалғыз) туралы. Жалғыз – бір деген, жалғыз жанында нөкері жоқ Ай мағынасында айтатыны белгілі. Осы мағынадан алғанда Айқыз да солай, Шолпан да солай. Басқаша айтқанда Күннен бергі (ішкі) үш көктің бәріне де сол Фарду тура келеді. Таза асыл жібекті арабша қыз дейді. (Қыз-Жібек-Ортақ атау). Осы қыз де-ген сөздің сандық мәні 107 (زق). Ойға сала кетелік. Айтылған үш көктің әулиесі ретінде танылған Ыдрыс пайғамбардың үш есімі осы мәселеге жалғасады. Оның бірі Ғұтарад (Айқыз) екінші Көк белгісі (мөрі). Ол өзі айқын көріне бермейтін нөкер (Күн сәулесінен тасада қалады). Сондықтан өзі көрінбес неме-се Көрұғлы мағынасында алған. Көрмес грекше гермеске ай-налды. Сонымен Айқыздың екінші аты Гермес болды. Ол араб-ша Ал-һармс болып шықты. Сонымен Ыдрыстың екі есім аты Ғұтарад – Гермес бір мағынада. Ол ішкі үш дақ шырақтың орта-сы (1-Ай, 2-Айқыз, 3-Шолпан). Бір тамашасы оның үшінші Үшкіл аты (Маслас) тағы сол түсінікке апарады. Ол кісінің бір өнері тоқыма (Жібек) киім жасаушы болған. Үшкіл атының саны маслас – 1070- ثلثم. Қыз (Жібек) саны 107, демек есе-лес. Жазу, сызу, санау ілімдерінің негізін салған тағы Ыдрыс ғұлама – пайғамбар. Айтылған есімдер санымен Жауһар саны және бас үшкіл санаты сандас келеді: Жауһар=107х2=214=رهوج ; Т+Қ+Ж=159+609+516=1284=214х6 (айтылған). Осы санмен айтылған үшкіл сандары тамаша қабысады.
. Ойлап қаралық:
(1284+1236)(1284-1236)=360х48х7. Шеңбер саны жалпы айналыс. Ал жеті рет қайталаған 48 тамаша мағыналы. Құранда және әріптер (мұқаттағаттар) ретінде132=12محх11(хм–)=48жүрекжетіжетірет келтіріл-
ген (40-46 сүрелер), сонымен қатар мынаны еске алайық. Ол өзі
36 – шеңбер
қайталама, сырлы ғалами сан төрт мүшел 12х4=48. Онан шығады:
Жеті қайталаудан төрт мүшел саны болады 48х7=336. Ыдрыстың жұлдыздық атының бір саны: Ал-һармс-336- سمرهلا. Осы санды оның екінші жұлдыз атының санына немесе Фараб
санына қосамыз: . Тұран
Қақпа саны – хамды саны. Отрар-Фараб-хамды орыны тауба орыны. Отрар орында дегеніміз осыған келеді. Ойлап қараңыз, пайғамбар елшісінің келген жерін. Онда жасырын сыр бар. Оны түсіну үшін Отрар ноқатына көз жіберерсіз: 807+159= =966=161х6 яғни көрінбейтін жетіге келдік, алты алаш арқылы
(19-суретті қараңыз). Ол Мұсаның
мұғжиза аса (ғаса) таяғы. Тұран қолындағы Құран мұғжизалар ең биігі.
Отрар+Ноқат үшкілдің кішкене бұрышы: 11о22'=682. Осы санның екі шеткісінің орындарын ауыстырып қойсақ болады: 286=26х11. Осы екі санды, оның үстіне Фараб санын қосамыз:
немесе 682+284=807+159=966= =161х6.
Бәрін қосамыз: 682+286+284=1252=626х2=313х4. Жиырма сөзінің сандық мәні 626=[20]. Ол пайғамбар саны: 20х2=40 (20-сүре). 313 – Ал-хижр асуд (دوسارجحلا) Қағбаның қара тасы.
22-суреттің астындағы суретке келейік. Онда үшкілдің мүшелері көрсетілген: Жақ=Ж=516-үшкіл (үш ноқат),
Қыр=Қ=609-сызық (екі ноқат), Төбе=Т=159 – ноқат (бір ноқат).
Үшкілдің екі жағында айна сыңар арабша екі таңба, оңында 2 = 2, 6 = 6. Ортадағы үшкілді арабша сегіз деп қарауға болады, 8 = 8. Сонымен:682 =682, 286=682. Алғашқы сан 682
– Ал+Мисақ- قاثيملا, иманның басқы шарты. 286 – Құранның 2 – Бақара сүресінің аят саны. Ол сүрені пайғамбарымыз Құранның
123
өркеші (шоқтығы) деген. Олай болса 286 аяттар шоқтығы. Ол солай екенін “Алхимияда” жазғанбыз. Оның негізі: 286=26х11.
.
Абақ, Миғлаф деген екі сөзге көңіл аударамыз. Біз жоғарыда Отрар-Фараб деген сөздің түпкі мазмұны Айдың үйі дегенге келеді дедік. Айтылған екі сөз қазақша, арабша сол мағынаны береді. Қазақша “Ат байладым Абаққа” деген аңыздан белгі-лі: тоқтаған орын мағынасында. Арабша миғлаф – оттық, яғни малды, атты жемге байлау мағынасында. Ат деп отырғаны аспанның көш басшысы Ай (Алаш Ат). Ол сөздердің сандық мәндері: Абақ=104 قابا , миғлаф=220= فلغم , жиыны: 220+104-=324=36х9. 36 – шеңбер саны, 9-торқалы (мәнді сан). Ежелден белгілі мағлұмат бойынша Ғұтарад (Фараб) санының дос саны
220 болған. Яғни достар саны: .
Демек: Ғұтарад-Фараб-Миғлаф-Отрар бәрі келіп бір орын-нан табылады. Ол Айдың отыз қақпасы Отыратын орындары– Отрары.
Айдың мүшелдік орыны төртінші – Қоян жылы, арабша айы Ал-Саратан-Шаян. Ол Тұран Қақпасының оң жақ жақтасы – оң білек (17-суретті қараңыз). Халқымыздың ғұрпындағы “Айың тусын оңынан” дегені сол.
Осы ал-Саратанның сандық мәні жөнінде айтылды. Яғни оның сандық мәні жиырма алты санының жиынына тең:
.اناحرسلا Оның көрінетін бөлігі он
тоғыз, жетеуі көрінбейді. Көрінетін саны 190 – ғалами бестік санына тең. Жетеуі 161 айтылды: 190+161=351.
Осы айтылған мәселеге қатынасты Құран сүрелерінен кей-бір аяттарды келтіреміз. Алдымен пайғамбардың ғалами саяха-ты 17-сүре Ал-Асра түнгі сапары. Онда: Жеті Көк және Аллаһға тасбихт етеді – деген (44-аят).
Соған сәйкес жеті хат көктің металдар саны бас бата санына дәл келеді: 2(47+80+29+79+26+50+82)=393х2=786. Метал-
124
дар санын Отрар+Ноқат санына қосамыз: 393+159=552=92х6. Қағбаның алты жақ – шаршы беттері. Бір тамаша нәрсе осы сан пайғамбарымыздың түнгі сапарында (70-Ал-Миғражда) көрген уахи-аят санына дәл келеді: “факана Қаб Қаусайн ау адна” اناكف ىندا وا نيشوق باق
151+103+226+7+65=552=92х6=393+159.
(садақтың екі басында, онан да жақын келген Жебрайіл пе-ріште). Ол өзі “Тұрақты ағаш” қасында болған 124+264+(31+5 05)=1476=246х67ىهتنملا ةردس دنع
246-Жебрайіл саны. Осы аяттардан алып жазамыз:
.
1057 – төрт белгілі періштелер сандарының жиыны: (246+-111+318+382=1057).
Кейінгі 47 – Мұхаммад сүре санаты, күміс металы – Ай ме-талы. Осы тамаша санды (Қаусайын санын) бас үшкіл санына қосамыз, болады протон саны: 1284+552=1836=mP. Ғаламның ғажайып сырын Тәңірім пайғамбарымызға осылай уахи еткені байқалады. Айтылған періштелер саны мен Отрар саны байланысты: 807+1087+220=2114=1057х2 (Отрар+Отыз+Миғлаф).
Тамаша мағына. “Мунтаһа” санына “шұғла” санын қосамыз: 1476+3481824=228х8=47х38=19х94. Пайғамбар сүресі 47, оның аят саны 38. Он тоғыз зам-зам.
Аллаһға шүкір, тамаша мағлұматтар айқын. Басқа көптеген мағлұматтарды суреттен оқушы өзі көрер. Бір керекті зат үш сүрені салыстыру. Олар 15-Ал-Хижир (тас), 70-Ал-Миғраж– сатылар; 85 – Ал-Бруж – мұнаралар. Бұларды қойғандағы мақсат тас+саты-мұнара деген түсініктер бірімен бірі байла-нысты деген мағынаны аңғарту. Әсіресе саты-тас деген сөзді оңды – солды оқыса әріптес деуге болады. Ал арабша сат (тас)– алты деген сөз. Тас сатылы мұнара алты қырлы – алты алаш мағынасында, ғалами құрылыс жобасы. Тағы бір еске алатын нәрсе Ал-хижир мен Ал-бруж сөздердің сандық мәні бірдей. Әріптері ұқсас. Айырмасы тек сегіз саны бірінде тұтас берілген
125
х=8; бірінде екі әріппен берілген (б=2 у=6), 2+6=8. осыны сабіз-егіз-сегіздің (286) ишараты деп білеміз. Осы екі сүренің
наттар қатысынан шығады: . Онан шығады:
10ох60+10=610. Бұл алпыс жылдық мүшел есебінің орташа саны, яғни . Оны үш шаршыға бөлсек болады:
. Олар Ай шаршы: 590, Күн шаршы 610, Жұлдыз шаршы 620.
Күн шаршы санын ханифалар санына қосамыз, болады тең періштелер (және Ай мен Күн) сандарына тең: 4304+61-0=4914=91х54. Тағы бір тамаша сан періштелердің тізімдік жинақ санымен жеті метал санын қоссақ шығады: 1057+39-3=1450=29х50. Бұл арада екі металдың көбейтіндісі шығуы бар тамаша нәрсе. Олар Қола қоспасы: 29 – мыс, 50-қалайы. Екеуінің қосындысы алтынға тең: 50+29=79. Қос қола алтынша жарқыраған, алхимиктердің басты заты болған, қола дәуірінің бас құралы болған.
Аллаһға шүкір! Қата жерімді кешір, Тәңірім. Исламға қуат бер.
Амин! Әл-Машани. 12/ІХ-1995.
Ендігі бір тоқталатын қорытынды мәселе бес түрлі басқы тұлға тектер мен бас үшкілді салыстыру.