КӨП ТОМДЫҚ ШЫҒАРМАЛАР ЖИНАҒЫ-ƏУЛИЕ ҚАТЫС АҢЫЗЫНАН
ƏУЛИЕ ҚАТЫС АҢЫЗЫНАН
Бұл қатыстың бір аты Қоян есебі оның аңызы мынау. Бір пар үй қоянын аулаға жіберіп өсірсе бір жылда қоян саны қанша болмақ. Ондағы шарт əрбір пар көжек екі айдан кейін екіден көжектеп отырады. Ол санды айыруға сандар тізбегін қолданады. Ол тізбекте əрбір сан алдындағы екі санның жиынына тең – ол тізбек мынау: 1+1+2+3+5+8+13+21+34+55+89+144+233+377+610=
=1740=29×60.
Он екі айда оның жиыны болады (1+1+ . . . +144)=376=47×87. Яғни 47- Күміс ай металы, қоян айдың орыны. Осы қатардағы санның қасиеті көршілес екі санның қатысы барған сайын əулие қатыс санына жақындай береді
Мысалы: ;
Орта есеппен: 0,6179775+0,618327=0,618005.
Қоян Айдың орны дедік. Сол орында қойылған белгі бар. Ол есеп басты жаңа жыл басы, тоғыс болып табылады. Оны Тұран елі Абақ (104) атаған. Ислам елі Миғлаф (оттық) ﻣﺤﻠﻒ -(220) атаған. Европа елі оны арабшадан өз тілдеріне аударған (орысша ялси атайды).
Оның мағынасы Жаңа жыл басында (тоғыста) Ай өзінің тағына мінеді – күтуде – жемдеуде, оттық байлауда, немесе қамалға Абаққа байлауда болғаны. “Ат байладым Абаққа” атты халық аңызы соған арналған. “Қарғалар-ау, қарғалар қанатымен жорғалар”, деп келетін “Абақ” аңызы қардың еріп қарғалардың қанатымен жорғалағаны көктем. Жаңа Айдың толыста таққа мінгені... Айтылған аспан таңбасы – оттық – миғлаф – Абақ Айдың үйі Қоян – Шаян Ал-Саратан белінде. Ол өзі пайғамбар даңғылы дедік. Өйткені ол 23027/ еңдіктегі жер белдеуі болып табылады (Тропа Рак). Ол Мекке мен Медина арасында. Демек пайғамбарымыз оны һижрада жəне миғражда басып өткен.
Абақ пен Темір Қазық жақын мағыналас. Қазық = 208, Абақ = 104, яғни 104×2 = 208 Темірдің екі басы.
Тұран халқының ертедегі бір ордасы Абақан (хакасия-сахалар). Біздің ойымызша Абақхан болған. Ол Алашхан мағынасында. Алты-Алаш Үркер болғанда, соған жаңа жылда тоғысатын Жаңа Ай – Алашхан (Абақ ханы).
Ай есебі, уақыт есебі – ғылым басы – есеп басы. Сол бойын-ша есепші –Есеп Абақ аталған. Ол кейінгі есеп шоттың алғашқы түрі болған; көп қолданып келген. Абақтың біздің халқымызда таңбасы бар аты бар, ру аты бар, кен аты бар. Абақтың ертедегі
түрі Қытайда əлі күнге сақтаулы. Абақ есебі, ай есебі – Қоян есебі – Оттақ есебі бəрі келіп бір жерден шығады. Оның бастауы Тұран елінде. Сол есеп, сол аңыз Шумер арқылы орай араб елдеріне ауысқан. Оны кейін Тұран ғалымдары таратқан (Əл-
Хорезми, əл-Фараби, əл-Беруни).
Сол аңыз араб елінен Европа еліне тараған. Оның тари-хы мынадай. Италия ғалымы Леонардо Пизанский (1180-1240) екінші ныспы аты Фибоначчи (Fibonacci – Ибн Боначчи) 1202-1228 жылдары “Абақ кітабі” (Liber abaci) атты кітап жазып Еуропа елдеріне таратқан. Оның бұл кітабы сол кездегі араб тіліндегі есеп кітаптардың аудармасы болатын. Оның əкесі Пизан қаласының саудагері Боначчи Египет, Алжир, Сирия елдерінде көп замандар болып, баласын араб медресесінде оқытқан. Ол барлық ғылыми есеп мағлұматтарын Исламнан алған. Кітабының атын да сол бойынша атаған. Оның Фибо-наччи ныспысының өзі арабша Ибн Боначчи (Боначчи ұлы) де-ген сөздің негізінен шыққан. Оның кітабының ішінде айтылған қоян есебі болған.
Фибоначчи өзі, əрине, ол еңбекті ешқашан өзімдікі деме-ген. Ол барлық елге де айқын болған.
Енді бұл күндері, айтылған əулие қатынастың зор мазмұны белгілі бола бастаған кезде, батыс елінің өзімшіл ептілері, оны “Фибоначчи саны” атайтын болды. Бұл көрнеу зорлық деп біле-міз, ойлап қараңыз!
Енді 6-суреттің бетіндегі мағлұматтарға ораламыз.
Ислам есебінде мың (1000) саны сандардың шегі еке-ні белгілі (3-суретті) қараңыз. Оны былай жазамыз 103=1000, яғни кəміл толық ондық сан (3+7=10) текшенің үш өлшемі. Осы санның өрістік шеңберіне жанама тігілген тік сызықтың бойы оның шеңберіндегі көлеңкесіне тең болады дегенде зор ишарат бар деп білеміз. Оның өзі алдымен жер мен көктің бір тұтастық тегіне ишарат. Шеңбер ішіндегі биік дəрежеде Тəңірінің жарылқағаны: ал-рахман (329), ал-рахим (289), 329+-289=618. Оның көлеңкесі – сырықтың биіктігі бас бата: 618+10-8=726. Оның шеңбер өрісінен айырмасы жауһар:
162
Ойлап қарасаңыз тамаша өрнек. Ку =ﻛﻮ = 26, Кб =ﻛﺐ = 22 (24-сүре, 30 аят).
48- қайтал алушы, 4-жер саны;
286=26×11; 15 ; ал химия басы, 286 - өркеш сүренің аят саны (2-сүре, 286 аят).
Біріне бірі байланысты Абақ, миғлаф, мухарак сандарын қосамыз: 104+220+348=672=168×4. Онан шығады: 672+114= =786. Бас бата саны (19×6=114). Құран сүресінің саны.
Екінші жағынан 214+168=382; Онан шығады 618+382= =1000. Сонау Ыдырыс заманынан келе жатқан екі дос сан бар:
; 284 – Ғұтарад (Айқыз) – Фараб саны; 220 – миғлаф. Онан шығады 504=36×14.
Мұны талдау əріге əкетеді. Мысалы: 14- от саны, оны мүшелге қосамыз 14+12=26, онан шығады , не-
месе 504+104=608=19×32=38×16. Тағы бір тамаша өрнек: 2916+214=3130=313×10, 2916=542 жеті қайталаушы жəне Ұлы Құран берілген аят саны (15-сүре, 87 аят), 214 – жауһар, 313– Қағбаның Қаратасы ﺣﺠﺮ ﺍﺳﻮﺩ = 242+71=313.
Соған байланысты:
786+3130+1284=5200=260×20.
Мұнда 214×6=1284=∆=бас жауһар үшкіл (2-сурет).
Мұның бəрі муғжиза деп білеміз. Тəңіріме зор шүкірлік етеміз.
Тағы бір тамаша өрнек еске түсті: 53- Ал-Нажм (Жұлдыз-Ахмед) сүресінде Тəңірімнің жаратқан бір заты Ал-Шағри (ﺍﻟﺸﻌﺮﻯ ) аталған (49 аят), оның сандық мəні:
31+580=611.
Осыған айнымалы затты аспан, жарық заты жер деген аяттардың сандық мəндерін қосамыз (86-сүре, 11-12 аят), зат ﺯﺍﺕ = 1101; 1101+611=1712=214×8; немесе ﺍﻟﺮﺟﺢ = 304; 611+304=915=61×15 (61-сүре, Ахмед есімі 15-тас). Екінші жағынан: ﺍﻟﺼﺪﻉ = 195; Онан шығады: 611+195=806 – ﺗﻮﺕ = Тот ағашы. Ол да Темірге соғады:
806=26×31=13×62
Жер мен Көктің жалғасы. Оқушы – ойланарлық нəрсе. Қорытындыда əл-Фарабидің аспан мақамы.