105-летие М.Габдуллина
Кеңес одағының батыры, жазушы, қоғам қайраткері, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген ғылым қайраткері Мәлік Ғабдуллиннің туғанына 105 жыл ! «Менің бүкіл өмірім, менің қаным мен қуатым адамдарға тиесілі. Жүрегім кеудемде соғып тұрғанда, тамырымда қан ағып жатқанда, мен Отан үшін, өзім ұл болған қазақ халқының бақыты үшін күресемін », – деп жазды батыр ғалым өз еңбектерінің бірінде. Соғыс басталғанда М.Ғабдуллинді институтта аспирантурада оқыды. Ол өз еркімен майданға жіберу туралы өтініш жазды. Мәлік Ғабдуллиннің саяси нұсқаушыдан гвардия майоры және Кеңес Одағының батырына дейінгі жауынгерлік жолы Алматыда құрылған және көп ұзамай Мәскеу түбіндегі кескілескен шайқастарда жоғары үкіметтік наградаға – Қызыл Ту ордені мен 8-ші гвардия атағына ие болған 316-шы атқыштар дивизиясының (командирі И.В.Панфилов) тарихымен тығыз байланысты. Жігерлі, батыл және ерік-жігері күшті, қабілетті ұйымдастырушы бола білген ол көп ұзамай қолбасшылықтың назарын өзіне аудартты. Мәлік ротаның саяси офицері, содан кейін батальон комиссары болып тағайындалды. Дәл осы Панфилов дивизиясының батальонынан Мәскеу түбіндегі Дубосеково түбінде соғысқан жиырма сегіз гвардияшы сияқты әлемге әйгілі батырлар шықты. Мәскеу үшін тарихи шайқаста қазақ жауынгерінің мінезі мен таланты тамаша ашылды. Бұл шайқаста Малік қатыгез және қуатты жауға қарсы күрестің ауыр және қатал мектебінен өтті. «Правда» газетінде жарияланған «Ерліктің тууы» атты очеркінде Б.Полевой оның шынайы және аянбай алысуының алғашқы күндері туралы айтады. Соғыс аяқталып, армиядан қайтқаннан кейін Ғабдуллин республиканың ғылыми-педагогикалық мекемелерінде қызмет атқарды. Қазақ КСР ҒА-ның Тіл және әдебиет институтының директоры (1946-51), Қазақтың Абай атындағы мемлекеттік педагогикалық институтының ректоры (1951-63) болды. 1963-1973 жылдары Қазақ КСР ҒА-ның М. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты фольклор бөлімінің меңгерушісі болды. М.Ғабдуллин ғылыми-зерттеу саласында көп еңбек етті. "Қазақ халқының ауыз әдебиеті" (1958, 1964) атты күрделі монографиялық еңбегінде Ғабдуллин ауыз әдебиетін зерттеудің ғылыми-методологиялық негіздерін айқындап, қазақ ауыз әдебиетіндегі батырлар жыры, лиро-эпостық дастандар, айтыс өлеңдері, мақал-мәтелдер, жұмбақтар, ертегілер туралы жан-жақты терең ғылыми талдаулар жасады, олардың ғылымдық, тәлім-тәрбиелік мәнін ашып көрсетті. Бұл еңбек жоғары оқу орындарына арналған оқулық ретінде бірнеше рет қайта басылып шықты. Ол 8-сыныпқа арналған "Қазақ әдебиеті" оқулығын (1952-1957) жазды. М.Ғабдуллиннің көркем шығармадағы тырнақ алды туындылары дивизиялық, майдандық газеттерде жарық көрді. Шығармалары жеке жинақ болып, соғыстан кейін жарияланды. "Менің майдандас достарым" (1947), "Алтын жұлдыз" (1948), "Майдан очерктері" (1949), "Сұрапыл жылдар" (1971) атты кітаптарына енген әңгіме, очерктерінде М.Ғабдуллин майдан өмірін суреттеп, жауынгер тұлғасын, кеңес өкіметінің адамдарының Ұлы Отан соғысы кезіндегі қаһармандық бейнесін суреттеді. Педагог-жазушы ретінде ол жас ұрпақтың тәрбиесіне де ерекше көңіл бөлді. "Ата-аналарға тәрбие туралы кеңес" (1966) деген кітабында М.Ғабдуллин бесік жырынан бастап, батырлар жырына дейінгі халық поэзиясының тәрбиелік мәнін ашып, оны іс жүзінде пайдаланудың тәсілдерін көрсетеді. Сонымен бірге балаларды патриотизмге, шыншылдыққа тәрбиелеу, олардың болашаққа сенімін арттыру, жас баланы дұрыс сөйлеуге үйрету жөнінде ата-аналарға педагогтық кеңес береді.