Қызылорда өңірінің қоғам қайраткерлері ОҚО киелі жерлеріне экспедицияға аттанды
Қазақстан Халықтар Ассамблеясының Қызылорда облысындағы мүшелері Қызылорда облысы мен Оңтүстік Қазақстан Облысының киелі жерлеріне экспедиция сапарына шықты. Экспедиция мүшелері ежелгі қалалар мен ескерткіштерімен танысты. Тарихи орындарда болып, ежелгі дәуір тұрмысына саяхат жасады.
Саяхатқа облыстың этно-мәдени орталықтардың өкілдері, ғалымдар, ҚХА жастар ұйымдарының көшбасшылары, журналистер мен сарапшылар шақырылды.
«Тарихи-танымдық экспедицияның мақсаты – Отырар, Сауран, Сығанақ сияқты ортағасырлық қалалар тарихымен танысу, Арыстан баба, Қожа Ахмет Яссауи Бабалар кесенесінің археологиялық кешендерінің саулет өнерімен танысу, - деді ауданның ҚХА хатшылығының басшысы Ляйля Турешова. – Бұл саяхат елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақала-жолдауының бір тармағы болып табылатын «Туған жер» жобасының аясында ұйымдастырылды. Болашақта осындай саяхатты этно-мәдени бірлестіктердің өкілдеріне көрсету жоспарланып отыр және өлкенің тарихы мен мәдениетінің басқа да ескерткіштерін, және осы арқылы тарих пен өлкенің бай рухани құндылықтар туралы өз білімдерін арттыру, азаматтардың патриоттық сезімін нығайту».
Ағымдағы Экспедиция бірден 50 адам барды. Автобустың алғашқы аялдамасы – Арыстанбаб кесенесінде болды. Бір кездері ол да әлемді кезген, діни үрдістерді оқыған, және Ислам дінін қабылдағаннан кейін қалған өмірін сопылық өмірге арнаған, 400 жыл жер астында өмір сүріп, Мұхаммед пайғамбардың қауымдастырылған болды.
Отырар - экспедиция екінші аялдамасы, және дәл осы қаладан Қызылордалықтар үлкен рухани азық алып, алған әсерлерімен бөлісуге дайын болды.
Отырар оазисі Түркістан қаласынан 57 км оңтүстікке қарай, Арыс құятын Сырдария өзеніне жақын Оңтүстік Қазақстан облысының қазіргі уақыттағы Отырар ауданында орналасқан. Шын мәнінде - Отырар көне қала үйінділері болып табылады, ортағасырлық сауда орталығы, сондай-ақ, тарихта Фараби арқылы белгілі.
«Тарихи тұрғыдан алғанда еліміздің оңтүстік өңірлері - тарихи ескерткіштерге ең бай өлкелер, - деді КГУ «Қоғамдық келісім» директоры, тарих ғылымдарының кандидаты Уәлихан Ибраев. Дәл осы оңтүстік өңірі Қазақстанда ең алғашқы адамдар қоныстанған өлке болып табылады. Мұнда бірнеше дәуірдің ұлы ғалымдары өмір сүрген. Фараб қаласында немесе қазіргі атауы Отырар қаласында ұлы философ, атақты математик Абу Насыр аль-Фараби өмірге келген».
Экспедиция сәулеті орасан зор ескерткіштердің бірі, ортағасырлық сәулет өнерінің жарқын үлгісінде өз жұмысын жалғастырды. Ол аялдама – Қожа Ахмет Яссауи кесенесі. Бұл өнер туындысы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енгізілген Қазақстандағы бірінші ғимараты, және ол Оңтүстік Қазақстан облысының Түркістан қаласында орналасқан.
Кесене сопылық негізін қалаушы, ойшыл, ақын, уағыздаушы Қожа Ахмет Хазрети Сұлтан Яссауи құрметіне салынды. Арыстанбаб пен Юсуф Хамадиннен дәріс алған ол сопылық негізін, араб, шағатай, парсы тілдерін, Шығыс поэзиясы мен әдебиет негіздерін зерттеді. Оның доктринасында үнемдеу, шыдамдылық, мейірімділік, әділдік пен адалдыққа уағыздаған. Яссауи қайтыс болғаннан кейін 233 жылдан соң Орта Азиядағы мықты қолбасшы, билеуші Әмір Темірдің бұйрығымен оның зиратының үстіне жаңа кесене орнатылды, Қожа Ахмет Яссауи кесенесі бүкіл әлемде мұсылмандар үшін қажылық орынға айналды.
«Экспедицияның картасында келесі нүктесі Түркістан қаласында тарихи-этнографиялық мұражайы болды, сонымен қатар бұл мұражай қазақ халқының рухани байлығы болып саналатын этникалық орталықтарының бірі, - деді ҚХА Қызылорда облысы бойынша өкілі Руслан Орлов. - Мұражай экспозициясы орталығы 3,800 шаршы метр жерді құрайды. Ғимарат үш қабаттан, бес көрме залдары, конференц-залдар, тарихшылардың ғылыми-зерттеу жұмыстары үшін қолөнер шеберханасының және басқа бөлмелерден тұрады».
Тарихи –ақпаратты экспедиция Батысқа қарай 40 шақырымда орналасқан Оңтүстік-Қазақстан облысы шекарасында орналасқан Түркістан қаласының Сауран қалашығында да болды. 13 ғасырдың орта тұсында Сауран қаласы Ақ Орданың астанасы болған. 14 ғасырда Орта Азияда атағы жайылған қолбасшы Әмір Темір қаланы әскери қамалға айналдырды. Қазіргі уақытта мұнда қабырғалар және күйреген мұнаралар қалған, 500-800 м жерді алатын естелік қана қалған.
«Ұлы дала елі» деп аталған экспедицияның ақырғы нүктесі Қызылорда өңірінің тарихи-мәдени жәдігерге бай мұрасы– Сығанақ қаласында қойылды. Тарихта Сыр бойы қалаларының қатарында Сығанақ қаласының маңызы бөлекше. Сығанақ қазақтың алғашқы мемлекеті – Ақ Орданың астанасы болған. Қала 982 жылы салынған деген дерек «Худуд ал-Алам мин ал-Машрик ила-л-Магриб» («Шығыстан батысқа дейінгі әлем шекаралары») атты авторы белгісіз еңбекте «Сунах» атауымен алғаш белгілі болды. Мұнда протоқазақтық Қимақ мемлекетінің далалық аймақтары мен қалалары туралы жазылған (Бартольд В.В. Худуд ал-Алам . Рукопись Туменского Л. 1930).
Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» жобасы аясында еліміздің барлық өңірінде қызу жұмыстар жүргізілуде. Әртүрлі бағытта, әртүрлі салада іске асып жатқан шараларға еліміздің аға буын өкілдері мен қатар, жас ұрпақ, мектеп оқушылары да ат салысуда. Мәселен, мектеп оқушылары арасында Қазақстанның болашағы туралы шығармалар сайысы өтсе, өңірлерде еліміздің киелі, рухани-мәдени мұраға бай жерлері арқылы экспедициялар ұйымдастырылуда. Жобаны жүзеге асыру жұмыстарымен қатар, әлі де талқылау үстіндегі елімізге танымал азаматтар Талдықорған қаласында ашық пікір талас алаңын өткізді. Елбасы жолдауының басты мақсаттарының бірі болып табылатын ұрпаққа тарих туралы терең білім беру мақсатымен енді мектептерде Қазақстан тарихы сабақтары музейлерде өткізілетін болады.
Рухани жаңғыру – ғасырлар бойы қалыптасқан құндылықтарды қайта саралау, күннен күнге көз ілестірмей дамып келе жатқан заманға сай болу, қайта жаңғыру.