ҚР 2020-2030 жылдарға арналған су ресурстарын басқару бағдарламасы
Премьер-Министр Асқар Маминнің төрағалығымен өткен Үкімет отырысында 2020-2030 жылдарға арналған Қазақстанның су ресурстарын басқару бағдарламасы жобасының тұжырымдамасы қаралды.
Экология, геология және табиғи ресурстар министрі М.Мырзағалиев баяндамасында Қазақстан Республикасының жер үсті суларының жылдық қоры шамамен 100 текше км құрайтынын, оның 44% -ы елден тыс жерлерде қалыптасатынын айтты. Суды тұтынудың 67% ауылшаруашылығына, 30% өнеркәсіпке, қалған бөлігі үй шаруашылығының қажеттіліктеріне келеді. 2040 жылға қарай Қазақстанда суды пайдалану 56% -ға өседі деп күтілуде.
Қазақстанның су ресурстарын басқару 2020-2030 жылдарға арналған бағдарламасы 2030 жылға қарай судың балансын 100 текше км деңгейінде ұстап тұруға бағытталған, ол мақсатқа жер асты суларының қосымша ресурстарын ұлғайту, 5-7 текше км-ге дейін жаңа су қоймаларын салу, суды 5 текше км-ге дейін үнемдеу, жер асты суларын пайдалану 15 текше км-ге дейін пайдалану арқылы жету көзделген.
Көрсетілген мерзімге ЖІӨ бірлігіне су шығынын 1 доллар үшін 91,2-ден 73,0 текше метрге дейін азайту, 26 жаңа гидроқұрылыс салу, 182 республикалық, 300 муниципалды гидротехникалық құрылысты қайта құру жоспарлануда.
Құжатта суармалы жерлерді 1,7 миллионнан 3 миллион гектарға дейін ұлғайту үшін, жаңа магистральдық және тарату каналдарының ұзындығын 3423-тен 19 мың км-ге дейін ұлғайту үшін жаңа суару жүйелерін салу қарастырылған.
Бассейндік инспекциялардың материалдық-техникалық жабдықталуы жеткізілудің 100% -ына, ал полигондардың орман жамылғысы 1-ден 200 мың га-ға дейін ұлғаяды.
Қазақстанның су ресурстарын басқару 2020-2030 жылдарға арналған бағдарламасына 10 негізгі бағыт кіреді: халықаралық ынтымақтастық, нормативтік-құқықтық базаны жаңарту, институционалды реформалар, су шаруашылығы инфрақұрылымын модернизациялау және қайта құру, су нарығын құрудың халықаралық тәжірибесін зерттеу, су секторын цифрландыру, «Smart Water» жобасын іске асыру, Су ресурстарын экологиялық тұрғыдан оңтайлы пайдалану, заманауи дағдылары бар және маңызды ұлттық тәжірибені жүзеге асыратын су шаруашылығы мамандарын даярлау.
«Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев пен Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев біздің алдымызда еліміздің су ресурстарын пайдалану мен қорғаудың тиімділігін арттыру міндетін қойды. Осыған байланысты су ресурстарын басқару бағдарламасының тұжырымдамасы жасалды. Ол біздің стратегиялық мақсаттарымызға жауап береді және Парламенттен қолдау табады. Тұжырымдама сала мамандары, депутаттар және «Нұр Отан» фракциясының мүшелерінің қатысуымен талқыланды», - деді А. Мамин, және бағдарламаның сапалы дамуын қамтамасыз етуді тапсырды.
Жалпы сумен жабдықтаудың негізгі проблемаларын үш блокқа бөлуге болады:
1. ел тұрғындары үшін:
Ø сапалы ауыз судың болуы;
Ø вегетациялық кезеңде суармалы судың тапшылығы, әсіресе оңтүстік аймақтарда;
2. қоршаған орта үшін:
Ø сапасы нашар қоршаған орта (Арал, Балқаш, Жайық);
Ø экологиялық жағдайдың көрші мемлекеттердің су саясатына тәуелділігі (Орталық Азия, Қытай, Ресей Федерациясы);
Ø су ресурстарын ысырапсыз пайдалану нәтижесінде су объектілерінің сарқылуы;
3. ел экономикасы үшін:
Ø су инфрақұрылымының нашарлауы;
Ø тасқын сулардан және су деңгейінің төмен деңгейінен қорғаудың жеткіліксіздігі;
Ø өнеркәсіпте қайта өңделген судың аз мөлшері (тазартуға арналған циркуляция).
Арналардың тозуы 80% құрайды, оның 18 мың км-ден астамы жөндеуді қажет етеді.
«Ескірген инфрақұрылым және онымен байланысты үлкен шығындар, сапалы судың жоқтығы, тарифтерді белгілеу тетігінің әлсіздігі, білікті мамандардың жетіспеушілігі, көрші елдермен суды бөлу проблемалары су саласының қазіргі кездегі ең өткір проблемалары болып табылады. Жоғарыда аталған проблемаларды шешу үшін Қазақстанда су ресурстарын басқарудың 2020-2030 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын жасау қажет», - деді Мағзұм Мирзағалиев.
Бағдарлама жобасының мақсаты - елдің тұрақты дамуы үшін су ресурстарын қамтамасыз ету, су объектілерін сақтау және қалпына келтіру үшін халық пен экономика үшін экологиялық таза жағдайды қамтамасыз ету.
Отырыс барысында 7 нақты мақсатты индикатор анықталды:
· бағдарламаның мақсаты - 2030 жылға қарай су балансын 100 текше км деңгейінде сақтау, мақсатты қосымша су ресурстарының ұлғаюына байланысты, 5-7 текше км-ге жаңа су қоймаларын салу, су үнемдеуді 5 текше км-ге дейін жеткізу, жер асты суларын пайдалану 15 текше км-ге дейін жеткізу арқылы орындау көзделген;
· ішкі жалпы өнім бірлігіне су шығынын 1 мың долларға 91,2-ден 73 текше метрге дейін азайту;
· 26 жаңа гидротехникалық құрылғылардың құрылысы;
· 182 республикалық, 300 қалалық гидротехникалық құрылыстарды қайта құру;
· суармалы жерлерді 1,7 миллионнан 3 миллион гектарға дейін ұлғайту үшін жаңа суару жүйелерінің құрылысы; төселген магистральдық және тарату каналдарының ұзындығын 3423-тен 19000 км-ге дейін ұлғайту;
· бассейндік инспекциялардың материалдық-техникалық жабдықталуын 100% қауіпсіздікті жақсарту;
· алқаптардың орман жамылғысын 1-ден 200 мың гектарға дейін ұлғайту.
Әлемдік қауымдастық сумен жабдықтау проблемасын тұрақты дамудың маңызды мақсаттарының бірі ретінде таниды. Жер шарындағы соңғы 60 жыл ішінде оны тұтыну 8 есе өсті. 2050 жылға қарай БҰҰ-ның классификациясы бойынша әлемнің 80% -ына су тапшылығы бар деп жіктелуі мүмкін.
Қазақстан су мәселесі бойынша жоғары стресске ұшыраған елдердің біріне айналды, рейтинг бойынша еліміз 68 мемлекеттен 60-шы орынды иеленді және су ресурстары мен онымен байланысты экологиялық жүйелер нашар деңгейде. Қазіргі уақытта елдегі сумен қамтамасыз ету жағдайы экономика салалары мен тұрғындардың қажеттіліктерін қанағаттандырады. Сонымен бірге, сумен жабдықтау проблемалары тек күшейе түсетіні анық.