Оқулықтардың аудармасы қазақ тілді кітап индустриясына серпін береді
Осы уақыт ішінде әлемге әйгілі 48 кітап қазақ аудиториясына жетті. Осы жылдан бастап жобаның үшінші кезеңі басталады. Бұл туралы «ҚазАқпарат» ХАА тілшісі жоба қатысушысы, белгілі филолог, филология ғылымдарының кандидаты, Ұлттық аударма бюросының бас редакторы Мұхтар Сеңгірбаймен әңгімелесті.
- Жобаның үшінші кезеңінде аударма процесі қалай жүреді? Қандай оқулықтар аударылады? Аударма жұмысы қай кезеңде?
- Өздеріңіз білесіздер, біз «Жаңа гуманитарлық білім: қазақ тіліндегі 100 жаңа оқулық» жобасының үшінші кезеңіне өттік. Аудармалардың көпшілігі аяқталды, кейбіреулері редакторлық тексеру кезеңінде. Бұл кітаптар ағымдағы жылдың соңында және келесі жылдың басында шығарылуы керек. Олар жарияланған кезде біз презентация жасаймыз.
- Қазақстандық кітапханалар білімнің қай салалары бойынша әлемдік білім қазынасымен толықтырылуда?
- Жаңа 30 кітап Англиядағы азаматтық құқық, келісім-шарт құқығы, зияткерлік меншік құқығы, жаһандық және халықаралық саясат, саяси философия, педагогика, этика, эстетика, әлемдік музыка тарихы, театр тарихы, кино, кино сценарийі, тарихи антропология, тарихи этнология, жеке қаржы туралы, статистика негіздері, зерттеу әдістері, макро және микроэкономика және басқа да бағыттарды қамтиды. Бұл кітаптар ағылшын, француз, орыс тілдерінен аударылуда. Олардың көпшілігі өз салаларындағы беделді ғалымдардың қаламынан шыққан. Мәселен, Жиль Делёздың екі томдық «Синема» кітабы жарық көреді. Кітаптарды аударуға және редакциялауға уәкілетті сарапшылар, ғалымдар, аудармашылар қатысады. Олардың қатарында Жамбыл Артықбаев, Ақтолқын Құлсариева, Гүлжауһар Көкебаева, Гүлжихан Нұрышева, Әлия Бөпежанова, Дидар Амантай, Танагоз Ильясова, Қайрат Молдашев, Серік Бейсембаев сынды ғалымдар мен жазушылар бар.
- Бір кітаптың аудармасы бойынша қанша адам жұмыс істейді? Аударма қанша уақытты алады?
- Әр кітаппен жұмыс жасайтын адамдар саны әр түрлі, бұл оның көлемі мен мазмұнына байланысты. Сонымен қатар, кітапты дайындауға әртүрлі профильдегі мамандар қатысады. Бастапқыда аударылған мәтін ғылыми және әдеби редакторларға жіберіледі. 1-ден 7-8-ге дейін аудармашылар кітаппен жұмыс жасай алады. Аудармашылар тілді және салалық терминологияның қатаң талаптарын ескереді. Әдеби және ғылыми өңдеуден кейін мәтінді түпнұсқаға сәйкестігін тексеру үшін Ұлттық аударма бюросының редакторлары мен корректорлары тексереді. Бюрода әр баспаға жауапты жауапты адам тағайындалады, ол кітапты баспагерге ұсынғанға дейін бүкіл процесті бақылайды. Аударма өте күрделі, ұзақ процесс, оған бір жарым жыл кетеді.
- Бұл жұмыс Қазақстандағы аударма ісінің дамуына ықпал ете ме?
- Қазақстан қазіргі уақытта ең ірі ғылыми әдебиеттермен жұмыс жасап жатыр, қазіргі уақытта «Қазақ тіліндегі 100 жаңа оқулық» жобасы ғылыми терминологияны қалыптастыруға және аударма ісін құруға ынталандырушы болуда. Терминдерді тестілеу және олардың ғылыми салада енгізу, пайдалану туралы біз Тіл саясаты комитетімен, Мемлекеттік комиссариатпен тығыз байланыста жұмыс жасаймыз. «Тіл қазына» орталығының мамандары аудармашылармен, редакторлармен мәселелерді талқылайды. Жоба аясында аударылған көптеген оқулықтар ғылымның тиісті салаларында терминологияны қалыптастыруға мүмкіндік береді. Сала мамандары, беделді ғалымдар мен білікті филологтар жаңа терминдерді қалыптастыруға көп күш жұмсауда. Егер бұл жоба басеңдеп қалған ұлттық термин қалыптастыру процесіне біршама екпін берсе, онда бұл ұлт санасын жаңғыртудың белгісі.
Бұл жоба қазақ тіліндегі кітап индустриясына, ғылыми және қоғамдық аударма ісіне серпін беретінін де байқадық. Қазірдің өзінде әртүрлі ғылыми, қоғамдық, әдеби және мотивациялық кітаптарды шығаруды жоспарлайтын ұйымдар бар. Болашақта бұл тілдік ортаның сапасы мен мазмұнын жақсартуға, демек, қазақ тілінің мәртебесін көтеруге ықпал етеді.
- Жобаның үшінші кезеңінде қазақ әдебиетінің антологиясы 6 тілде жарық көрді, 30 қажетті оқулық аударылды. Тағы қандай жұмыс жасалуда?
- Біз әлі де сөздіктер жасап жатырмыз. Бұл жеке жоба және оны Ұлттық аударма бюросы басқарады. Филологтардың қатысуымен Оксфорд университетінің баспагерімен бірге Әлеуметтік ғылымдар сөздігі, Оксфорд экономика сөздігі және Оксфордтың қазақша-ағылшынша сөздігі дайындалуда. Сондай-ақ белгілі ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор Шерубай Құрманбайұлының жетекшілігімен «Қазақ тіліндегі кірме сөздер сөздігі» дайындалды. Бұл кітаптар осы жылдың соңына дейін шығарылады деп жоспарлануда.
- Бұл оқулықтарды қайдан алуға болады? Олар сатылады ма? Оларды жүктеп алуға болады ма?
- Оқулықтар 10 мың дана тиражбен шығарылып, университеттер мен колледждерге жіберілді. Оларды электронды түрде Қазақстанның ашық университеті - Openu.kz порталынан оқуға болады. Кейбір кітаптар үшін аудио нұсқалар жасалады. Кітаптарды әлі жүктеп алу мүмкіндігі жоқ. Кітап дүкендеріне аз уақыт ішінде үлкен сұранысқа ие кітаптар ғана таратылады. Бұл коммерциялық жоба болмағандықтан, кітаптар бетбелгілерді қоспағанда, өзіндік құны бойынша сатылатын болады.