«Қазақ тілінде 100 кітап» жобасы қалай жүзеге асуда
2018-2019 оқу жылында алғашқы кітаптар жоғары оқу орындары үшін қазақ тіліне аударылатын болады, деп хабарлады Ұлттық тілдік аударма агенттігінің жетекшісі Рауан Кенжеханұлы Орталық коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз мәслихатында.
«Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында бірқатар арнайы жобалар жүзеге асырылуда, оның бірі «Жаңа гуманитарлық білім - 100 қазақ тіліндегі оқулықтар». Жобаны жүзеге асыру үшін Ұлттық аудару бюросы деп аталатын коммерциялық емес үкіметтік емес қоғамдық ұйым құрылды. Бүгінде 90-ға жуық адам: мұғалімдер, редакторлар, аудармашылар осы топта қызмет етуде. Олар биыл бекітілген оқулықтарды аударумен айналысады», - деді Рауан Кенжеханұлы.
Ол әрдайым әр түрлі пікірлер ойлар болатыны, шығармашылық және күрделі жұмыстың кез келген аудармасын, әсіресе ғылыми аударма туралы айтқанда сан түрлі пікірлер болатынын айтты.
«Қазіргі уақытта ағылшын және қазақ тілдерін білетін университеттің профессорлары жұмысқа араласады және бұл тақырыпты бір уақытта түсінеді. Ғылыми редакторлар, сондай-ақ әдеби редакторлар шығара алатын мамандар тартылған. Осы топтардың әрқайсысында тұжырымдама немесе термин туралы пікір бар, сондықтан біз осы жұмысты мүмкіндігінше көп мамандарды тарта алатынымыз өте маңызды. Оларды 23 тамызда Алматыда өтетін дөңгелек үстелге шақырамыз», - деді жоба жетекшісі.
Аудармалар философия, әлеуметтану, психология, мәдениеттану, филология, экономика (менеджмент және кәсіпкерлік) бойынша оқулықтар болады.
Оқулықтар негізінен ағылшын, француз және неміс тілдерінен аударылады.
«Орыс тілінде түпнұсқада тек бір оқулық қана жазылған. Барлық басқа материалдар негізінен ағылшын тілінде. Біз осы жобаның шеңберінде АҚШ, Ұлыбритания, Швейцария, Франция жетекші басылымдарымен серіктестікке ие болдық», - деді Рауан Кенжеханұлы.
Жұмыс топтарымен қандай кітаптарды аудару туралы мәселе талқыланды. Алғашқылар университеттердің өздері жасаған ұсыныстар болды, олар шамамен 800.
Естеріңізге сала кетейік, Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған мақаласында Мемлекет басшысы жуырда әлемдегі ең үздік 100 оқулықтың қазақ тіліне аударылуына жағдай жасайтынын атап өтті.
«Жастарға әлемнің үздік үлгілеріне негізделген білім алуға мүмкіндік берілсін», - деді Нұрсұлтан Назарбаев өз жолдауында.
Гуманитарлық білім бойынша әлемнің 100 үздік оқулықтарын қазақ тіліне аударуға 90-ға жуық адам жұмыс істейді. Қазақстандық үміткерлер 2018-2019 оқу жылында жаңа қазақ тіліде жарық көрген әлем әдебиетімен таныса алады.
«90-қа жуық адам жұмысқа тартылды, бұл жеткіліксіз, біз мүдделі адамдар аудиториясын мүмкіндігінше кеңірек тартудың маңызды екенін түсінеміз». Мұғалімдер, редакторлар, аудармашылар биыл біз мақұлдаған оқулықтарды аударумен айналысады. – Жобадағы оқулықтар тізімі сайтта орналастырылған, кез-келген адам таныса алады тізіммен. Мәселе мынада, кез келген аударма өте креативті, өте күрделі жұмыс, әрқашан әртүрлі пікірлер бар. Әсіресе, ғылыми аударма туралы сөз болғанда, біз жоғары оқу орындарына арналған оқулықтар туралы айтқанда. Сондықтан қазір ағылшын және қазақ тілдерін білетін жоғары оқу орындарының оқытушылары жұмысқа қатысады», - деді Кенжеханұлы.
Тамыз айында осы 100 оқулықтың 17-і қазақ тіліне аударылған еді. Электронды білім беру саласындағы Bilim Media Group компаниясының негізін қалаушы және басшысы Рауан Кенжеханұлы Орталық коммуникациялар қызметінде өткен брифингте жаңа жобаның жұмысы туралы әңгімелеп берді: «Рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында бірқатар арнайы жобалар жұмылдырылуда, оның бірі «Жаңа гуманитарлық білім. Әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдар бойынша «Қазақ тілінде 100 жаңа оқулық» жобасы. Бұл жобаны іске асыру үшін коммерциялық емес «үкіметтік емес үкіметтік емес қоғамдық ұйымы «Ұлттық аударма бюросы құрылды. Бұл ұйымда 90-қа жуық адам жұмыс істейді, оның ішінде мұғалімдер, редакторлар мен аудармашылар, осы жылға бекітілген оқулықтарды аудару. Оқулықтардың тізімін жобаның веб-сайтынан табуға болады », - деді компания басшысы.
Мемлекет басшысының «Болашаққа көзқарас: қоғамдық сананы модернизациялау» мақаласында «тарих, саясаттану, әлеуметтану, философия, психология, мәдениет, филология» дисциплиналары бойынша білім алаты студенттердің толыққанды білім алуына жағдай жасауға мүмкіндік беретіндігі айтылған.
Қазақ тіліне аударылған 17 кітаптың ішінде Кенжеханұлы Карен Армстронгтың «Құдайдың тарихы - мыңжылдықтың иудаизмде, христиан мен исламда іздейді» деген кітабын еліміздің көрнекті теологтары аударғанын айтты.
Ал қазан айында қазақ тіліне аударылған оқулықтар саны 20-ға жетті. Биыл қазақ тілінде «Жаңа гуманитарлық білім. Қазақ тіліндегі 100 оқулық» аясында көптеген кітаптар ағылшын тілінен аударылады. Бұл ақпарат Ұлттық академиялық кітапханадағы жобаның халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясында белгілі болды.
Тұтастай алғанда, бүгінгі халықаралық конференцияда лингвистер, кітап мамандары қатысты. Олар қазақ тіліндегі 100 оқулықтың жобасының барлық аспектілерін егжей-тегжейлі қбіледі. Еуразиялық интеграция институтының директоры Ғани Нығыметов институт сарапшылары үшін алаң құрды, олардың салаларында мамандар «Рухани жаңғыру» жобаласын талқылау және талдау үшін бас қосты.
«Гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласындағы қазіргі заманғы білімді қазақ тілді аудиторияға жеткізу - ең маңызды міндет. Бұл бірегей жоба, мұндай жоба бұрын соңды болмады. Бүгінгі таңда кітаптар гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар саласында жарияланады және біз бұл кітаптарды біздің ұлттық және аудармашылар бюросын құра отырып, біздің халқымызға және жастарға әкелу мүмкіндігіміз бар. Бүгін біз әр аударманың қалай аударылатындығын, әр кітаптың әдеби, ғылыми мәнін қалай жеткізуге болатынын талқылаймыз. Бұл шын мәнінде өте күрделі мәселе, аударма мәселесі - техникалық сәт, ең бастысы - тұжырымдаманы түсіну», - деп түсіндірді Ғани Нығыметов.
Институт директорының айтунша, мамандар барлық тұжырымдамаларды қазақ тілінде жеткізе алады.
«Біз саяси ғылымдар, әлеуметтану, философия, дінтану, жеке көшбасшылық, даму, психология саласындағы кітаптар туралы сөйлесіп жатырмыз. Бұл жоба жастарды жоғары деңгейде көтеруге және біздің жастарымыздың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға мүмкіндік береді. Біз заманауи білімге мұқтажбыз. Биылғы жылы шамамен 20 кітап аударылды. Келесі жылы 20-30 кітапты аударудың кезеңдік жоспары болады. Бірақ 100 кітап шартты түрде айтылған, яғни одан да көп кітапты аударуға болады. Ең бастысы, аударма бюросы құрылады, мұндай мамандар осы мәселемен айналысады және мемлекеттік қолдау бар», - деді Г.Нығыметов.
Сонымен қатар, баяндамашының айтуынша, бұл жоба кем дегенде үш жыл жалғасады, бірақ бұл әлі нақты дерек емес, өйткені оның көкжиегі әлдеқайда кең.
100-әлемдік шығарманы қазақ тіліне аудару шеңберінде белгілі бір ғылымға қатаң сандық шектеу жоқ.
Осы оқулықтарды аударма үшін таңдаған кезде жұмыс тобы қандай критерийлерді ұстанды? Біріншіден, олар өздерінің құндылығын дәлелдеуі немесе әлемнің жетекші жоғары оқу орындарында сұранысқа ие болуы керек», - деді Аударма бойынша ұлттық бюро басшысы. «Бұл оқулықтар әлемдік университеттердің TOP-100 рейтингісіне жататын университеттерде: американдық, британдық және әлемнің басқа да білім беру орталықтарында қолданылуы керек», - деді ол.
Интерактивті - және ешқандай идеологияға жол жоқ!
Бұдан басқа, аударма үшін таңдалған оқулықтар кем дегенде үш рет қайта шығарылуы тиіс: Рауан Кенжеханұлы аударылып үлгерген 20 оқулықтың көпшілігі 10 немесе одан да көп рет қайта жарияланғанын айтты.
«Бұл өте мағыщды, және олардың әрқайсысы қайтадан шығарылып, құрылымы мен мазмұны бойынша жаңартылды», - деді ол, - «Осы оқулықтардың соңғы қайта шығарылуы 2014 жылдан ерте емес, үш жылдан кешікпей болуы керек, оқулық және оның редакциясы маңызды болды », - деді жоба жетекшісі.
Бұдан басқа, оқулық заманауи болуы керек және интерактивті тапсырмалар түріндегі материалдар жиынтығымен және қосымша ақпарат алуға болатын веб-сайттарға сілтемелермен толықтырылуға тиіс.
«Және, әрине, оқулықтар туралы айтқанда, біз бұл оқулықтардың идеология тұрғысынан бейтарап болуын қамтамасыз етеміз, себебі бір немесе бірнеше бағытта жүретін материалдар мен оқу құралдары бар», - деді Рауан Кенжеханұлы. - Сондықтан жобаның шеңберінде аударылған оқулықтар нақты шолуды, белгілі бір ғылымның даму тарихын, қазіргі уақытта бір немесе басқа ғылымдағы тұжырымдамаларды, идеяларды және трендтерді қайта қарауы керек, олар идеяны немесе тұжырымдаманы насихаттамауы керек. Міне, іріктелген 20 оқулық аталған критерийлерге сай», - деп қорытындылады ол.
Ұлттық Аударма бюросының директорының айтуынша, аударма үшін таңдап алынған 20 оқулықтың жалпы санының 95% -ы ағылшын тілінде, сонымен қатар француз және неміс тілдерінде оқулықтар бар, біреуі орыс тілінде. Сонымен қатар, бұл оқулықтар қазақстандық ЖОО-лар ұсынған кітаптар тізімінен іріктелді.
Біздің барлық ЖОО-ға бұл жоба туралы ақпараттар жіберілді және аударылатын оқулықтардың тізіміне ұсыныстар енгізу туралы сұраныс жіберілді », - деп түсіндірді ол. «Біздің ЖОО-лардан 800-ге жуық ұсыныстар келіп түсті, бұл оқулықтар, біздің университеттердің оқытушылары мен профессорларына қызығушылық танытқан оқулықтар», - деді ол.
Қазақстанның ғылыми қоғамдастығының көзқарастарын ескере отырып, бұл принцип Ұлттық аударма бюросы аударма үшін кейінгі оқулықтарды таңдауда оны пайдалануды көздейді. Рауан Кенжеханұлының айтуынша, қазіргі уақытта қызығушылық танытқан кез-келген пайдаланушы kitap.kz-ға арнайы бөлімге шығуы мүмкін және өз ұсыныстарын осы жобаның шеңберінде аударуға болатын оқулықтарда ұсынуы мүмкіндігі бар.
«Қысқа түсініктеме беріп, аудармаға лайықты осы оқулықты не үшін қарастырғаныңызды түсіндіріңіз, сол жеткілікті», - деп түсіндірді Ұлттық Бюро басшысы. - Мақсаты әлі де бар - жобаға аудармашысы, редакторы ретінде қатысуға қабілетті деп санайтын адамдар, егер ол өзінің тәжірибесі мен білімі осы жобада қолданылуға тиіс деп санаса, біз олардың веб-сайты арқылы өз кандидатураларын қуана қарастырамыз сайт бұл ұсыныстарды жасай алады», - деді ол.
Сонымен бірге, Рауан Кенжеханұлы Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: мемлекеттік сананы модернизациялау» атты мақаласында: философия, психология, әлеуметтану, филология, дінтану және мәдениеттану пәндері бойынша оқу-әдістемелік құралдарды таңдауға арналған нұсқаулар көрсетілгенін атап өтті. Сонымен қатар осы салалар бойынша сандық шектеулер жоқ (философия бойынша 20-дан аса кітап немесе діни зерттеулер бойынша 30-дан көп емес деген ұғым жоқ). Ұлттық бюроның жетекшісінің айтуынша, жоба әлемнің барлық қажетті және үздік оқу құралдарына назар аударады.