Қазақ тарихы туралы кітап қазақ және орыс тілдеріне аударылды
Қазақ баспагер Бақытжан Бұхарбаевтың айтуынша, кітап 70 жыл бұрын 20 мың қазақстандық отбасы Қытайдың Синьцзян провинциясынан кетуге мәжбүр болған оқиғаларды егжей-тегжейлі сипаттайды.
Қазақстандық баспагер осы кітабын Интернетте Қытайдан келген қазақтардың тарихы туралы оқыған кезде тапқанын айтады.
«Интернетте 1956 жылы ағылшын тарихшысы Годфри Лайстың «Kazakh Exodus» деп аталатын кітабын таптым. Бұл «қазақтардың жаппай қоныс аударуы» дегенді білдіреді. Оқығаннан кейін біз тарихымыз туралы көп нәрсе білмейтіндігімізді түсіндім», - деп жалғастырды ол. «Кітап орыс тіліне 10 күнде, қазақ тілінде 12-де аударылды. Бірнеше ай редакциялық жұмыс жүргізілді».
Сонымен қатар, Ілияс Жансүгіровтың «Құлагер» поэмасы ағылшын тіліне аударылды.
Қазақ ақыны Ілияс Жансүгіровтың туғанына 125 жыл толуына орай Қазақстан Республикасының Ұлттық академиялық кітапханасында «Құлагер» кітабының ағылшын тіліндегі аудармасы таныстырылды.
Ілияс Жансүгіров қоры Пастернак, Мандельштам, Цветаеваның аудармаларымен танымал белгілі ағылшын ақыны Белинда Кукқа, «Құлагер» поэмасын аудару туралы өтінішпен жүгінді.
Бұл «Құлагер» поэмасының ағылшын тіліне аударылған алғашқы аудармасы, ол қазақтың көшпелі мәдениеті, дәстүрлері мен қазақтардың өмірін халықаралық оқырманға көрсетеді.
Айта кету керек, бұл жұмыс қазақстандық түпнұсқасынан тікелей қазақ және ағылшын тілдерін жақсы білетін аудармашылар мен кеңесшілер тобы жұмыс істеп, содан кейін Белинда Куктың ақындық формасы мен метафоралық өңдеуіне жіберілгенін атап өту керек. Кітапқа ұлттық аударма агенттігі демеушілік етті, оның мақсаты - қазақ әдебиеті мен мәдениетінің үздік үлгілерін халықаралық аудиторияға кеңейту.
«Құлагер» поэмасы орыс және неміс тілдеріне аударылды. Әр аудармашы аудармаға өз жанын салады, мен Құлагер поэмасының ағылшын тіліндегі нұсқасында менің жанымның бір бөлігі бар екенін айтқым келеді. Поэманың қазақ тілінен аударылуы керек болғандықтан, аударма авторы Белинда Кук кейбір қазақ сөз тіркестерін түсіндіруде көмекке мұқтаж болды. Мысалы, бұл сөздердің біреуі «табақшылар» болды, бұл жастардың дәстүрлі тағаммен табақтарды алып шығуын білдіреді. Оны «waiter» (ағылшынша - официант) ретінде аудару туралы шешім қабылданды, бірақ біз «табақ» сөзін сол сөйлемде қалдырдық», - дейді ВВС тілшісі Роза Құдабаева.
Бейнеклип арқылы презентация барысында аудармашы Белинда Кук кітапты ағылшын тіліне аудару қиындықтары туралы әңгімелеп берді. Ақын-аудармашының айтуынша, «Құлагер» поэмасымен жұмыс ол үшін өте маңызды және құнды тәжірибе болды. Оның айтуынша, қазақ ақыны Ілияс Жансүгіровтың «Құлагер» поэмасы қазақ мәдениетін таруға және түсінуге ең жақсы құрал болып табылады.
«Мен ұжымдастыру кезеңінде Қазақстанда болған трагедия туралы аз білетінмін. Тек «Құлагер» поэмасын оқу арқылы сол замандағы Қазақстанда болғанда мен не болып жатқанын толықтай түсіндім. Менде статистикалық мәліметтер болды, бірақ осы оқиғалардың артында адамзаттың қайғылы жағдайының тереңдігін түсінбедім. Қазақстаннан қайтып келген сәттен бастап, мен қызықты әдебиеттер - Ұлы Жұт және үнсіз Дала кітаптарын оқыдым. Бұл екі әдебиет маған көшпенділер мәдениетін толық жою кезінде қазақ халқының қайғылы жағдайын түсінуге мүмкіндік берді», - деді британдық аудармашы Белинда Кук.
Сонымен қатар, түпнұсқадағы аударманы салыстыруға мүмкіндік алған АҚШ, Түркия және Қазақстаннан келген түркітанушылар профессорлар өздерінің кәсіби пікірлерін білдірді.