2018-2020 жылдарға арналған республикалық бюджеттің жобасын Сенат Мәжіліске қайтарды

Парламент Сенаты пленарлық отырыста «2018-2020 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заң жобасын қарады және оны Мәжіліс депутаттарына қайтарды.

«Тұтастай алғанда, 85,6 млрд. теңге сомасына ұсыныстар болған, оның ішінде 2018 жылға 22 млрд теңге. Бұл ұсыныстарды қаржыландыру 2018 жылы мемлекеттік қордың жоспарланған көлемін 4,8 млрд. теңгеге қысқарту есебінен жүзеге асырылатын болады, бұл Құрық портында құрылыс үшін қарастырылған 16,9 млрд. теңге мөлшерінде шығындарды азайту, ҚР Ішкі істер министрлігінің қаражатын қайта бөлу», - делінген Сенаттың Қаржы және бюджет комитеті қорытындысында.

2019-2020 жылдары жаңа бастамаларға жұмсалатын шығындар қысқартылады, қорытындыда айтылған. Өзгерістерге арналған ұсыныстар мынадай бағыттарды қаржыландыруды көздейді. Бұл Ішкі істер министрлігі мен Гидрометеорологиялық қызметтің құрылымдық бөлімшелерінің материалдық-техникалық жабдықтауы, Оңтүстік Қазақстан облысының, Қызылорда және Ақтөбе облыстарының экологиялық қолайсыз аймақтарының тұрғындарына берешектерін өтеу, еліміздің әртүрлі өңірлерінде денсаулық сақтау нысандарын салу, спортты салу, тұрғын үйлерді салу, инженерлік желілер мен газ беру желілері. Сондай-ақ, судың қолжетімділігін арттыру және өзендердің гидрологиялық режимін жетілдіру, қазақ әліпбиін латын қарпіне және басқа да ұлттық оқиғаларға ауыстыру жөніндегі шараларды жүзеге асыру бойынша жұмыстар жүргізілу мәселелері.

Бұрын Мәжілістің Қаржы және бюджет комитетінің қорытындысында 2018 жылы бюджет тапшылығы 639,6 млрд. теңгені (ЖІӨ-нің 1,1%), 2019 жылы - 608 млрд. теңгені (ЖІӨ-нің 1% -ы), 2020 жылы жыл - 653,5 млрд. теңге (ЖІӨ-нің 1% -ы) деп көрсетілген еді.

ЖІӨ-нің нақты өсуі 2018 жылы 3,1% деңгейінде болжанып отыр, одан кейін 2022 жылы 4,2% -ға өседі. Алдағы бесжылдықта ЖІӨ орташа жылдық өсу қарқыны 3,7% құрайды.

Мақсатты инфляциялық дәліз 2018 жылы 5-7% деңгейінде, 2019 жылы 4-6%, ал 2020-2022 жылдары 3-4% төмендеуі қамтамасыз етіледі.

Республикалық бюджеттің кірістері (трансферттерді есептемегенде) 2018 жылы 5 трлн. 528 млрд. теңге, 2019 жылы - 6,404 трлн теңге, 2020 жылы - 7 176 трлн теңге. Жоспарланған кірістер мен жоспарланған тапшылықты есепке ала отырып, республикалық бюджеттің шығыстары 2018 жылы 9,218 триллион теңге, 2019 жылы - 9,798 триллион теңге, 2020 жылы - 10,220 трлн теңге көлемінде белгіленді.

Ұлттық қор туралы жеке заң әзірлеу қажет- сенатор. Депутат Қазақстан Ұлттық қорының активтерінің қауіпсіздігі туралы мәселені көтерді. Ұлттық қор туралы тәуелсіз заң әзірлеу қажет, ол өз активтерін тиімді пайдалану және қауіпсіздіктің барлық қажетті стандарттарын қамтамасыз етеді. Бұл туралы Парламент Сенатының депутаты Сергей Плотников мәлімдеді.

«Қазақстанның Ұлттық қоры болашақ ұрпақ үшін қаражат жинау, экономиканың мұнай секторына тәуелділігін төмендету және қолайсыз сыртқы факторлардың әсерін азайту үшін құрылған. Қазақстан мұнай өндіруші ел болып табылады, оның экономикасы әлемдік нарықтардағы бағалардың құбылмалылығы, табиғи ресурстардың сарқылуы және мұнайдың түсім көлемінің белгісіздігі сияқты факторларға тәуелді. Ұлттық қордың ресурстарын сақтау және оны тиімді басқару мәселесі біз үшін үнемі өзекті мәселе болады», - деді депутат пленарлық отырыста.

Сенатор атап өткендей, бұқаралық ақпарат құралдарында бүгінгі күні «Халықаралық арбитраж» инвесторларының өтініші бойынша Шетелде Ұлттық қордың қаражаттары бойынша қамауға алу туралы белсенді талқылау жүріп жатыр.

«Әділет министрлігі осы факті бойынша тиісті түсініктеме берді. Осы преценденттерге сүйенсек, инвесторлардың үкімет алдындағы кез келген талаптары Үкіметтің есебінен тұрған Қазақстан Ұлттық қорының активтерін блоктауы мүмкін. Болашақта осындай жағдайдан өзімізді қалай қорғай аламыз? Ұлттық заңнамада қарастырылған механизмдер Ұлттық қордың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге кепілдік береді ме? Мұның бәрі Ұлттық қорды пайдалану мен басқару тәсілдерін одан әрі жетілдіру қажеттігін көрсетеді. Мүмкін, Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры туралы тәуелсіз заң әзірлеу қажеттігі туындауы мүмкін, онда Ұлттық қордың активтерін тиімді пайдалану, бақылау және қамтамасыз ету үшін барлық қажетті нормалар қарастырылатын болады», - деді Сергей Плотников.

Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары Ерболат Досаев бұл мәселе төрелік талқылауы үшін шын мәнінде өзекті деп жауап берді.

«Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша Ұлттық банкпен бірлесіп біз норвегиялық үлгіге негізгі транзит жасадық. Бұл Қордың активтерін қорғау және оның кірістілігін арттыру үшін қажетті шешімдерді қабылдай алатын Ұлттық қордың активтерін басқарудың неғұрлым тиімді үлгісі», - деді вице-премьер.

Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының қаражаты ағымдағы жылдың 10 айында 10,6% -ға төмендеп, 1 қарашадағы жағдай бойынша 21,3 трлн. теңгеге бағаланды. Ұлттық қордың төмендеу қарқыны былтырғыға қарағанда жоғары - 2016 ж. Сол кезеңде еліміздің осы қорларындағы қаражат көлемі 5,5% төмендеген.

Ұлттық қордың жалпы көлемінің төмендеуі резервтік қорларды пайдаланудың күрт артуы аясында кірістердің баяу өсуімен салыстырғанда байқалады. Атап айтқанда, Ұлттық қордың қаражаты есебінен ағымдағы жылы өткен жылмен салыстырғанда 2,6 триллион теңгеге қарсы 4,1 трлн теңге пайдаланылды. Сонымен қатар, биыл кіріс көлемі 1,6 триллион теңгені құрады.

Айта кетейік, биылғы жылы Ұлттық қорды толықтыру алдыңғы 2 жылдағымен салыстырғанда белсенді, бірақ ол әлі де 2011-2014 жылдардағы көрсеткіштерден алшақ. Мәселен, 2016 жылдың қаңтар-қазанында толықтыру көлемі 1,2 триллион теңгені, ал 2015 жылдың осындай кезеңінде - 1,5 триллион теңгені құрады. Салыстыру үшін, 2014 жылы 10 айда Ұлттық қор 5,2 трлн. теңгеге толықтырылды, бұл биылғыдан 3,3 есе артық.

Кірістердің ұлғаюы әлемдік тауар нарықтарындағы көмірсутектер бағасымен тұрақтандыру жағдайында мұнай секторы ұйымдарының тікелей салықтарын ұлғайту есебінен (жергілікті бюджеттерге есептелген салықтарды қоспағанда). Биылғы жылы мұнай өнеркәсібінің тікелей салықтарына сәйкес Ұлттық қор 1,4 триллион теңге алды, бұл өткен жылмен салыстырғанда 77% артық.

Жер қойнауын пайдаланушылардың талаптары бойынша түсімдер, өсімпұлдар, айыппұлдар жыл ішінде 6,1 есе артып, 31,3 млрд. теңгені құрады.

Сонымен бірге қорды басқарудан түскен инвестициялық кірістің көлемі шамамен үш есе азайып, 125,5 млрд. теңгеге жетті.

Ұлттық қордың шығындарының күрт артуы, негізінен, мақсатты трансферттер көлемінің өткен жылмен салыстырғанда 2,4 есеге, 601 млрд. теңгеден 1,4 триллион теңгеге дейін артуымен байланысты болды. Бұл қаражат елдің қаржы секторын қолдау үшін, атап айтқанда, проблемалық несие қорын екінші деңгейдегі банктердің проблемалы қарыздарын өтеу үшін капиталдандыру үшін пайдаланылды.

Екінші жағынан, кепілді трансферттер көлемі 36,7% -ға, 2,7 трлн теңгеге дейін өсті. Сонымен бірге, ағымдағы жылы қорды басқару және сыртқы аудит өткен жылмен салыстырғанда 2,4 есе аз, немесе 6,1 млрд.теңге.