• 89003
  • 6
  • 3
Нравится блог?
Подписывайтесь!

Бату және Русь

(Мономахтың шәпкісі сен қандай ауыр едің...)

"Орда ханзадалары дань алып қайтуға келгенде аттың үстінде отырады, ал Русь князь оның алдында басын иіп тұрып, атын бас киіміне салынған сұлымен жемдеуі тиіс. Бұл ешқашан бұзылмайтын дәстүр болды. Бұл рәсім бүгінгі Мәскеудің Кремлінде жасалатын. Өстіп, қолына бас киімін ұстап, далалық ханзадалардың атын жемдеп, мәскеулік князьдардың талай буыны өмірге келіп, өмірден кетті. Қалыптасқан дәстүр үзілмеді... Міне, осыдан барып – «Мономахтың шәпкісі, сен неткен ауыр едің» («тяжела ты, шапка Мономаха») деген сөз тіркесі қалған..."


Астана. 9 қаңтар. Baq.kz- Шыңғысхан құрған Алтын Орда империясының Сарыарқа ұлысындағы билігі хандардың мұрагерлік дәстүрімен Жошының қолына, одан Батуға (Сайын хан)көшті. Бату Шығыс Еуропадан, Русьтен дань алып тұрды. Кей-кейде орыс князьдарының салық төлегісі келмей, бұлғақтаған кездері де болды. Бірақ, қаһарлы хан олардың жынын бірден қағып алып отырған. 
Сайын хан 1237 жылы Алтын Орда билігіне көнгісі келмеген рязандықтарды оңдырмай жазалады. Сосын 1240 жылы «Ясыға» (Шыңғысханның мемлекетті басқару туралы заңдар жинағы) мойынсұнудан бас тартқан «Киевті» тәубесіне түсірді. Одан кейін қуатты көшпелілер империясының алдында Буда мен Пешт, Прага, Краков, Пожега, Еуропаның тағы бірқатар қалалары тізе бүкті.
Ол замандарда «дань» салу(әскери салық) қалыпты нәрсе-тін. Ол, яғни, «одақ құру» деген сөз. Ұлы Шыңғысхан түзеген «Ясыны» қабылдау ең алдымен сол әлжуаз мемлекеттердің өздеріне керек еді. Оған мойынсұнған мемлекет, қала басқа біреулердің шапқыншылығынан қорықпайтын болды. Өйткені, бұдан былай олар Алтын Орданың қорғауына көшті. Ондай елге енді ешкім батып тимейтін. Сөйтіп, Русь бұған дейін басына әңгіртаяқ ойнатып келген Польша, Латвия және неміс империяларының езгісінен құтылды. Үш ғасыр бойы түркілік қожайындарына бәйек боп қызмет жасап, басын сауғалап келді. 
«Шыңғысханның Ясысы» басқа сенімдегі дін адамдары үшін де қолайлы болды. Далалықтар барлық дін Тәңіршілдіктен тарайды деп сенгендіктен, христиандық, иудалық, буддалық, т.б сенім-нанымдардың бәрін жат көрмеді. Шыңғысхан тіпті Тәңір дініне сыйынып, хан мен оның отбасын өз билеушім деп таныса болды, оларды салықтан да босатты. Ал, Русьтің басқа халқы еңбектеген баласынан еңкейген кәрісіне дейін Ордаға дань төледі. Ордалықтар төлемді жылына бір рет келіп алып тұрды. Ал, хан өкілі келгенше орыс князьдары ақшаны бүкіл Русьтен Мәскеуге әкеліп жинап қоюға міндетті болған. Міне, XIV ғасырда дань жинаушыларды «москаль» деп атау осыдан барып пайда болды. 
Ол замандарда Мәскеуді қала тұрмақ, қамал деп айтудың өзіне келмейтін. Оны қала қылған, жан-жаққа бытырап кеткен орыстың басын қосқан, сауда ісіне үйреткен, өркениетке жетелеген бүгінде ресми тарих айыптайтын «моңғол-татардың үш жүз жылдық басқыншылық заманы» еді. Русьтің басқа мемлекеттердің шапқыншылығынан көз ашып, ел болып ұйыса бастауы осы кезең екені олар қалай жасырса да, баяғыда әшкере болып қалған. Дань жинаушы князьдарда тіпті тұрақты әскер де болмаған. Сондықтан, оларды қорғап жүру үшін хан арнайы жасақ бөліп отырған.
Атағы әлемге әйгілі түбі құмық Ресей тарихшысы Мұрад Аджи ол жөнінде «Қыпшақ Киеві» деген еңбегінде мынандай қызықты дерек келтіреді: «Орда ханзадалары дань алып қайтуға келгенде аттың үстінде отырады, ал Русь князь оның алдында басын иіп тұрып, атын бас киіміне салынған сұлымен жемдеуі тиіс. Бұл ешқашан бұзылмайтын дәстүр болды. Бұл рәсім бүгінгі Мәскеудің Кремлінде жасалатын. Өстіп, қолына бас киімін ұстап, далалық ханзадалардың атын жемдеп, мәскеулік князьдардың талай буыны өмірге келіп, өмірден кетті. Қалыптасқан дәстүр үзілмеді... Міне, осыдан барып – «Мономахтың шәпкісі, сен неткен ауыр едің» («тяжела ты, шапка Мономаха») деген сөз тіркесі қалған... "
Дәулетқали Асауов

 
nazgulnaz
9 января 2013, 12:24
320

Загрузка...

Комментарии

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Мысли вслух. Почему казахи перестали общаться с родственниками и ходить в гости?

Мысли вслух. Почему казахи перестали общаться с родственниками и ходить в гости?

Дастархан в те времена был скромен. Не было понятия «сынау» - осуждения кто как живет, какой в доме ремонт и т.д. Пока взрослые обсуждали задержку заработной платы, мы играли в армию, жмурки, строили городки...
socium_kzo
5 дек. 2016 / 15:19
  • 22435
  • 28
Верховный Суд презентовал комментарий к Гражданскому процессуальному кодексу

Верховный Суд презентовал комментарий к Гражданскому процессуальному кодексу

ГПК содержит 505 статей, многие из которых написаны несколько сложным юридическим языком. Однако теперь понять их можно проще и без обращения к юристу.
RuSnake
6 дек. 2016 / 10:31
  • 10856
  • 0
Японец о Казахстане: «Ваши девушки уж сильно себе набивают цену...»

Японец о Казахстане: «Ваши девушки уж сильно себе набивают цену...»

"Мужчины должны у вас тут права качать, ибо их процент в вашей численности населения уступает проценту женщин". Я машинально начала уверять, что у нас в стране таковых не имеется...
Sapientia
5 дек. 2016 / 10:52
  • 10220
  • 71
Известный европейский фотограф показал истинную красоту казашек

Известный европейский фотограф показал истинную красоту казашек

С 26 по 30 ноября в Алматы гостил известный европейский фотограф Ян Маклайн в рамках реализации совместного проекта с Казахстаном. Подробности не уточняются, однако ходят слухи о том, что этот...
Muchacho55
7 дек. 2016 / 18:29
  • 7256
  • 8
Распил 1 млрд долларов или спасение для Алматы? В 2017-м начнётся строительство БАКАД

Распил 1 млрд долларов или спасение для Алматы? В 2017-м начнётся строительство БАКАД

Конечно, Алматы заслужил эту дорогу. Невзирая на все издержки, которые могут возникнуть. Заслужил и как крупнейший город Казахстана, и как субъект, формирующий своими налогами около четверти всех...
merurg
7 дек. 2016 / 12:35
  • 7014
  • 19
10 причин, по которым я не смогла работать учителем. Не только в зарплате дело, ребята

10 причин, по которым я не смогла работать учителем. Не только в зарплате дело, ребята

Я почти год проработала в школе, и когда уходила оттуда, была самым счастливым человеком в мире. Тот год, честно говоря, я и сейчас вспоминаю с ужасом.
demonica
6 дек. 2016 / 17:21
  • 5607
  • 78
На самом деле дела плохи: казахстанские школьники на 49-м, а не на 12-м месте по математике

На самом деле дела плохи: казахстанские школьники на 49-м, а не на 12-м месте по математике

О том, как масс-медиа раздула миф о казахстанских вундеркидов в розовый воздушный шар, пока его не проколола правда-иголка. Получается, что казахстанские дети не могут применить теорию в практике...
ardakzhurynov
7 дек. 2016 / 0:17
  • 5021
  • 35
Почему Дональд Трамп назвал Казахстан чудом. Президент подтягивается по географии

Почему Дональд Трамп назвал Казахстан чудом. Президент подтягивается по географии

Трамп и не подозревает, что 16 декабря 1991 Казахстан не создал, а восстановил свою национальную государственность. Иначе бы он упомянул не только 25 лет, а больше чем 550 лет казахской истории.
Stehlikova
2 дек. 2016 / 9:02
  • 5254
  • 88
Молчание врачей. Дети ЮКО, заражённые ВИЧ 10-11 лет назад, узнают о диагнозе-приговоре

Молчание врачей. Дети ЮКО, заражённые ВИЧ 10-11 лет назад, узнают о диагнозе-приговоре

Как сообщают новостные издания, в ближайшее время в Южном Казахстане 102 детям в возрасте 11-12 лет сообщат об их страшном диагнозе. Все эти дети были заражены ВИЧ, причём большинство было инфицировано по вине врачей.
openqazaqstan
2 дек. 2016 / 13:57
  • 4552
  • 4