Тікелей эфир

«Қазақ жастарына»

«Екпін» жобасы «Алаш» айдарында «Айқап», «Қазақ» басылымдары беттерінде жарық көрген мәдениет, әдебиет, тіл және жастар жайында жарияланған мақалалар тізімін жасап, оқырмандарымен бөліспекші. Алғашқы материалымыз 1912 жылы жарық көрген Ахмет Байтұрсыновтың оқу-білім мен тәрбие тақырыбына арналған, келесі материал Уалиолла Халелидің тіл мәселесі мен педагогика турасында, Ғұмар Қараштың халық бірлігі мен тіл, әдебиет мәселелеріне арналады. Бүгінгі Есенғали Қасаболатовтың мақаласы жастарды халық игілігі үшін еңбек етуге, өнер-білімге шақырады.


ҚАЗАҚ ЖАСТАРЫНА

Басқа жұрттардың жастарына қарасақ, бәрі де өнерпаз болып, түрлі-түрлі пайдалы істер істеп, заманның төріне қарай бірінен-бірі қалмай, білімін асыруға тырысып жатыр. Жұртта білім болса, байлық, құрмет, барша рахат та табылмақшы. Егерде білім, өнер жоқ болса, дүниедегі кеңшіліктің бәрінен де құр қалып, көрінгенге жем болып, шөліркеп, азып-тозып бітпекші. «Баста ақыл жоқ болса, аяққа күш түседі» дегеннің мағынасы осы. Ақсақ қойдай артқа қалған халықты қатарға кіргізетін, заманның амалына түсініп, жол көргізетін жаңа талап, талпынған әр жігіт, жастар болса керек еді. Бірақ қазақтың оқып шыққан мырзалары ондай амалды талап етіп ілгері ұмтылғандары бек аз көрінеді.

Қазақтың қазақ болып, жоғары орындарға бара беріп, доктор, адвокат һәм ғаири кәкім болып жүргендері жоқ емес. Бірақ бүгінге шейін қазақтан пәленше ғалым (образованный) адам шығып, қара қазаққа пайда келтіріп жүр дегенді ешкімнен естігеніміз жоқ.

Гимназия, реальный мектептерінде һәм университетте оқып жүргенде баршамыз да құр тілмен жұртқа пайда келтірмекшіміз. Қараңғыда қармалып жүрген жұртты қолынан ұстап жарыққа шығарып, әлдеқандай іс істемекшіміз. Бірақ оқып бітіріп шыққан соң оның бәрі де ұмыт болады. Бір жерге хакім болу қамына түсіп, еліміздің қай жақта жүргенін де білмейтін боламыз. Ауыз бірлігіміздің жоқтығынан біріміз анда, біріміз мұнда азып-тозып жүрміз. Біріміздің айтқанымызды басқамыз тыңдап, дұрыс болса жөн деп, бұрыс болса мұның былай емес деп жөндеп, кеңесіп тұрмағандығымыздан, жұртқа пайдамыз тиіп басшы бола алмаймыз. Қанша оқу оқып ел аралап, жер кезіп, басқа жұрттың әдебиетін үйреніп, әдетін істеп жүрсек те, бірқатарымыздың надандығымыз қалмайды.

Біздің қазақтың ілгері орындарда оқып шыққан жігіттерінің және бір келіспеген ісі — қазақ ішінде тұрып қызмет етпей, басқа жұрттар арасында тұрғанды тәуір көреді. Мұның не себептен екенін білмеймін. «Алыстан арбалағанша, жақыннан дорбала» деген, ел ішінде хакім болып, не болмаса өзге жұмыспен тұрса да кімде-кім күнін көрер еді. Жалпы халық арасында рет білген кісілердің жоқтығынан ел жүдеп-жадап, кім болса соның аузына қарап, жөнін біле алмай аңырайып тұрғаны.

Ел ішінде ауру-сырқауымыз болса, доктор жоқ, күтуші жоқ. Ауру бірінен-біріне жұғып, күшейіп елімізді қырып бара жатыр. Ел арасында заң жоқ, шариғат жоқ, теңдік бітіп, әділшілік кетіп болған. Бай кісі жарлыны жылатып, қарғап, барды-жоқтан бәле салып, екі бұзаулы сиырының бірін алып бала-шағасын аш тастайды. Жөн айтқан бір адам жоқ. Бозбаланың ұрлық-өтірігі аралас, жолдан тозып болды. Ақыл берген бір кісі жоқ. Осындай неше түрлі пәлекетті көрмей жүруіміз, жол білген жігіттеріміздің өз халқын бұ секілді бәледен құтқаруға еңбек етпеушіліктері зор айып деп білеміз. Осыны білу оқыған (образованный) дарымызға міндет деп түсінеміз!

Кел, мырзалар, жаңа талап жастар! Елімізге қызмет етелік, жұрт істегенді біз де істелік, көрінгенге күлкі болмайық.

Студент Есенғали Қасаболатов

«Қазақ» газетінің 1913 жылы 1-наурызда

№4 санында жарық көрген



Есенғали Қасаболатов — Алаш қайраткері, дәрігер. Орал облысы, Калмыков уезінің Антоновка (қазірде Ақжайық ауданы) деген жерінде туған. 1901 жылы Калмыковтағы орыс-қазақ мектебін бітіріп, сол кезден бастап орыс тілін игеруге ден қояды және оны өте жетік меңгереді. 1909 жылы Орал Реалдық әскери мектебін бітіріп, білімін жалғастыру мақсатымен ғылым жолын қуып, Саратов университетінің медицина факультетіне оқуға түседі. 1915 жылы университетті өте жақсы нәтижемен бітіріп шығады. Елге келген соң Калмыков уезінің Жылықоныс деген ауылында дәрігер болып жұмыс істейді. Дәрігерлік қызметін атқара жүріп қоғамдық жұмыстарға араласады. Көптеген лауазымды жұмыстар атқарған оның халыққа қамқор, ұлтына жанашыр пиғылы кеңес үкіметіне жақпай, 1937 жылдың 29 тамызында Алматы қаласында тұтқынға алынып, 1938 жылы 26 ақпанда ату жазасына кесілді.

Алия Arsik
4 желтоқсан 2012, 14:37
3979

Loading...

Пікірлер

Оларды да түсіну керек. Сауатты, көзі ашық адам өз деңгейіне, ішкі дүниесіне сай айнала іздейді. Мыңмен жалғыз алысып жүйкелері тозғанша өздері сияқты серілер арасында тірлік кешулері заңды құбылыс.
Әрине кез келген адамды түсінуге болады, алайда өмірдің өзі алысумен, күресумен қызық емес пе?!)
Иә қызық, егер күресің жемісті болып, түсінетін, қолғанат болатын жан табылса. Кейде Абайдың "мыңмен жалғыз алыстым, кінә қойма" сөздерін оқып жаным ашиды сол кісіге. Қанша күрессе де үлкен жасқа келіп солай күрсінеді.

30 жыл Ресей империасымен ғазауатта болған имам Шәмілдің мынандай сөздері бар: "Мың адам салғанды бір адам қирата алады, Мың адам қиратқанда бір адам не салсын?"

Менің сүйіп оқитын ақын-жазушым Мұхтар Шаханов қанша трибунадан айтса да айқайласа да құлақ қағарлық адам көп емес. Сөлей сөлей қадірі де азап шекті.

Күрестің түрлері көп.

Дарынды, ар-құндылығы бар адам атавизм, "көке-бәке" бар айналада солуы, тозуы ықтимал. Өйткені гүлге сияқты құнарлы жер керек. Ондай жер таппасаң көш, ізден.
Кейде үлгі болу үшін сөздердің де қажеті жоқ. Өз ісіңді біл, жақсы атқар.
Мен үшін Жұмаділдаев Асқар — математик, Қазақстан, Ресей ғылым академияларының академигі — үлкен үлгі.

Шет елде жүрген сені көріп отаныңдағы халық талпынсын. Егер сізде Гуглда жұмыс істеу мүмкіндігі болса көшіңіз, қорықпаңыз.

Бұл да бір альтернативті көзқарас.
жалқаумыз,нәпсі қалауын жасап сол жүре береміз!өткір мәселе! үкіметтің пікірін білгенде болатын еді))?
Qazaktyn kolynan tyk kelmeidy emes keledy!birak nadandyktan arylar emes!

Пікір қалдырыңыз

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Сондай-ақ Ctrl+Enter басуға болады

Танымал жазбалар

Известные казахи, женившиеся на русских женщинах

Известные казахи, женившиеся на русских женщинах

Говорят, что за каждым великим мужчиной стоит женщина. А еще говорят что, все великие люди меняют судьбу своего народа. Так давайте узнаем больше о русских женщинах, навсегда изменивших жизнь...
Shala-Kazakh
17 февр. 2017 / 23:21
  • 35690
  • 81
Архивные фотографии Алма-Аты из семейного альбома. Ностальгический пост

Архивные фотографии Алма-Аты из семейного альбома. Ностальгический пост

Насобирал разных фотографий про наш город, из семейного архива. Фотографии не от сканированные, а пересняты на телефон. Давно хотел выставить, но не решался) Сейчас уже мы все поменялись, уже...
Ispanec
вчера / 11:05
  • 10315
  • 23
Вспомнились слова однокурсника: «Не завидую твоему будущему мужу»

Вспомнились слова однокурсника: «Не завидую твоему будущему мужу»

Среди моих знакомых есть одна милая девушка, она тоже молодая мама как и я. Очень открытая, видная, недавно вышла на работу. У нее счастливая семья и все, тьфу-тьфу, складывается хорошо.
Roza_pvl
19 февр. 2017 / 11:49
  • 5494
  • 43
Утверждён график выходных дней для жителей Казахстана в марте

Утверждён график выходных дней для жителей Казахстана в марте

Казахстанцы отдохнут около полумесяца в грядущем марте. В связи с праздниками в марте ожидается четыре дополнительных выходных дня. Первый, разумеется, выпадает на главный женский день в году, а...
Seattle
17 февр. 2017 / 13:20
  • 4677
  • 4
«Ау, дорогой, проснись! 21 век на дворе давно!». Бездипломный-безработный-бесквартирный!

«Ау, дорогой, проснись! 21 век на дворе давно!». Бездипломный-безработный-бесквартирный!

Ну реально же, парни, откуда вы только беретесь такие простые, а? Я сейчас просто расскажу несколько историй из личного опыта, и судите сами – нормально это? Но для начала расскажу немного о себе...
socium_kzo
вчера / 11:38
  • 4833
  • 89
Как купить свое жилье при зарплате в 100 тысяч тенге

Как купить свое жилье при зарплате в 100 тысяч тенге

Итак, по просьбам трудящихся и по крикам души коллективного бессознательного решила я написать пост на эту тему. Вводные данные: 1) нет имущества, которое можно продать для покупки собственного...
DanaJarlygapova
20 февр. 2017 / 16:17
  • 3809
  • 45
Диана Шурыгина – жертва или змея? Девочка красивая, а весь мир судит её именно за это

Диана Шурыгина – жертва или змея? Девочка красивая, а весь мир судит её именно за это

Я совсем не смотрю передачу "Пусть говорят", слишком много ругани и негатива, но новость про какую-то девушку заполонила все мои социальные сети, я открыла youtube и посмотрела несколько передач...
Roza_pvl
вчера / 11:49
  • 3583
  • 31
50 бизнес-встреч с лучшими предпринимателями Астаны. «Наш бизнес начинался как хобби»

50 бизнес-встреч с лучшими предпринимателями Астаны. «Наш бизнес начинался как хобби»

Друзья, представляю вашему вниманию второго героя моей рубрики "50 бизнес-встреч с лучшими (по моей версии) предпринимателей Астаны за 100 дней" - Асхата Солтанова!
Kultursyn
20 февр. 2017 / 12:46
  • 3632
  • 18
Я не националист, но выйду замуж только за казаха. 22 факта обо мне

Я не националист, но выйду замуж только за казаха. 22 факта обо мне

Всем доброго времени суток! Поскольку сейчас долгожданные выходные, я болею и имею полное право ничего не делать за чашечкой горячего чая, то решила все-таки написать этакий скромный пост о себе...
Sserikyzy
18 февр. 2017 / 16:35