---
title: "Жасыл экономиканың тұрақты даму жолындағы рөлі"
description: "Токаева Амина Маратқызы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті Экономика және бизнес жоғары мектебі «6В04103 – Экономика» БББ 2-курс ..."
author: "amina_kz"
published: "2025-06-13T08:34:19+00:00"
modified: "2025-06-13T08:34:19+00:00"
locale: "ru"
canonical_url: "https://yvision.kz/post/zhasyl-ekonomikanyn-turakty-damu-zholyndagy-roli-1014867"
markdown_url: "https://yvision.kz/post/zhasyl-ekonomikanyn-turakty-damu-zholyndagy-roli-1014867/markdown"
site_name: "Yvision.kz"
---

# Жасыл экономиканың тұрақты даму жолындағы рөлі

> Токаева Амина Маратқызы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті Экономика және бизнес жоғары мектебі «6В04103 – Экономика» БББ 2-курс ...

Токаева Амина Маратқызы әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті Экономика және бизнес жоғары мектебі «6В04103 – Экономика» БББ 2-курс студенті Ғылыми жетекші:Андабаева Гульмира Кенжегалиевна э.ғ.к., доцент Аңдатпа:Жасыл экономика — бұл табиғи ресурстарды ұтымды және тиімді пайдалану арқылы қоршаған ортаның экологиялық тепе-теңдігін сақтап, тұрақты әрі сапалы экономикалық өсімді қамтамасыз етуге бағытталған заманауи даму үлгісі. Бұл тұжырымдама табиғатқа зиян келтірмей, болашақ ұрпақтың қажеттіліктерін ескере отырып экономикалық дамуға жол ашады. Мақалада жасыл экономиканың теориялық негіздері мен мәні жан-жақты қарастырылып, оның Қазақстандағы жүзеге асырылу барысы мен ұлттық саясаттағы орны талданады. Елдегі жаңартылатын энергия көздерін дамыту, экологиялық таза технологияларды енгізу, қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру сияқты негізгі бағыттар бойынша атқарылып жатқан жұмыстар сипатталады. Сонымен қатар, Германия, Қытай, Оңтүстік Корея сынды елдердің озық тәжірибелері мысалға алынып, халықаралық деңгейде жасыл экономиканы енгізудің тиімді тетіктері салыстырмалы түрде талқыланады. Сондай-ақ, жасыл технологиялар мен экологиялық инновациялардың қазіргі заманғы өндіріс пен ауыл шаруашылығына ықпалы, олардың Қазақстанның тұрақты дамуына қосар үлесі кеңінен сипатталады. Мақалада жасыл экономиканы жүзеге асыру жолында кездесетін кедергілер мен оларды еңсеру жолдары да көрсетілген. Кілт сөздер: жасыл экономика, тұрақты даму, экологиялық саясат, жаңартылатын энергия, табиғи ресурстар, экологиялық инновациялар, Қазақстан. Кіріспе:Бүгінгі жаһандық экономикада табиғи ресурстардың сарқылуы, климаттың өзгеруі, қоршаған ортаның ластануы және биоалуантүрліліктің азаюы сынды экологиялық проблемалар өзекті мәселелердің біріне айналып отыр. Бұл жағдайлар қоғамның өндірістік және тұтынушылық моделін қайта қарауды, дәстүрлі экономиканың орнына табиғат пен адам қажеттіліктері арасындағы тепе-теңдікті сақтайтын жаңа экономикалық бағытты қалыптастыруды талап етті. Осындай сұраныс нәтижесінде жасыл экономика тұжырымдамасы дүниеге келді.Жасыл экономика — бұл тұрақты даму қағидаттарына негізделген, табиғи ресурстарды ұтымды пайдалануға, қоршаған ортаны қорғауға және әлеуметтік әділеттілікке бағытталған экономикалық жүйе. Оның басты мақсаты — экономикалық өсім мен қоршаған ортаның арасындағы үйлесімділікті сақтау, яғни табысты экономика құра отырып, экожүйеге зиян келтірмеу. Бұл модель табиғи капиталды сақтау мен оны тиімді қолдануды, экологиялық таза технологияларды енгізуді және энергия тиімділігін арттыруды көздейді.Қазақстан үшін бұл бағыт аса маңызды. Өйткені еліміз табиғи ресурстарға бай болғанымен, олардың тиімсіз пайдаланылуы мен экологиялық тұрақсыздық мәселелері ұзақмерзімді перспективада әлеуметтік-экономикалық дамуға кері әсерін тигізуі мүмкін. Осыған байланысты, 2013 жылы Қазақстан Республикасы «Жасыл экономикаға көшу тұжырымдамасын» қабылдады. Бұл стратегиялық құжат еліміздің қоршаған ортаға жауапкершілікпен қарайтын, экологиялық қауіпсіз және бәсекеге қабілетті экономикаға көшуді мақсат етеді.Көптеген дамыған елдердің тәжірибесі көрсеткендей, жасыл экономика тек экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз етіп қана қоймай, сонымен қатар жаңа жұмыс орындарын ашуға, инвестиция тартуға, инновацияны дамытуға және әлеуметтік әл-ауқатты арттыруға мүмкіндік береді. Яғни бұл модель – келешек ұрпақтың өмір сүру сапасын сақтап қалу үшін бүгінгі таңда жасалатын инвестиция.Осы ғылыми жұмыстың мақсаты – жасыл экономиканың мәнін, қағидаттарын, Қазақстандағы жүзеге асырылу жолдарын және оның тұрақты даму стратегиясындағы орнын жан-жақты талдау. Мақала барысында халықаралық тәжірибе мен отандық жағдай салыстырылып, жасыл экономикаға көшу процесіндегі мүмкіндіктер мен қиындықтар анықталады. Негізгі бөлім: 1. Жасыл экономиканың мәні мен маңызы Жасыл экономика – бұл табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану арқылы қоғам мен экономиканың тұрақты дамуын қамтамасыз ететін жаңа экономикалық модель. Бұл ұғым жаһандық экологиялық дағдарыс пен климаттың өзгеруіне балама шешім ретінде ұсынылған. ХХІ ғасырда адамзат алдында тұрған басты міндеттердің бірі – қоршаған ортаға зиян келтірмей, экономикалық дамуды жалғастыру. Жасыл экономика дәл осы мақсатқа жауап береді.Аталмыш модель көміртегі шығарындыларын азайтуға, ресурстарды үнемдеуге, әлеуметтік теңдікті сақтай отырып, экономикалық өсімді қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл бағытта энергия тиімділігін арттыру, қалдықтарды азайту және қайта өңдеу, жаңартылатын энергия көздерін пайдалану, экологиялық таза технологияларды енгізу, табиғи ресурстарды тиімді игеру, сондай-ақ халықтың экологиялық санасын арттыру секілді маңызды шаралар жүзеге асады.Жасыл экономика тек экологияны қорғау емес, сонымен бірге жаңа жұмыс орындарын ашу, экономикалық тиімділікті арттыру және болашақ ұрпақ үшін тұрақты орта қалыптастырудың жолы ретінде қарастырылады. 2. Қазақстандағы жасыл экономика саясаты Қазақстанда жасыл экономика қағидаларын енгізу – мемлекеттік деңгейде қолға алынған стратегиялық бастама. 2013 жылы қабылданған “Қазақстан Республикасының жасыл экономикаға көшу тұжырымдамасы” осы бағыттағы негізгі құжат болып саналады. Бұл тұжырымдамада 2050 жылға дейінгі кезеңге арналған басым бағыттар мен мақсаттар нақты белгіленген.Жасыл экономиканы дамыту үшін Қазақстанда жаңартылатын энергия көздерін кеңейту, су ресурстарын тиімді пайдалану, ауыл шаруашылығында экологиялық технологияларды енгізу және қалдықтарды басқару жүйесін жетілдіру қолға алынды. Мысалы, еліміздегі ірі күн электр станцияларының бірі – “Бурное Solar” станциясы жыл сайын 73 миллион киловатт-сағатқа дейін электр энергиясын өндіреді. Сонымен қатар, жел энергетикасы саласында да белсенді жобалар іске асырылып жатыр.Қазақстан қазіргі таңда энергияның 4–5 пайызын жаңартылатын көздерден алып отыр, ал 2050 жылға дейін бұл көрсеткішті 50 пайызға жеткізу жоспарланған. Жасыл экономика саясаты аясында экологиялық қауіпсіздік нормалары мен стандарттарын жетілдіру, “жасыл” құрылыс және көлік инфрақұрылымын дамыту, сондай-ақ энергия тиімді технологияларды енгізу шаралары жүзеге асырылуда. 3. Әлемдік тәжірибе Жасыл экономика бағытында табысты тәжірибеге ие мемлекеттердің бірі – Германия. Бұл ел “Energiewende” деп аталатын энергетикалық ауысым стратегиясын жүзеге асыру арқылы 2030 жылға дейін энергияның 80 пайызын жаңартылатын көздерден алуды мақсат етіп отыр. Германия жел және күн энергиясын пайдалану бойынша әлемдегі көшбасшы елдердің қатарында.Оңтүстік Корея 2009 жылы “жасыл өсім” ұлттық стратегиясын қабылдап, экологиялық технологиялар мен инновацияларды дамытуға үлкен назар аударды. Бұл ел инновациялық экожүйелер құру арқылы жасыл экономиканы елдің негізгі даму бағытына айналдырды.Қытайда да жасыл экономика белсенді дамып келеді. Ел экологиялық ластануға қарсы ауқымды бағдарламалар қабылдап, жасыл индустрия мен электр көліктерін кеңінен дамытып жатыр. Сонымен қатар, жасыл экономика саласында жұмыс орындарының саны артып, ел экономикасы экологиялық тиімді жолмен өсіп келеді.Швеция сияқты мемлекеттер қалдықтарды өңдеу бойынша озық үлгіні көрсетуде. Бұл елде тұрмыстық қалдықтардың 99 пайызы қайта өңделеді немесе энергия көзі ретінде пайдаланылады. Мұндай тәжірибелер Қазақстан үшін де үлгі бола алады. 4. Жасыл технологиялар мен инновациялар Жасыл экономиканың басты қозғаушы күші – технология мен инновация. Қазіргі таңда жаңартылатын энергия көздерін қолдану, қалдықсыз өндіріс, “ақылды” ауыл шаруашылығы және энергия үнемдейтін құрылғыларды пайдалану сынды бағыттар қарқынды дамуда.Мысалы, күн, жел, су және биомасса секілді ресурстарды пайдалану арқылы энергия өндіру – экологияға зиян келтірмей, ұзақ мерзімді энергия қажеттілігін жабуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, электромобильдер, энергия үнемдейтін LED жарық көздері, жылу оқшаулағыш материалдар, ақылды құрылғылар – энергия тиімділігін арттыруға айтарлықтай үлес қосады.Қазақстанда жаңартылатын энергия көздері бойынша аукциондық жүйе енгізілді. Бұл жүйе жеке инвесторларды тартуға және саланы ашық әрі тиімді етуге жағдай жасады. Сонымен қатар, “Жасыл көпір” серіктестік бағдарламасы арқылы Қазақстан Орталық Азия, Қытай және Еуропа елдерімен жасыл технологиялар саласында ынтымақтастық орнатып келеді. 5. Қиындықтар мен келешек мүмкіндіктер Қазақстан үшін жасыл экономикаға көшу жолында бірқатар кедергілер де бар. Олардың ішінде технологиялық артта қалушылық, қаржыландыру тапшылығы, заңнамалық базаның толық жетілмеуі және халықтың экологиялық мәдениетінің төмендігі ерекше атап өтіледі.Дегенмен, бұл қиындықтарды еңсеруге толық мүмкіндік бар. Ол үшін мемлекет тарапынан жасыл жобаларға жеңілдіктер беру, кәсіпкерлерге қаржылай және құқықтық қолдау көрсету, жасыл экономика мәселелерін білім беру жүйесіне енгізу, халықтың экологиялық сауаттылығын арттыру секілді шаралар жүйелі түрде жүзеге асырылуы қажет. Сонымен қатар, халықаралық тәжірибені тиімді бейімдеу мен озық технологияларды тарту арқылы жасыл экономика саласында елеулі жетістіктерге жетуге болады.Жасыл экономика – тек экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз ету құралы ғана емес, сонымен бірге экономиканың жаңа сапалық деңгейге өтуінің кілті. Қазақстан бұл бағытта жүйелі түрде әрекет етіп, өз болашағын орнықты даму аясында қалыптастыруға нақты қадам жасап келеді. Қорытынды: Сарапшылар жасыл экономиканы тек экологиялық бастамалар жиынтығы ретінде емес, сонымен қатар болашақтың тұрақты даму үлгісі ретінде қарастыруға кеңес береді. Бұл – экономикалық өсімді қоршаған ортаға зиян келтірмей жүзеге асыруға бағытталған жаңа даму парадигмасы. Қазіргі таңда жасыл экономиканың қағидаттары күннен-күнге өзекті бола түсуде. Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, экологиялық тиімділік пен экономикалық табыстылықты үйлестіруге болады. Германия, Оңтүстік Корея, Қытай секілді елдерде бұл модель сәтті жүзеге асырылуда. Қазақстан үшін де жасыл экономика – табиғи ресурстарды тиімді пайдалану арқылы экономиканы жаңғыртудың және халықтың өмір сүру сапасын арттырудың басты тетігіне айналуы тиіс. Елде қабылданған «Жасыл экономикаға көшу тұжырымдамасы» осы бағыттағы жүйелі жұмыстың бастауы болды. Жаңартылатын энергия көздері, қалдықтарды қайта өңдеу, экологиялық ауыл шаруашылығы секілді салаларда нақты қадамдар жасалып келеді. Дегенмен, бұл жолда технологиялық артта қалу, қаржыландыру тапшылығы, заңнамалық кедергілер мен халықтың экологиялық санасының жеткіліксіздігі сияқты бірқатар қиындықтар бар. Осы кедергілерді еңсеру үшін білім беру саласында экологиялық мәдениетті қалыптастыру, кәсіпкерлікке қолдау көрсету және халықаралық тәжірибені бейімдеу маңызды рөл атқарады. Бүгінде экономика тек пайда табуға ғана емес, адамзаттың болашағына жауапкершілікпен қарауға негізделген. Жасыл экономика – осы жауапкершіліктің нақты көрінісі. Сондықтан Қазақстан бұл жаһандық үрдістен шет қалмауы тиіс. Ол үшін мемлекет, бизнес және қоғам бірлесе әрекет етіп, болашақ ұрпаққа экологиялық тұрғыдан таза әрі экономикалық жағынан тұрақты ел қалдыруға ұмтылуы қажет. Пайдаланылған әдебиеттер: 1. Қазақстан Республикасының “Жасыл экономикаға көшу тұжырымдамасы”, 2013. 2. Алинов М.Ш. “Жасыл экономика негіздері”, Алматы: Бастау, 2021. 3. БҰҰ Даму Бағдарламасы. “Жасыл экономиканы дамыту: тәжірибе мен ұсыныстар”, 2020. 4. OECD. Green Growth Indicators 2023. 5. World Bank. “Inclusive Green Growth”, 2022.

---

Source: [https://yvision.kz/post/zhasyl-ekonomikanyn-turakty-damu-zholyndagy-roli-1014867](https://yvision.kz/post/zhasyl-ekonomikanyn-turakty-damu-zholyndagy-roli-1014867)