--- title: "Балаларға сену – болашаққа сену деген сөз" description: "Ұйым құрылған сәттен бастап (2016 жылғы қараша айы) біз өзіміз үшін басты басымдықты айқындадық – ол балалар, жасөспірімдер, жас және жас аз..." author: "freeman33" published: "2025-11-05T10:09:48+00:00" modified: "2025-11-05T10:09:48+00:00" locale: "ru" canonical_url: "https://yvision.kz/post/balalarga-senu-bolashakka-senu-degen-soz-1018283" markdown_url: "https://yvision.kz/post/balalarga-senu-bolashakka-senu-degen-soz-1018283/markdown" site_name: "Yvision.kz" --- # Балаларға сену – болашаққа сену деген сөз > Ұйым құрылған сәттен бастап (2016 жылғы қараша айы) біз өзіміз үшін басты басымдықты айқындадық – ол балалар, жасөспірімдер, жас және жас аз... Ұйым құрылған сәттен бастап (2016 жылғы қараша айы) біз өзіміз үшін басты басымдықты айқындадық – ол балалар, жасөспірімдер, жас және жас азаматтар, олардың құқықтары мен міндеттері. Сондықтан Қордың бүкіл қызметі Қазақстанның көп миллионды халқының дәл осы санатының заңды мүдделерін сақтау мен қамтамасыз етуге бағытталған аса маңызды міндетке бағынады. ![Балаларға сену – болашаққа сену деген сөз](https://storage.yvision.kz/images/user/574845/3f082068e369dd4125ed6f6963a66a7f.jpg?width=1600&height=900) Айта кетерлік жайт: біздің мемлекет Бала құқықтары туралы БҰҰ Конвенциясын – маңызды халықаралық шарттық құжатты – өз тәуелсіздігінің алғашқы жылдарында, 1994 жылғы 16 ақпанда ратификациялады. Ал балалардың құқықтарының толық ауқымын қамтитын бұл Конвенция 1989 жылдан бері бүкіл әлемде бала құқықтарын қорғау институттарының дамуының бастапқы нүктесіне айналды.БҰҰ Бала құқықтары жөніндегі комитеті 2003 жылдан 2015 жылға дейінгі кезеңде (33-, 45- және 70-сессияларда) Қазақстанның мерзімдік ұлттық баяндамаларының қорытындысы бойынша бірнеше рет елімізге бала құқықтары жөніндегі тәуелсіз институт — Бала құқықтары жөніндегі омбудсмен құруды және оны Париж қағидаттарына сәйкес балалардың құқықтарын мониторингтеу және Бала құқықтары туралы Конвенцияны іске асыру жөніндегі нақты өкілеттіктермен қамтамасыз етуді ұсынған. Көріп отырғанымыздай, бұл – маңызды халықаралық стандарт.2016–2019 жылдар аралығында біздің Қор Қазақстан Республикасындағы Бала құқықтары жөніндегі уәкіл институтын енгізу және дамыту бағытында белсенді жұмыс жүргізді. Белгілі болғандай, бұл – ел азаматтарының құқықтары мен заңды мүдделерін қамтамасыз етуге және сақтауға бағытталған кеңінен таралған халықаралық құқықтық тетік. Қордың сарапшылары (ол кезде, 2016 жылы, ҚР Білім және ғылым министрлігінің Бала құқықтарын қорғау комитетінің қызметкерлері болған) 2016 жылғы 10 ақпандағы №192 «Қазақстан Республикасындағы Бала құқықтары жөніндегі уәкіл институтын құру туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығының жобасын дайындауға қатысқан. Бұл Жарлықта институттың қоғамдық негізде жұмыс істейтін мәртебесі бекітілген болатын.Өкінішке қарай, сол уақытта біз Қазақстан Республикасы Президенті Әкімшілігінің мемлекеттік-құқықтық бөліміндегі әріптестерімізді бұл тетікті қоғамдық негізде құру халықаралық стандарттарға сай келмейтініне сендіре алмадық. Ұлттық және халықаралық сарапшылардың Париж қағидаттарында белгіленген ұлттық құқық қорғау мекемелерінің мәртебесіне сәйкес келетін құқықтық тетік құрудың қажеттілігі туралы дәлелдері ескерілмеді. (Белгілі болғандай, Париж қағидаттары – ұлттық құқық қорғау мекемелерінің (ҰҚҚМ) қызметін айқындайтын және қалыптастыратын халықаралық стандарттар жиынтығы. Олар 1991 жылы Парижде өткен ҰҚҚМ халықаралық семинарында әзірленіп, 1993 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясы тарапынан қабылданған.) ![Балаларға сену – болашаққа сену деген сөз](https://storage.yvision.kz/images/user/574845/4e49d16595327ec0760720ae6678a026.jpg?width=1600&height=1066) 1997 жылы Еуропаның 32 елінен бала құқықтарын қорғаумен айналысатын ұйымдарды біріктірген Балалар құқықтары жөніндегі омбудсмендердің Еуропалық желісі (ENOC) құрылды. ENOC ұйымының басты міндеттері – БҰҰ-ның Бала құқықтары туралы конвенциясының ережелерін толық орындауға жәрдемдесу, балалардың құқықтарын қорғауды қолдау және оларды қорғау туралы ақпаратты тарату болып табылады.Кейінірек, 2002 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясы қабылдаған «Балаларға қолайлы әлем» Декларациясы мен Іс-қимыл жоспарына сәйкес, Бала құқықтары туралы конвенцияны ратификациялаған әрбір мемлекет балалар құқықтары жөніндегі уәкіл қызметін құруға міндетті болды. Айта кету керек, Қазақстан бұл Омбудсмендер желісіне әлі мүше емес.2016 жылы мен БҰҰ Балалар қорының (ЮНИСЕФ) өкілдігінде ұлттық сарапшы ретінде осы ұйым өткізген семинарлардың біріне қатыстым. Сол кезде шетелдік әріптестерге Қазақстанда әлі күнге дейін балалар құқықтары жөніндегі толыққанды Омбудсмен институтының жоқтығы түсініксіз болған еді.Айта кетерлігі, 2000-жылдары-ақ бала құқықтары жөніндегі уәкілдер желісінің дамуы әлеуметтік-құқықтық құбылыс ретінде қарастырылды. Бұл институттың бар немесе жоқ болуы мемлекеттер мен үкіметтердің балалар құқықтарын қорғау саласындағы қызметі туралы толыққанды қорытынды жасауға мүмкіндік береді, сондай-ақ оны балаларды әлеуметтік қорғау саласындағы мемлекеттердің халықаралық ынтымақтастығының аса маңызды бағыттарының бірі ретінде айқындауға негіз болады. Көріп отырғанымыздай, бұл – мемлекеттің балаларға қатысты саясатын бағалаудағы өте маңызды өлшем. ![Балаларға сену – болашаққа сену деген сөз](https://storage.yvision.kz/images/user/574845/fb337b46c2ba9d9e1676cedb8bb0e9a6.jpg?width=1280&height=960) Осы институттың әлемдік даму тәжірибесінде бірнеше маңызды кезең бар. Мысалы, 1981 жылы Норвегияда алғашқы бала құқықтары жөніндегі омбудсмен лауазымы құрылды, 1997 жылы әлемнің 20 мемлекетінде осындай институттың құрылғаны жарияланды, ал 2014 жылы балалар омбудсмендері қызмет атқаратын елдер саны күрт өсіп, 44-тен 77-ге жетті. Сарапшылардың пікірінше, бұл құбылыс балаларды қанау мен зорлық-зомбылықтан қорғау қажеттілігімен қатар, балалардың конституциялық құқықтарын қорғауға бағытталған тиісті нормативтік-құқықтық базаның қалыптасуымен де байланысты болды.Саяси жүйенің ерекшеліктеріне, әлеуметтік құрылымға және балалар құқықтарын қорғауға қатысты азаматтық ұстанымның айқындалу деңгейіне қарай халықаралық тәжірибеде балалар омбудсмендерінің қызметінің үлгілері мен нысандары әртүрлі болып келеді. Біз бұл үлгілерді зерттеп, салыстырдық және Қазақстанда Бала құқықтары жөніндегі уәкіл институтын қоғамдық негізде ұйымдастыру жағдайында барынша үздік тәжірибелерді қолдануға ұмтылдық. ![Балаларға сену – болашаққа сену деген сөз](https://storage.yvision.kz/images/user/574845/84fd5d5ff7ab34312ce4eaf9c512ab83.jpg?width=1600&height=1066) 2016–2017 жылдары БҰҰ Балалар қоры (ЮНИСЕФ) қамқорлығымен Қазақстан делегациясының құрамында біз бірнеше елде, соның ішінде Норвегияда болып, балалар омбудсмені тетігінің құрылу және жұмыс істеу моделдерімен таныстық. Қазақстандағы бұл институт моделі әлемдік тәжірибеден біраз ерекшеленеді.Мысалы, Бала құқықтары жөніндегі уәкіл Мемлекет басшысының Жарлығымен тағайындалады және алғашқы жылдары бұл лауазым көбінесе кандидаттардың депутаттық мандатымен қатар атқарылды. Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің депутаты мандаты (төрт балалық Омбудсменнің үшеуі Мәжіліс депутаттары болған) Уәкілдің бастамаларын ілгерілетуде, сыни ескертулерге жедел әрекет етуде, азаматтардың өтініштерін қарауда, балалар қамқорлығындағы мекемелерге кіруде және басқа да мәселелерде белгілі бір артықшылықтар берді.Қалған жағдайда Омбудсменнің қызметін үкіметтік емес ұйым қамтамасыз етті. Біздің Қор бірнеше жыл бойы Қазақстан Республикасындағы Бала құқықтары жөніндегі уәкілдің (бұдан әрі – Уәкіл) ағымдағы жұмысын ұйымдастыра алды, Балалар омбудсменінің Қоғамдық офисінің жұмысын жолға қойды, Уәкіл мен республикалық және өңірлік мемлекеттік органдардың, қоғамдық ұйымдардың арасындағы тұрақты байланысты қамтамасыз етті, сондай-ақ Уәкілдің қызметінің қорытындылары бойынша жыл сайынғы есептерді жариялап отырды. Бұл есептермен Қордың әлеуметтік желідегі парақшаларында танысуға болады.Дәл біздің Қор қиын өмірлік жағдайда қалған балалар мен отбасыларға көмек көрсетуге арналған «111» жедел қызметі ұлттық телефонының құрылуы мен жұмыс істеуінің ұйымдастырушылық негізін қамтамасыз етті. Біз балалар мен олардың ата-аналарына кеңес беру үшін психологтар мен заңгерлерді іріктеп алдық, қызметтің алғашқы құрамы Қордың кеңсесінде – Бейбітшілік пен келісім сарайы ғимаратында орналасты.Қазіргі уақытта белгілі болғандай, «111» нөмірі барлық ұялы байланыс операторларының абоненттері үшін тегін байланыс қызметтері тізіміне енгізілген (Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2023 жылғы 12 қазандағы №901 қаулысы).Қорда балалар құқықтарын қорғау саласындағы сарапшыларға арналған әдістемелік материалдар сақталған, олар Қордың әлеуметтік желідегі парақшасында орналастырылған.Қор сонымен қатар Бейбітшілік пен келісім сарайында балалар мен жастарға арналған Қоғамдық қабылдау бөлмесінің жұмысын ұйымдастырды. Онда балаларға, жасөспірімдерге және балалары бар отбасыларға құқықтық түсіндіру және кеңес беру көмегін көрсету мақсатында орталық және жергілікті атқарушы органдардың мамандары тұрақты негізде қатысып отырды. Бұл алаң әрдайым балалар мен жастар үшін ашық болды — Уәкілмен кездесулер, пікірталастар, тренингтер өткізуге арналған орынға айналды. Белсенді қатысушылардың қатарында «Жас ұлан» ұйымының мүшелері, Жастар конгресі, скауттық ұйым және басқа да үкіметтік емес және қоғамдық ұйымдар болды.2016–2018 жылдары Қор Қазақстан Республикасындағы Бала құқықтары жөніндегі уәкілмен, Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісімен, сондай-ақ БҰҰ Балалар қорымен (ЮНИСЕФ) бірлесіп, «Балаларға мейірімді Қазақстан!» атты республикалық және халықаралық конференциялар форматындағы бірегей диалог алаңын ұйымдастырды. Бұл іс-шараларға жыл сайын бейінді министрліктердің, үкіметтік емес және балалар ұйымдарының өкілдері (жыл сайын мыңнан астам адам) қатысты.Аталған платформаның ақпараттық-құқықтық жаңалығы — конференциялармен қатар балалар құқықтарының барлық аспектілері бойынша 13 диалог алаңының жұмысы қамтамасыз етілді. Олардың ішінде:Бала және заң*, *Тәуелсіз мониторинг*, *Баланың пікірін құрметтеу*,*Бала және отбасы*, *Балалар және зорлық-зомбылыққа қарсы күрес*, *Бала және денсаулық*, *Даму ерекшеліктері бар балаларжәне басқа да бағыттар бар*.*Қор, негізінен, осы диалогтық алаңдардың құрылымдық үйлестірушісі ретінде олардың тұрақты отырыстарын ұйымдастырып, балалардың мүдделерін ескеретін заңнаманы жетілдіру жөніндегі ұсыныстар мен ұсынымдарды жүйелі түрде жинақтап отырды.Нәтижесінде ұлттық заңнамаға балалар мен жастардың құқықтары мен мүдделерін қозғайтын 500-ден астам өзгерістер мен толықтырулар бойынша ұсыныстар әзірленді. Бұл құжат балалар құқықтарының барлық саласын қамтыды және 2015 жылы Женева қаласында (Швейцария) өткен БҰҰ Бала құқықтары жөніндегі комитеттің 70-сессиясында Қазақстанның елдік есебін қорғау қорытындылары бойынша берілген ұсынымдар ескерілді. --- Source: [https://yvision.kz/post/balalarga-senu-bolashakka-senu-degen-soz-1018283](https://yvision.kz/post/balalarga-senu-bolashakka-senu-degen-soz-1018283)