--- title: "АДАМ-БАЛЫҚ" description: "БОЛМАШЫ ӨШ АЛУ Көк көз қызды інжу сатушы Бальтазардың дүкенінен ойда-жоқта кездестірген Ихтиандард..." author: "kitap15" published: "2016-03-31T13:49:31+00:00" modified: "2016-04-01T00:39:48+00:00" locale: "ru" canonical_url: "https://yvision.kz/post/adam-baly-686644" markdown_url: "https://yvision.kz/post/adam-baly-686644/markdown" site_name: "Yvision.kz" --- # АДАМ-БАЛЫҚ > БОЛМАШЫ ӨШ АЛУ Көк көз қызды інжу сатушы Бальтазардың дүкенінен ойда-жоқта кездестірген Ихтиандард... **БОЛМАШЫ ӨШ АЛУ**   Көк көз қызды інжу сатушы Бальтазардың дүкенінен ойда-жоқта кездестірген Ихтиандардың сасып қалғаны сонша, дүкеннен шыға қашып, теңізге күмп берген. Енді оның сол қызбен қайта жолығып танысқысы келеді-ақ, бірақ соны қайтіп жасарын білмейтін. Ең оңайы, әрине, Кристоның көмегіне сүйену, соны ертіп бірге бару. Бірақ Кристоның   93   көзінше қызбен жолығысқысы келмеген. Күн сайын Ихтиандр өзі қызды алғаш кезіктірген теңіз жағасына жүзіп барады. Ертеден қара кешке дейін жағалаудағы жартастардың артына жасырынып отырады, есіл-дерті қызды бір көру. Жағаға жеткен соң қызды шошытып алмау үшін көзілдірігі мен саусақты биялайын шешіп тастап, үстіне ақ костюмін киіп алады. Кей күндері тұтас тәулік бойы жағадан кетпейтін, түн баласына теңізге сүңгитін де балық және устрицалармен қоректеніп, шала ұйықтап шығатын, ал таңертеңгісін, күн шықпай тұрып, өзінің күзет орнына кеп жайғасатын-ды.   Бірде кешкісін ол інжу сатушының дүкеніне барып қайтуға бел буды. Есіктері ашық жатыр екен, ал үлдіріктің қасында қарт үндіс отыр екен, қыз үйде болмай шықты. Ихтиандр жағаға қайтып оралды.   Жартасты жағалауда үстіне жұқа ақ көйлек және басына қамыс қалпақ киген бір қыз тұр екен. Ихтиандр қасына баруға жүрексініп, кілт тоқтады. Қыз әлдекімді күтіп тұрса керек. Мезгіл-мезгіл жол жаққа бір қарап қойып, қыз дегбірсізденіп ерсілі-қарсылы жүре бастады. Жартастың бір бұрышына жасырынып тұрған Ихтиандрды ол, әрине, байқаған жоқ.   Міне, ақыры қыз әлдекімге қол бұлғады. Ихтиандр жалт қарап, жол үстінде тез-тез басып келе жатқан алып денелі, ұп-ұзын, кең иықты жас жігітті көрді.   Ихтиандр мына бейтаныс кісідей ақшыл шашты, жарқын жанарлы жанды бұрын-соңды кездестіріп көрмеген-ді. Әлгі дәу қыздың қасына таяп келді де, күректей алақандарын соза, жылы шыраймен амандасты:   – Сәлеметпісің, Гуттиэре!   – Сәлеметсің бе, Ольсен ! – деп жауап қатты қыз. Бейтаныс кісі Гуттиэренің кішкене де нәзік алақандарын құшырлана қысты.   Ихтиандр оларға жақтырмай жек көре қарады. Көңілі жабырқау тартып, тіпті жылап жібере жаздады.   94   – Әкелдің бе? – деп сұрады дәу Гуттиэренің інжу алқасына қарап тұрып. Қыз басын изеді.   – Әкең біліп қоймай ма? – деп сұрады Ольсен.   – Жоқ, – деп жауап қатты қыз. – Бұл менің жеке меншік інжуім, оны қайда жұмсағым келсе, сонда жұмсай алам.   Гуттиэре мен Ольсен сыбырлай сөйлесіп, жартасты жағалаудың шетіне дейін барды. Сосын Гуттиэре інжу алқаны мойнынан шешіп алды да, жібінің ұшынан ұстап тұрып жоғары көтеріп, алқаға сүйсіне қарап былай деді:   – Қарашы, батар күннің сәулесінде інжу моншақтардың қалайша құлпырып кеткенін. Мә, ала ғой, Ольсен...   Ольсеннің қолын созғаны сол еді, кенет алқа оқыстан қыз қолынан сусып, теңіз түбіне түсті.   – Құрттым-ау! – деп баж ете түсті кыз. Ольсен мен Гуттиэре қатты қынжылысып теңіз жағасында тұрып қалды.   – Бәлкім, оны сүңгіп алуға болатын шығар? – деді Ольсен.   – Бұл ара өте терең, – Гуттиэре және тағы былай деді:– Не деген бақытсыздық, Ольсен!   Ихтиандр қыздың налыған кейпін көріп тұрған. Ол енді қыздың інжуді ақшыл шашты дәу жігітке сыйлағалы ниеттенгенін де ұмытқан. Қыздың қайғысына Ихтиандр немқұрайды қарап тұра алмады: ол жартастың артынан шыға келді де, Гуттиэренің қасына жетіп барды. Ольсен қабақ шытты, ал Гуттиэре Ихтиандрға әрі қызыға, әрі таңырқай қарап қалған – ол мұның анадағы дүкеннен қашып кеткен жігіт екенін таныған.   – Сіз, сірә, теңізге інжу алқаңызды түсіріп алдыңыз, білем? – деп сұрады Ихтиандр. – Егер қажет десеңіз, оны алып беруіме болады. – Ең шебер інжу тергіш атанған менің әкем де мұны алып шыға алмас еді, – деп қарсылық білдірді қыз.   95   – Мен тәуекел деп көрейін, – деп сыпайы ғана жауап қатты Ихтиандр. Сөйтті де Гуттиэре мен оның серігін қайран қалдыра, үстіндегі киімін де шешпестен, биік жардан теңізге бір-ақ секірді де, толқынға еніп ғайып болды.   Ольсен не дерін білмей тұрып қалды.   – Бұл кім? Қайдан шыға келді өзі?   Бір минут өтті, екіншісі өтті, ал жігіт әлі көрінбейді.   – Өлді ғой, – деп үрейлене үн қатты Гуттиэре, толқындарға телміре қарап тұрып.   Ихтиандр өзінің су ішінде өмір сүре алатынын қыздың білмегенін қалайтын. Бірақ алқаны іздеудің қызығына беріліп кетіп, уақытты есептей алмай, терімшілердің су астында болатын тиесілі мерзімінен сәл асып кеткенін аңғармай қалған. Сыртқа шыға келіп, жігіт күлімсірей тұра былайша тіл қатты:   – Сәл шыдаңыз. Су түбінде жартастардың сынықтары тым көп екен, іздеп табу қиын. Бірақ мен оны табам. Сөйтті де қайта сүңгіп кетті.   Гуттиэре өзгелердің інжу тергенін талай көрген-ді. Ол әлгі жігіттің су астында екі минуттан астам бола тұра еркін тыныстап тұрғанына, тіпті шаршау белгісі байқалмағанына қайран қалды.   Екі минут өткенде, Ихтиандрдың басы су бетінен қайта көрінді. Жүзі бал-бұл жайнаған күйі ол қолын судан көтеріп, алқаны көрсетгі.   – Жартастың бір шығыңқы тұсына ілініп қалған екен, – деді Ихтиандр сабырлы кейпімен, алқынбастан, оны бейне басқа бөлмеден шығып тұрған кісі дерсің, – егер інжу жарықтың біріне түскенде, әрине, оны ұзағырақ іздеуге тура келетін еді.   Ол жартастармен шапшаң өрмелей жағаға шықты да, Гуттиэренің қасына келіп оған әлгі алқаны ұсынды. Үстіндегі киімі малмаңдай, су сорғалап тұрған, бірақ оған назар аударған жігіт жоқ-ты.   96   – Алыңыз.   – Рақмет сізге, – деді Гуттиэре өзі жігітке қызықтай қарап тұрып. Үнсіздік орнады. Үшеуі де бұдан әрі не істеулері қажеттігін білмейтін. Гуттиэре Ихтиандрдың көзінше алқаны Ольсенге беруге бата алмай тұрған-ды.   – Айтпақшы, інжуді мына жігітке бергіңіз келген секілді еді ғой, – деді Ихтиандр Ольсенді көзімен нұсқап.   Ольсен қып-қызыл болып кетті, ал қысылып қалған Гуттиэре: – Иә, иә, – деді де алқаны Ольсенге ұсынды, ал анау оны үн-түнсіз күйі алды да қалтасына сала салды.   Ихтиандр іштей мәз. Бұл онын өзінше болмашы өш алуы іспетті еді. Дәу жігіт жоғалған алқаны Гуттиэреден алып тұрғанымен, қызға мұны Ихтиандр берді емес пе?! Қызға ізетпен бас иді де, Ихтиандр жолға түсіп, тез-тез басып жүріп кетті. Бірақ Ихтиандрдың бұл қуанышы ұзаққа бармады. Соны ойлар мен түрлі сауалдар мазалай бастады. Ол адамдардың табиғатын жақсы білмейтін. Ана ақшыл шашты дәу жігіт кім? Гуттиэре інжу алқасын неліктен соған сыйлады? Шың басында тұрғанда олар не сөйлесті?   Бұл түні де айқайымен балықшыларды шошындыра, дельфинге мініп теңіз бетін ұзақ шарлады ол.   Келесі ұзақ күн бойы Ихтиандр су астынан шықпай қойды. Көзілдірік киген, бірақ биялайсыз күйінде ол теңіздің құмдақ түбінен інжу қауашақтарын іздеумен болды. Кешкісін Кристоға бір соғып кетті, анау мұны күңкілдеп қарсы алды. Ертесінде, үстінде киімі бар жігіт Гуттиэре мен Ольсен жолығысқан жартасты жағалаудан бір-ақ шықты. Ана жолғы сияқты, қас қарая, сол араға алдымен Гуттиэре келді.   Ихтиандр жартастың артынан шығып қыздың қасына барды. Оны көріп Гуттиэре таныс кісісіндей бас изеп сәлемдесті де, күлімсірей тұрып былайша сауал қойды:   97   – Сіз мені аңдып жүргеннен саумысыз?   – Иә, – деп қарапайымдылықпен шынын айтты Ихтиандр.   – Сізді тұңғыш рет көргелі бері солай... – Сосын сәл қымсына тұрып тағы былай деді:– Сіз өз алқаңызды анаған, Ольсенге сыйладыңыз ғой. Бірақ сіз соны берместен бұрын інжуді тамашалап біраз тұрдыңыз. Сіз інжуді жақсы көремісіз? – Иә.   – Ендеше, мынаны алыңыз... менен, – деді де ол қызға інжу моншағын ұсынды.   Гуттиэре інжудің құнын білетін қыз еді. Ихтиандрдың алақанында жатқан інжу бұрын-соңды көрген және әкесінен естігендерінің бәрінен қымбат дүние еді. Аппақ түсті, еш жеріне мін таға алмастай әп-әйдік інжу моншақтың салмағы кемі екі жүз карат және бағасы, сірә, бір миллион алтын пезодан кем түспес, түге. Гуттиэре аң-таң болып біресе таңғажайып асыл тасқа, біресе қарсы алдында тұрған сұлу жігітке қарайды. Күшті, ширақы, дені сау, бірақ сәл ұялшақ, үстіне қыртыстанған ақ костюм киген ол Буэнос-Айрестің бай манап жігіттерінің біріне де ұқсамайтын. Бір қызығы, ол өзін бұрын-соңды білмейтін бейтаныс қызға мынадай сый ұсынып тұр.   – Алсаңызшы, – деп қайталады Ихтиандр енді өжеттікпен.   – Жоқ, – деп жауап қатты Гуттиэре басын шайқап. – Мен сізден мұншалықты қымбат бағалы сый қабылдай алмаймын. – Бұл тіпті де қымбат сый емес, – деп қызбалана қарсы дау айтты Ихтиандр, – теңіз түбінде мұндай інжулердің талай мыңы жатыр.   Гуттиэре күлімсіреді. Ихтиандр қызарып қоя берді де, сәл үнсіздіктен кейін қайыра тіл қатты:   – Алыңыз, өтінем сізден.   – Жоқ.   Ихтиандр қабақ шытты: бұл ренжіген түрі еді.   98 – Егер өзіңізге алғыңыз келмесе, – деп қасарысты Ихтиандр, – онда анау үшін... Ольсен үшін алыңыз. Ол бас тартпайды. Енді Гуттиэре шамданды. – Ол өзі үшін алмайды, – деп қатқыл үнмен жауап қатты қыз. – Сіз ештеңе де білмейсіз. – Демек, алмайсыз ғой? – Жоқ. Сол-ақ екен, Ихтиандр інжуді құлаштай сермеп теңіз төріне қарай атып жіберді де, үнсіз күйі басын изеп, жолға қарай жүре берді.   Мына қылығы Гуттиэрені таза естен тандырды. Ол қалшиып қатып қалған. Миллион сомдық байлықты жай тас тәрізді теңізге лақтыру деген не сұмдық! Қыз қатты қысылды. Мына түсініксіз жігітті неге ренжітті соншама? – Тоқтаңыз, қайда барасыз сіз?   Ал Ихтиандр басы салбыраған күйі ілгері жүре берген. Гуттиэре оны қуып жетіп, қолынан ұстап, жүзіне қарады. Жігіттің көзінен жас тамшылап келеді екен. Ол бұрын жылау дегенді білмейтін, сондықтан ба, көз алдындағы заттардың неліктен бейне теңіз түбіне көзілдіріксіз түскендегідей буалдырланып, көмескі көрінетініне қайран қалып келе жатқан-ды.   – Кешіріңіз. Мен сізді ренжітіп алдым, білем, – деді қыз жігіттің қос қолын бірдей қыса ұстап.   **ЗУРИТАНЫҢ ШЫДАМЫ ТАУСЫЛДЫ**   Осы оқиғадан кейін Ихтиандр әр кеш сайын қалаға таяу жағалауға жүзіп барып, тас арасына тығып қойған киімдерін киіп, Гуттиэремен жолығысатын жартас маңына жиі баратынды шығарған. Олар әр түрлі әңгіме айтысып, теңіз жағасында ұзақ қыдырыстайтын.   Гуттиэренің жаңа досы кім еді? Ол жағын өзі де тап басып айтып бере алмайтын. Ол әжептәуір ақылы бар, тапқыр,   100   Гуттиэре біле бермейтін көп нәрседен хабардар, бірақ сөйте тұра қаладағы кез келген бала білетін кейбір қарапайым нәрселерді ұғынбайтын. Мұны қалай түсіндіруге болады? Ихтиандр өзі туралы әңгіме айтқанды жақтырмайтын. Шындықты айтқысы келмейтін. Қыздың бар білгені, Ихтиандр – дәрігердің баласы, әкесі, сірә, өте ауқатты кісі болса керек. Ол баласын қаладан және жұрттан жырақта тәрбиелеген әрі оған біржақты да қызық тәрбие берген тәрізді.   Кейде олар жағада ұзақ отырып қалады. Аяқ астарында толқынын атып теңіз жатады. Төбеден жұлдыздар жымыңдасады. Олар кейде үн-түнсіз қалады. Ихтиандр мұндай сәттерде өзін бақытты жан санайтын.   – Қайтар уақыт болды, – дейтін қыз.   Ихтиандр лажсыздан орнынан тұрып, оны қаланың шет жағына дейін шығарып салатын да, содан жүгіре басып жағаға жетіп, тездетіп киімін шешіп, үйіне қарай жүзе жөнелетін.   Ертеңгісін, таңғы тамағын ішкен соң, ол үп-үлкен бір ақ нанды қолтығына қыстырып ап, шығанаққа қарай беттейтін. Теңіздің құмдақ түбіне жайғасып алып, әлгі нанды балықтарға жем ғып үлестіретін. Аналар үйір-үйірімен топталып келіп оны айнала қоршап алып, қолтығының астына шейін кіріп кетіп, қолындағы қалашты шүпірлесе, таласа жеп жатар еді. Кейде осынау шабақтардың арасына ірі балықтар еніп кетіп, әлгілердің өздерін тым-тырақай қуып беретін-ді.   Ихтиандр мұндайда орнынан түрегеп, қолын сермелеп әлгі жыртқыштарды қуалап әуреленетін де, ал шабақтар соның артына жасырынар еді.   Ол інжу теріп, оларды су асты үңгіріне таситынды шығарды. Іске құлшына кіріскені сонша, көп ұзамай-ақ өңшең сұрыпталған маржандарды төбедей етіп үйіп қойды.   Ол өзі де білмей Аргентинадағы, бәлкім, тіпті бүкіл Оңтүстік Америкадағы ең бай кісі болып шыға келді. Егер қажетсінсе ол, тегі, дүние жүзіндегі ең бай адамға айнала алар еді. Бірақ баю деген жігіт ойына кіріп те шықпайтын.   101   Өмір осылай жайбарақат өтіп жатқан. Ихтиандрдың жалғыз өкініші – Гуттиэренің шаң-тозаң, қапырық, у-шу қалада тұрып жатқандығы болатын. Шіркін, ол да бұл секілді у-шу мен ығы-жығы халықтан алыста, су астында өмір сүре алар ма еді! Қандай ғажап болар еді-ау! Ол қызға жаңа, бейтаныс тіршілікті таныстырып, су астындағы тамаша гүлдерді сыйлар еді. Бірақ Гуттиэре су астында өмір сүре алмайды. Ал жігіт жер бетінде өмір сүре алмайды. Бұл соңғы кезде онсыз да ауада көбірек болып қалып жүр. Ал мұнысы ізсіз өтіп жатқан жоқ: қызбен бірге жағада отырған шақтарында бүйірі әрі жиірек, әрі қаттырақ ауыратынды шығарған. Бірақ бұл қашан қыздың өзі кеткісі келгенге шейін неше жерден сыздатып ауырса да сыр білдірмеуге тырысатын-ды. Ихтиандрды мазалайтын тағы бір жай бар: анадағы ақсары дәу жігітпен Гуттиэре не туралы сөйлесті екен? Ихтиандр кездескен сайын Гуттиэреден осыны сұрап білгісі келеді-ақ, бірақ қызды өкпелетіп алам ба деп қауіптенетін.   Бірде кешкісін кыз Ихтиандрға ертең келмейтінін айтты.   – Неге? – деп сұрады жігіт қабақ шытып.   – Қолым бос емес.   – Нендей шаруа?   – Мұншалық әуестік ету әбестік болады, – деп жауап қатты қыз күлімсіреп, сосын: – шығарып салмай-ақ қойыңыз,   – деді де тез-тез басып кетіп қалды.   Ихтиандр теңіз тұңғиығына сүңгіді. Түн баласына мүк   өскен бір тасты төсеніш етіп жатты. Көңіл-күйі жабырқау тартқан. Таң алдында ғана ол үйіне қарай беттеген.   Шығанаққа таяу тұстан дельфин атып жүрген, өңшең қайық мінген балықшыларды көрді. Оқ тиіп жараланған бір алпамсадай дельфин аспанға атылып барып суға қайта құлап түсті.   – Лидинг! – деп үрейлене сыбырлады Ихтиандр.   102   Балықшылардың біреуі бұл кезде қайықтан теңізге секіріп түсіп, әлгі жаралы жануардың су бетіне қалқып шығуын күткен. Бірақ дельфин аңшыдан жүз метрдей қашық жерден шығып, ауыр тыныстай ауа қармап, қайыра тереңге сүңгіп ғайып болған.   Балықшы дельфинге қарай шапшаңдата малтып жөнелді. Ихтиандр да енді досына көмектеспекке ілгері ұмтылған. Әне, дельфиннің қайыра қалқып шығуы мұң екен, балықшы ойы шап беріп желбезегінен ұстай алды да әлсіреген жануарды қайыққа қарай сүйрей жөнелді. Ихтиандр су астымен жүзіп отырып, балықшыны қуып жетті де оның аяғын тісімен тістеп кеп алды. Балықшы өзін акула қапқан екен деп жан ұшырып аяғын тыпырлата бастаған. Қорғанбақ болып екінші қолындағы пышағын жауына сермеген. Соққы барып Ихтиандрдың қабыршақпен қапталмаған желкесіне тиді. Ихтиандр балықшының аяғын қоя беріп еді, анау жанталасып қайығына қарай қашты. Жаралы дельфин мен Ихтиандр шығанаққа қарай малтыды. Жігіт бір сәт дельфинге «соңыма ер» деп бұйырды да өзі су астындағы үңгірге сүңгіп кетті. Бұл арада су беті үңгірдің жартысына шейін ғана жететін. Қуыс арқылы ішке ауа келіп тұратын. Бұл жерде дельфин де қауіптен құтылып, еркін тыныстай алатын-ды. Ихтиандр оның жарасын ұстап көрді. Сөйтсе ол онша қауіпті жара емес екен. Оқ терісінен өтіп, майға барып қадалған. Ихтиандр оны саусағымен суырып алды. Дельфин де шыдап бақты.   – Жазылады, – деді Ихтиандр, досын арқасынан қағып-қағып қойып. Енді өз қамын жемей болмайтын еді. Ихтиандр су асты тоннелімен шапшаң малтып, бақтың тұсынан көтерілді де, ақ үйге барып енді. Жігітті жаралы күйінде көрген Кристоның зәресі ұшты.   – Саған не болған? – Дельфинді құтқарамын деп ұмтылғанымда, балықшылар жаралады,– деді Ихтиандр.   103   Бірақ Кристо мұнысына сене қоймады.   – Менсіз тағы да қалада болған шығарсың? – деп күдіктене сұрады ол жігіттің жарасын байлап жатып.   Ихтиандрда үн жоқ. – Қабыршағыңды кішкене көтерші, – деді де Кристо Ихтиандрдың иығын сәл жалаңашталды. Үндіс шал жігіт иығынан қызарған дақты байқады. Әлгі дақтың түрі Кристоның зәресін ұшырды.   – Ескекпен ұрған ба? – деп сұрады ол, оның иығын сипалап тұрып. Бірақ ісігі жоқ екен. Сірә, туа біткен дақ болса керек.   – Жоқ, – деп жауап қатты Ихтиандр. Жігіт дем алуға өз бөлмесіне кетті де, үндіс шал қолдарымен жағын таянған күйі ойға батып отырып қалды. Ол осылайша ұзақ отырды, сосын орнынан тұрды да бөлмеден шығып кетті. Кристо қалаға қарай бет алған, Бальтазардың дүкеніне ентіккен күйі енді де, үлдіріктің қасында отырған Гуттиэреге сезіктене бір қарап қойып, сауал тастады: – Әкең үйде ме? – Ана жақта, – деп жауап қатты қыз, басқа бөлмені иегімен нұсқап. Кристо зертханаға енді де, есікті жауып алды. Ол бауырының бұрынғыша сол інжу моншақтарын сумен шайып отырған үстінен шықты. Бальтазар бұл жолы да әуелгідей кейісті күйде екен. – Сендер кісіні жынды қылатын шығарсыңдар, түге!– деп күңкілдей бастады Бальтазар. – Су перісін әлі күнге шейін ертіп әкелмей жатыр деп Зурита бұрқылдайды, ал Гуттиэре күн ұзаққа бір жаққа кетіп, ол жоқ болады. Зурита туралы тыңдағысы да келмейді. «Жоқ! Жоқ!» дегеннен басқаны білмейді. Ал Зурита айтады: «Осы күткенім де жетер! Ең дұрысы зорлап алып қашамын. Жылап-жылап басылар да көндігер...» Ал одан неше түрлі пәлені күтуге болады.   104   Кристо бауырының мұңын тыңдап болып былай деді:   – Айтпақшы, менің су перісін ертіп әкеле алмай жүрген себебім, ол да Гуттиэре тәрізді күн ұзаққа әлдеқайда менсіз кетіп қалып, қарасын көрсетпей қояды. Ал маған еріп қалаға келгісі жоқ. Тіл алуды қойды, түге. Ихтиандрды дұрыс баға алмадың деп доктор да сыбағамды беретін шығар әлі... – Демек, Ихтиандрды тезірек ұстап беру немесе ұрлап әкету керек, сонда Сальватор келгенше, сен де оның үйінен кетіп үлгересің...   –Тоқтай тұр, Бальтазар, сөзімді бөлме, бауырым. Сендер Ихтиандр мәселесінде мені тым асықтырмаңдар. – Асықтырмағаны қалай?   Кристо өз жоспарын айтуға жүрексінгендей сәл күрсініп қойды.   – Не десем екен... – деп бастады ол.   Бірақ тап осы сәтте дүкенге әлдекім сырттан енді де, бұлар Зуританың барқыраған даусын естіді.   – Ал керек болса, – деп күңк ете қалды Бальтазар інжу моншақты ыдысқа тастап жатып, – тағы сол!   Зурита есікті жұлқып ашты да, зертханаға енді.   – Ә, ағайынды екеуің де осында екенсіңдер ғой. Сендер мені алдауларыңды қашан қоясыңдар, түге? – деп тиісті ол біресе Бальтазарға, біресе Кристоға қарап тұрьш.   Кристо орнынан тұрып, сыпайы күлімсіреді де, сөз бастады:   – Қолдан келгенді аяп жатқаным жоқ қой. Сабыр ету керек. Су перісі – жай балық емес. Оны иірімнен оп-оңай суырып ала алмайсың. Бір рет сәтін түсіріп ертіп әкеліп ем, өзіңіз мұнда болмай шықтыңыз; су перісі қаланы көрді де ұнатпады, білем, мұнда қайтып келгісі жоқ.   – Келгісі келмесе, қойсын. Осы күткенім де жетер. Осы аптада екі бірдей шаруаны тындыруым керек. Сальватор әлі келген жоқ па?   – Жуырда келіп қалар.   105   – Демек, асығуымыз керек. Қонақтарды қарсы алуыңды біл. Мен сенімді кісілерді іріктеп қойдым. Сен тек есікті ашуыңды білесің, Кристо, қалғанын өзім реттеймін. Бәрі дайын болған соң Бальтазарға хабар берем, – деді де ол Бальтазарға бұрылып қарап, тағы сөйлеп кетті: –Ал сенімен мен ертең қайыра сөйлесем. Бірақ, есіңде болсын, бұл ең соңғы әңгімеміз болмақ.   Ағалы-інілілер үнсіз бас изесті. Зурита шығып үлгермей жатып-ақ, үндістердің түрлері өзгеріп сала берді. Бальтазар ақырын ғана сыбырлай балағаттап жіберді, Кристо әлдебір ойға батып тұрған тәрізді.   Дүкен ішінде Зурита сыбырлап Гуттиэреге әлдене айтты.   – Жоқ, – деген Гуттиэренің жауабын бір-ақ естіді ағайындылар.   Бальтазар мұңайып бас шайқады да қойды.   – Кристо! – деп шақырды Зурита. – Соңыма ер, сенің бүгін маған керегің болып тұр.   **КЕЛЕҢСІЗ КЕЗДЕСУ**   Ихтиандрдың көңіл-күйі онша емес-ті. Мойнындағы жарасы сыздап ауыртады. Денесі күйіп барады. Ауада тынысы тарылып, берекесі кетіп тұрған. Бірақ ертеңгісін науқастығына қарамастан Гуттиэрені қарсы алу үшін жағадағы жартастың қасына барған. Қыз түс кезінде келді.   Күн дегенің жан төзгісіз ыстық еді. Күннің аптабынан, ұсақ ақ тозаңнан Ихтиандр алқына бастаған. Оның теңіз жағасында қалғысы келген, бірақ Гуттиэре асығулы еді, қыздың қалада тығыз шаруасы бар екен. – Әкем бір шаруаларымен кетпек те, ал дүкенде мен қалуға тиіспін.   – Онда мен сізді шығарып салайын, – деді жігіт, олар қалаға қарай құлдилай тартылған шаң-тозаңды қара жолдың үстімен кетіп бара жатты.   106   Оларға қарсы басын төмен тұқыртқан күйі Ольсен келе жатыр екен. Ол әлденеге абыржулы болса керек, қастарынан өте шықты, тіпті Гуттиэрені де байқаған жоқ, оны қыздың өзі дауыстап шақырды.   – Менің оған айтар екі-ақ ауыз сөзім бар, – деді Гуттиэре, Ихтиандрға қарап, сосын кері бұрылып, Ольсеннің қасына барды.   Олар сыбырласып әлденелерді тез-тез айтысып жатты. Қыз оған бірдеңе деп жалынатын тәрізді. Ихтиандр солардың артында бірнеше қадамдай жерде ғана келе жатқан-ды. – Жақсы, түн ортасы ауған соң, – деген Ольсеннің даусын естіді ол. Дәу жігіт қыздың қолын қысып, басын изеді де тез-тез басып кете барды.   Гуттиэре Ихтиандрдың қасына келгенде, жігіттің екі беті мен құлақтары өрттей қызарып жанып тұрған. Оның Гуттиэремен Ольсен туралы ашық сөйлескісі келген-ді, бірақ соны неден бастауын білмей тұр.   – Бұдан әрі төзімім жетер емес, – деп бастады ол сөзін алқынып тұрып. – Менің білуім керек... Ольсен жайын...   Сіз менен сыр жасырып жүрсіз. Сіз онымен түнде кездеспек болдыңыз. Сіз оны сүйемісіз? Гуттиэре Ихтиандрды қолынан ұстап, оған мейірлене көз тастады да, күлімсіреген күйі сауал тастады:   – Сіз маған сенемісіз? – Мен сенем... Өзіңіз де білесіз, мен сізді сүйем. – Ихтиандр енді бұл сөздің мәнісін білетін, – бірақ мен...   бірақ маған соншалықты ауыр.   Мұнысы шындық еді. Ихтиандрды беймәлім жай қинайтын, оның үстіне тап сәл сәтте бүйірі де шаншып, жанын қатты қинап тұрған. Ол алқына бастаған. Бетінің ұшындағы қызылдары жоғалып, өңі боп-боз болып кеткен еді. – Сіз қатты науқассыз ғой, – деді қыз да енді абыржып.   – Тынышталыңыз, өтінем сізден. Сүйкімді балақайым-ау. Менің сізге бар шындықты айтқым келмеп еді, бірақ   107   кеудеңізде күдік қалмауы үшін айтайын бәрін. Тыңдаңыз, ендеше.   Әлде бір салт атты кісі бұлардың қасынан құйғытып өте шықты да, бірақ Гуттиэрені көріп қалып атының басын қайта бұрып, екі жастың қасына келді. Ихтиандр өңі қара торы, жасы тоқтасқан, ұлпа тәрізді жұмсақ мұрты едірейген, шоқша сақалды бейтаныс біреуді көрді.   Бір кездерде, әлдеқайдан бұрын Ихтиандрдың бір көрген кісісі тәрізді өзі. Қалада ма? Жоқ... Жә, теңіз жағасынан көрген шығар-ау.   Салт атты қамшысымен етігінің қонышын бір салып қап Ихтиандрды бастан-аяқ сезіктене бір шолып шықты да, Гуттиэреге қол беріп амандасты. Қолын шап беріп ұстап, ол күтпеген жерден қызды жерден көтеріп әкетіп, қолынан сүйді де, күліп жіберді:   – Қолға түстің бе! Ол қабақ шытқан Гуттиэренің қолын қоя берді, сөйте тұра ызалана үн қатты: – Үйлену тойы болғалы жатқанда, қалыңдықтың бейтаныс жігітпен қолтықтасып қыдырып жүргенін бұрын-соңды кім көрген, түге. Гуттиэре ашулана бастаған, бірақ ол оны сөйлетпей, одан әрі бастырмалата жөнелді;   – Әкең сені күткелі қашан? Мен дүкендеріңде бір сағаттан кейін боламын.   Ихтиандр оның соңғы сөздерін естуден қалған-ды. Кенеттен көз алды қарауытып, өңешіне әлденендей бір түйіршік тұрып, тынысы тоқтап қалғандай сезінді. Оның бұдан әрі ауада қалуына болмайтын еді.   – Сонда сіз... дегенмен, мені алдаған болдыңыз ғой... – деді ол көгерген еріндері дірілдеп.   Оның сөйлескісі – бар өкпесін ашып айтқысы және бәрі-бәрін білгісі келген, бірақ ауруы шыдатпай, есінен тануға айналған-ды. Ақыры Ихтиандр жағаға қарай тұра жүгірді де, тік жартастан теңізге бірақ секірді.   108   Гуттиэре шыңғырып жіберді, әрі теңселіп кетті. Сосын ол Педро Зуритаға қарай ұмтылды:   – Тезірек... Тез кұтқара көріңіз оны! – Бірақ Зурита тырп етпеді.   – Өзі суға батып өлгісі келген кісіге менің кедергі жасамайтын әдетім бар, – деді ол.   Суға қойып кету үшін Гуттиэре жағаға қарай жүгірді. Зурита осы сәт атын тебініп қап қызды қуып жетті де, ат үстінен еңкейіп иығынан ұстап, алдына көтеріп алды да, жолды шаңдата шаба жөнелді.   – Мен өзіме кедергі жасамаса, өзгеге де кедергі келтірмейтін кісімін. Міне, осыным тәуір болды! Әу, есіңді жисаңшы, Гуттиэре!   Бірақ Гуттиэре жауап қатпады. Қыз талып жатқан. Тек әкесінің дүкеніне жеткенде барып ол есін жиды.   – Әлгі жас жігіт кім еді? – деп сұрады Педро. Гуттиэре Зуритаға деген ызасын жасырмай, тесірейе қарады да, тіл қатты: – Жіберіңіз мені.   Зурита қабақ шытты. «Есуастық, – деп ойлады ол, – романының кейіпкері суға кетіп тынды. Сонысы тәуір болды». Содан соң дүкенге қарап тұрып Зурита айқай салды:   – Әкесі! Бальтазар! Бармысың, әй!.. – Бальтазар жүгіріп шықты.   – Мә, қызыңды ал. Сосын маған алғысыңды айт. Мен өлімнен құтқарып қалдым мұны, қызың бір сұлу жігіттің соңынан суға кете жаздады. Міне, осымен екінші рет қызыңды ажалдан арашалап алдым, ал бұл деген әлі күнге мені жатырқайды. Жә, көп ұзамай оның бұл қиқарлығына тыйым салатын болармыз әлі. – Ол қарқылдап күліп жіберді. – Мен бір сағаттан кейін оралам. Келісімімізді ұмытпа!   Бальтазар қорлана тұра басын иіп, қызын Педроның қолынан алды.   Салт атты болса атын бір тебініп қап, шаба жөнелді.   109   Әкесі мен қызы дүкенге кірді. Әлі құрыған Гуттиэре орындыққа сылқ етіп отыра кетті де, алақандарымен бетін басты.   Бальтазар есікті жауып алды да, дүкен ішінде ерсілі-қарсылы теңселіп жүріп, әлденелерді қызбалана әрі тебірене айтып жатты. Бірақ оны тыңдаған жан жоқ-ты. Бальтазар бұл ақылын тап солай сөреде жатқан кептірілген шаяндар мен теңіз балықтарына айтса да болар еді. «Ол суға батты, – деп ойлады қыз, Ихтиандрдың түрін көз алдына елестетіп. – Байғұс! Алдымен Ольсен, одан соң мына Зуритамен қисынсыз кездесуі. Мені қалыңдық деуге қалайша аузы барады, түге! Енді бәрі-бәрі құрыды...» Гуттиэре жылап отыр.   Қыз іштей Ихтиандрды аяйды. Қарапайым, ұялшақ, оны Буэнос-Айрестің қуыс кеуде, өркөкірек жігітсымақтарымен салыстырып болар ма, сірә? «Енді не істеуі керек? – деп ойлайды қыз. – Ихтиандрға ұқсап теңізге батып өле ме? Өзін-өзі өлтіре ме? Ал Бальтазар болса әлі сөйлеп тұрған-ды. – Сен түсінемісің, Гуттиэре? Бұл деген тақыр кедей болып қалу деген сөз. Осы дүкеніміздегі өзің көріп жүрген дүниенің бәрі Зуританікі. Менің өзіме тиесілісі осының оннан біріне жетпейді. Бүкіл інжу атаулыны біз комиссияға Зуритадан аламыз емес пе? Ал егер сен одан тағы да бас тартар болсаң, ол бүкіл тауарды тартып алады да, менімен енді қайтып істес болмайды. Бұл дегенің жұрдай болу! Таза тақыр кедей ету деген сөз! Жә, ақылың бар еді ғой, сенің, қызым, мына қартайған сорлы әкеңді аясаңшы тым болмаса...   – Айтып біт: «Қысқасы, соған күйеуге шық!» десеңші. Жоқ! – деп қатқыл жауап қатты Гуттиэре. – Қарғыс атсын! – деп баж ете түсті Бальтазар, ызадан жарыла жаздап. – Егер олай болса, онда... онда... Мен емес, сенің шаруаңды Зуританың өзі тындырады, ендеше! – деді де үндіс шал есікті тарс жауып, зертханасына кетіп қалды.   110   **СЕГІЗАЯҚТАРМЕН ШАЙҚАС**   Теңізге бір-ақ секірген Ихтиандр сәл уақытқа жер бетіндегі сәтсіздіктерін мүлде ұмытты. Ып-ыстық әрі қапырық жерден кейін салқын су оны тыныштандырып, бойын сергітті. Бүйірінің шанышқаны да басылды. Ол кеудесін кере еркін тыныстады. Оған дем алуы қажет-ті, сондықтан да ол жер үстінде не болғанын есіне алмауға тырысты. Ихтиандрдың қарекет жасағысы, қимылдағысы келген. Немен айналысса екен? Ол тас қараңғы түнде жартастың басынан теңізге секіріп, оның түбінен бір-ақ шығуды ұнататын. Бірақ қазір уақыт тапа тал түс еді де, теңіз төрінде әр тұстан балықшылар қайығының түбі қараң-қүраң етіп көрініп қалып жүрген-ді.   «Мен былай етейін. Үңгірдің ішін тәртіпке келтірейін» деген ойға қалды Ихтиандр. Шығанаққа төніп тұрған тік құзда етегі сонау терең түңғиыққа қарай жайылып кеткен, су асты жазығын алақандағыдай аңғаруына мүмкіндік беретін алып арқалы бір үңгір болатын-ды. Ихтиандр бұл үңгірді көптен ұнататын. Бірақ онда жайласпастан бұрын ішіндегі тұрақты тұрғындары – нешеме түрлі сегізаяқтардан тазартуы тиіс-ті.   Ихтиандр көзілдірігін киді, қолына ұшы сәл қисықтау өткір пышақ алды да, үңгірге қарай батыл жүзіп берді. Үңгірдің ішіне бірден кіріп баруға қорқынышты еді де, ол жауларды сыртқа шығарып алып шайқасуды ұйғарды. Ол көптен бері осы маңда су астында жатқан қайықтың шанышқысы барын білетін. Соны көтеріп алды да әлгі үңгірдің аузына таяп барып, шанышқыны ішіне сұққылай бастады. Бейтаныс біреудің мазалағанын жақтырмаған сегізаяқтар жыбырлай бастады. Арқаның шетінен ұп-ұзын, ирелеңдеген сирақтары көріне бастады. Олар аса сақтықпен шанышқыға жақындай түсті. Ихтиандр әлгі ирелеңдеген пәлелер қармап үлгергенше шанышқысын тартып ала қояды. Осы ойын бірнеше минуттарға созылды. Бұл сәтте медуза Горгонның   111   шашы тәрізді ондаған сирақтар үңгірдің бер жағына шығып та үлгерген. Ақыры, алып денелі, кәрі сегізаяқ мына келімсектің сыбағасын тартқызғысы келгендей соғысуға оңтайланды. Ол мұрттарын жыбырлатып бүкіл денесімен түгел бері шықты. Ихтиандрдың зәресін кетірмекке уын шашып судың түсін өзгертті де, жауына қарай жылжи бастады. Ихтиандр шанышқысын тастай бере, бір жағына қарай жалт беріп, шайқасқа әзір тұрды. Екі ғана қолы бар адамның сегіз бірдей сирақты жаумен шайқасы оңайға түспесін Ихтиандр білетін. Сегізаяқтың бір сирағын қиып түсіргенінше, қалған жеті аяғымен-ақ қол-аяғыңды қармап үлгіретінін де түсінетін. Сондықтан да жігіт не де болса, пышағын әлгінің жанды жеріне, яғни денесіне шаншып үлгеруді шешкен. Құбыжықтың сирақтарының өзіне әбден таяп қалған сәтін аңдып тұрды да, Ихтиандр оқыс қимылдап сегізаяқтың басын көздей ілгері ытқыды.   Мұндай оқыс қимыл әр кез сегізаяқты қапыда қалдыратын. Мақұлық есін әрі аяқтарын жиып, жауын қармап үлгергенше кемі төрт секундтай уақыт өтетін. Ал бұл уақытта Ихтиандр шапшаң сермеп қап, пышағымен сегізаяқтың денесін қақ жарып, жүрегін тіліп түсіп, әр қимылы жүйкелерін үзіп үлгеретін-ді. Бұл жолы да солай болды. Енді мұның денесін уысына қармап үлгерген алып мақұлықтың сирақтары әлсіреп, былқ-сылқ болды да қалды. – Біреуі құрыды!   Ихтиандр қолына қайтадан шанышқыны алды. Бұл жолы оған қарсы екі бірдей сегізаяқ шыға келді. Оның бірі Ихтиандрға қарама-қарсы келе жатты да, екіншісі алдан соғып арт жағынан тарпа бас салуға ұмтылды. Бұл енді өте қауіпті жағдай еді. Ихтиандр өжеттікпен қарсы беттегі сегіз-аяққа тап берді, бірақ ол оны өлтіріп тынғанша, арт жақтан шабуылдаған жау мұны мойнынан орап үлгерген-ді. Жігіт шалт қимылмен әлгіні тап тамағының астындағы тұсынан орып кеп қалды. Сосын жауына жалт бұрылды да, сирақты қиып түсірді. Жаралы сегізаяқ басымен қайғы болып,   112   арпалысып, су түбіне қарай кетті. Ал Ихтиандр болса енді қарсы беттен тиіскен жауын жәукемдей бастады. –Үшеу, – деп санап қойды Ихтиандр. Әйтсе де шайқасты біршама тоқтата тұруына тура келген. Үңгірден сегізаяқтардың тұтас бір отряды шыққан, бірақ әлгіндегі қанды шайқастар суды лайлаған да еді. Ал мұндай қоңыр мұнар қараңғыда қарманып жүріп-ақ жауын ұстай білетін сегізаяқтар үшін тиімдірек еді. Ихтиандр болса оларды көре алмайтын. Ол шайқас алаңынан аулағырақ кетіп, суы таза тұсқа жетті де, соңынан қуып, әлгі мұнардан шыға келген тағы бір сегізаяқты өлтіріп тынды.   Ара арасында үзілісі бар бұл шайқас бірнеше сағатқа созылды1.   Сегізаяқтардың ең соңғысы өлтіріліп, су қан-жыннан тазарған шақта, Ихтиандр теңіз түбінде тау боп үйіліп жатқан әлгі мақұлықтардың денелері мен жантәсілімде қыбырлаған сирақтарын көрді. Ихтиандр үңгірге кірді. Іште әлі де болса үлкендігі адамның жұдырығындай, ал сирақтары саусақтай ғана кішігірім сегізаяқтар бар екен. Ихтиандрдың оларды да өлтіріп тастағысы кеп тұрды да, бірақ оларды аяп кетті: «Бәлкім, баулып көруі керек шығар. Мұндай күзетшілердің болғаны артық болмас еді».   Үңгірді алып сегізаяқтардан арылтқан Ихтиандр енді өзінің су асты мекеніне жиһаздар қоюды ұйғарды. Ол үйден аяқтары сом темір мәрмәр тақтадан жасалған үстел және екі бірдей қытай вазасын әкеп қойды. Үстелді үңгірдің ортасына орнатты да, әлгі вазаларды соның үстіне қойды, сосын ішіне топырақ толтырып, теңіз гүлдерін отырғызды. Су шайған топырақ бастапқыда вазалардың үстінде түтін тәрізді жүзіп жүрді де, біраздан соң ол да ғайып болып, су тазарды. Тек гүлдер ғана бейне самал жел өтіндегідей су толқынымен тербетіле қозғалып тұрды.   1 Бұл арада автор көркем әдебиеттегі сегізаяқтар кісіге шабады деген дәстүрді негізге алған. Ал, шындығында, осы заманғы биологтар мен акванавтардын байқауларына сүйенсек, сегізаяқтардың кісіге шабуыл жасауы тым сирек, әрі қорғаныс ретінде ғана болатын оқиға.   113   Үңгірдің ішкі қабырғасында бейне табиғаттың өзі тас орындық жасап қойғандай бір шығыңқылау тұсы бар екен. Үңгірдің жаңа қожасы соған барып шалжиып жатып алды азырақ. Әлгісі тастан жасалған дүние болғанымен, су ішінде оның салқындығы аса көп біліне қоймайды екен.   Сөйтіп, бұл деген үстел үстіне қытай вазалары қойылған бір түрлі қызық бөлме болды да шықты. Көптеген әуесқой балықтар келіп, жаңа қоныстанушыны қызықтап қайтты. Кейбіреулері тіпті үстел аяқтарының ара-арасымен зымырап, бейне иіскеп көргілері келгендей жаңағы вазалардағы гүлдерді тұмсықтарымен түртіп байқады, тіпті Ихтиандрдың бас жағын айналшақтап жүзіп жүрді. Мәрмәр түсті бір бұзаубас балық үңгірге келіп кірді де, шошып кетіп, құйрығын бір бұлғаң еткізе, кері қаша жөнелді. Едендегі аппақ құмның үстімен маң-маң басып, бір шаян келіп кірді де, үй иесіне тағзым еткендей мұртын бір көтеріп қойып, үстел астына барып жайғасты.   Ихтиандрға өзінің осынау бір қарекеттері қатты ұнаған. «Мекен-жайымды тағы нендей заттармен әшекейлей түссем екен?» деп ойлады ол. – Есік алдына ең бір әсем суасты өсімдіктерін егейін, еденге інжу моншақтарын төгейін, ал қабырғаның шет жақтарына інжу қауашақтарын шашып тастайын. Егер бұл су асты бөлмемді Гуттиэре көрсе қайтер еді... Бірақ ол қыз мені алдап жүр ғой. Әу, бәлкім, алдамайтын да шығар-ау. Ол Ольсен туралы айтып үлгере алмай қалды емес пе?» Ихтиандр қабақ шытты. Иә, жұмысты тындыруы мұң екен, ол өзінің өзге жұртқа ұқсамайтын өзгешелігін, жалғыздығын еске алды. «Неге бұл басқа жұрт су астында өмір сүре алмайды? Мен жалғызбын. Әкем тезірек келсе екен! Мен содан сұрар ем...»   Оның су астындағы мекен-жайын тым болмаса біреу-міреуге көрсеткісі келіп кетті. «Лидинг» деп еске алды Ихтиандр дельфинін. Ихтиандр ирелеңдеген қауашақтың бірін алды да, теңіз бетіне көтеріліп сарната тартты. Көп ұзамай   114   өзіне таныс пысқырынған дауыс естілді – дельфин әр кез шығанақ маңында жүзіп жүретін-ді.   Қасына жүзіп жеткен дельфинді еркелете құшақтай алды да былай деді: – Ер соңымнан, Лидинг, мен саған жаңа бөлмемді көрсетейін. Сен деген өміріңде үстел мен қытай вазаларын көрген пәле емессің ғой.   Сосын өзі суға сүңгіп кетті де, Ихтиандр дельфинге соңынан еруге бұйырды. Алайда дельфин өте мазасыз мейман болып шықты. Үп-үлкен әрі қолапайсыз денесімен үңгір ішіндегі суды толқытқаны соншалық, үстел үстінде тұрған вазалар теңселіп кетті. Оны азсынғандай тұмсығымен түртіп қап, әлгі үстелді құлатып түсірді. Вазалар да ұшып түсті, егер жер бетінде болғанда, олардың күл-талқаны шығатын еді. Тек шошып кетіп, әдеттен тыс шапшаңдықпен жартасқа қарай бір бүйірлей қашқан шаян болмаса, бұл жерде ештеңе бола қойған жоқ-ты.   «Неткен ебедейсіз едің!» деп ойлады Ихтиандр досы туралы құлаған үстелді көтеріп қойып, үстіне вазаларды қайта қондырып жатып. Сосын дельфинді қайыра құшақтап, оған былайша тіл қатты:   – Бірге тұрайық, осында қал, Лидинг. Бірақ дельфин басын шайқап, тынышсыздана бастады. Ол су астында ұзақ қала алмайтын-ды. Оған ауа қажет еді. Қысқасы, қанаттарын қағып-қағып қойып, дельфин үңгірден шығып, теңіз бетіне қарай тартты.   «Лидинг екеш Лидинг те су астында менімен бірге тұра алмайды, – деп мұңая ойға шомды Ихтиандр оңаша қалған соң. – Тек балықтар ғана болмаса. Бірақ олар дегенің топас және үркек пәлелер ғой...»   Содан ол өзінің тастан жасалған төсегіне барып қисайды. Бұл күн батқан кез еді. Үңгір іші тас қараңғы. Сәл шайқалған су Ихтиандрды тербете бастаған.   Күні бойы қарбалас тірліктен қалжыраған Ихтиандр қалғып кетіп еді.   115   **ЖАҢА ДОС**   Ольсен бір үлкен қайықтың жақтауына асыла су түбіне зер салып отырған. Күн көкжиектен жаңа ғана көтеріліп, қия түскен сәулесімен шағын айлақтың мөлдір суының түбіне шейін көрсетіп тұрған-ды. Қайраңды түбінде бірнеше үндістің еңбектеп жүргендері байқалады. Олар мезгіл-мезгіл тыныс алу үшін су бетіне көтеріледі де, қайыра сүңгиді. Ольсен терімшілердің қимыл-әрекеттерін жіті бақылап отыр. Күн әлі ерте, дегенмен, тымырсық ыстық. «Маған да неге суға түсіп салқындап алмасқа, бір-екі сүңгіп шықпасқа?» деп ойлады да, ол тез-тез шешініп жіберіп суға қойды да кетті. Ольсен бұрын-соңды тым тереңге сүңгіп көрмеген-ді, дегенмен, бұл тірлік оған ұнады және өзінің су астында үндістерден де көбірек жүре аларына көзін жеткізді. Ол інжу іздеушілерге барып қосылды және осынау жаңа қарекет өзін бірден баурап әкетті.   Үшінші қайтара сүңгігені сол-ақ еді, теңіз түбінде тізерлеп отырған екі үндіс орындарынан шапшаң атып тұрып, бейне бір жайын немесе арабалық қуып келе жатқандай жанталаса жоғарыға ұмтылғандарын аңдап қалды. Ольсен арт жағына бұрылып қарады. Сөйтсе өзіне қарай күміс түсті қабыршағы бар, көздері орасан үлкен және аяқтары көлбақанікі тәрізді жартылай адам – жартылай көлбақа ма, бір пәле жүзіп келеді екен. Аяқтарын көлбақа тәрізді тарпып-тарпып қойып, қатты серпіліспен тақап қалған.   Ольсен тізесін көтеріп орнынан тұрғанша, әлгі құбыжық мұның қасына жетіп келді де, өзінің көлбақалық қолдарымен мұның қолдарын шап беріп ұстап алды. Зәресі кеткен Ольсен әйтсе де әлгі мақұлықтың өңі әп-әдемі адам бейнелі бірдеңе екенін аңғарып қалған, оны тек алпамсадай адырайған, жалт-жұлт еткен көздері ғана бүлдіріп тұр. Әлгі сұмдық мақұлық өзінің су астында жүргенін ұмытып кеткен бе, әлдене деп сөйлейтін секілді. Ольсен, әрине, оның сөздерін естіп тұрған жоқ-ты. Ол тек ананың жыбырлаған еріндерін ғана аңғарған.   116   Беймәлім мақұлық қос қолдай ұстап Ольсеннен айырылар емес, түге. Ольсен аяқтарымен серпіле секіріп атылды да, бос қолымен суды қармай жоғарыға қарай көтеріле бастады. Құбыжық әлі де мұның бір қолын жібермей соңынан ілесіп келеді. Су бетіне көтерілісімен Ольсен қайыққа шап беріп, аяғын сермеп ішіне секіріп түсті де, әлгі қолдары көлбақаның табанындай жартылай кісіні жұлқи итеріп қап еді, анау қайыра суға күмп етіп құлап түсті.   Ал қайық ішіндегі үндістер бұл кезде суға секіріп-секіріп түсіп, жағаға қарай жан ұшыра малти жөнелген.   Ал Ихтиандр қайыра қайыққа жақындап, испан тілінде Ольсенге қарап тіл қатты:   – Тыңдаңызшы, Ольсен, менің сізбен Гуттиэре туралы сөйлесуім қажет еді.   Мына сөздер Ольсенді су түбінде көрген сәтінен бетер қайран қалдырды. Ольсен заты басы істейтін, батыл жігіт болатын. Егер мына бейтаныс жан оның атын және Гуттиэрені білетін болса, оның құбыжық емес, адам болғаны да. – Тыңдап тұрмын сізді, – деп жауап қатты Ольсен. Ихтиандр қайықтың тұмсығынан көтеріліп, малдас құра,   қолдарын кеудесіне айқара ұстаған күйі жайғасып отырды. Бейтаныс кісінің жарқ-жұрқ еткен әрі алпамсадай адыраңдаған жанарын мұқият зерделей келе Ольсен:   «Көзілдірік!» деген тұжырымға келген.   – Менің атым – Ихтиандр. Анада мен сізге теңіз түбіне түсіп кеткен алқаны әперген едім ғой.   – Әу, онда сіздің көздеріңіз бен қолдарыңыз адамдікі секілді емес пе еді.   Ихтиандр күлімсіреді де, әлгі көлбақанікі тәрізді қолдарын сермеп-сермеп қойды.   – Шешіледі, – деп қысқа жауап қайырды ол.   – Өзім де солай шығар деп ойлап ем. Үндістер осынау оқыс әңгімені құлақтары естімегенімен, жартасқа жасырына бақылап тұрған.   117   – Сіз Гуттиэрені сүйемісіз? – деп сұрады Ихтиандр сәл үнсіздіктен соң. – Иә, мен Гуттиэрені сүйем, – деп қарапайым жауап қатты Ольсен. Ихтиандр ауыр күрсініп қойды. – Қыз да сізді сүйе ме? – Қыз да мені сүйеді – Бірақ ол мені де сүйеді ғой. – Бұл оның ісі. – Ольсен иығын қиқаң еткізді. – Қалайша оның ісі болмақ? Ол сіздің қалыңдығыңыз емес пе? Ольсен бұған таңырқай көз тастады да, тағы сол сабырлы кейпінде жауап қатты: – Жоқ, ол менің қалыңдығым емес. – Сіз өтірік айтасыз ғой? – деп бұрқ етті Ихтинандр, – анада ат мінген қара торы кісі оның қалыңдық екенін ашық айтқан. – Менің бе? Ихтиандр қысылып қалды. Жоқ, қара торы кісі Гуттиэрені Ольсеннің қалыңдығы деп атап айтқан жоқ-ты. Бірақ жап-жас қыз әрі кәрі, әрі олпы-солпы сол қара торы кісінің өзінің қалыңдығы болуы мүмкін емес қой? Ондай бола ма екен? Қара торы кісі, сірә, оның туысы болуы... Ихтиандр енді сұрақты басқа бір қырынан қоюды ұйғарды. – Иә, сіз мұнда не істеп жүрсіз? Інжу іздедіңіз бе?   – Шынымды айтсам, маған сіздің бұл тергеуіңіз ұнап тұрған жоқ, – деп жауап қатты Ольсен түнере, – егер мен Гуттиэре арқылы сіз туралы бірер дүние сұрап білмеген болсам, сізді мына қайықтан итеріп тастар едім де, әңгімеміз де сонымен тәмамдалар еді. Пышағыңызға жармаспай-ақ қойыңыз. Мен сіз көтеріліп үлгергенше, ескекпен басыңызды жарып үлгере алам, білдіңіз бе? Бірақ мен інжу іздегенімді сізден несіне жасырайын.   – Мен теңізге атып жіберген үлкен інжу тасын ба? Оны сізге Гуттиэре айтып па еді?   118   Ольсен басын изеді. Ихтиандр мәз-мейрам.   – Әне, көрдіңіз бе? Мен сізді сол інжу тасынан бас тартпайды деп айттым ғой ол қызға. Мен сол інжуді алып, сізге апарып беріңіз дедім емес пе. Қыз келіспеді, ал енді өзіңіз азаптанып іздеуге мәжбүр болып отырсыз,   – Иә, өйткені ол енді сіздің дүниеңіз емес, теңіздікі. Егер мен оны тауып алар болсам, ешкімге қарыздар болмас едім.   – Сіз інжуге соншалықты құмармысыз? – Мен әшекейге құмартар қыз емеспін ғой, – деп қарсы дау айтты Ольсен. – Бірақ інжуді әлгі... қалай деуші еді? Иә! Сатуға болады,   – деп мағынасы өзіне түсініксіздеу сол бір сөзді есіне түсірді Ихтиандр, – сөйтіп, көп ақша табуға болады емес пе?   Ольсен келісетінін білдіре тағы басын изеді. – Демек? Сіз ақшақұмар екенсіз ғой. – Сізге не керек өзі, түге? – деп енді Ольсен ашу шақыра бастады. – Гуттиэренің неліктен сізге інжу сыйлайтынын білгім келеді менің. Сіз оған үйленбекші болып едіңіз ғой, солай емес пе? – Жоқ, менің Гуттиэреге үйленейін деген ойым болған емес, – деді Ольсен. – Және тіпті ондай ойға енді келер болсам да кеш қалдым. Гуттиэре басқа біреуге әйел болған. Ихтиандрдың өңі бозарып сала берді де, ол Ольсеннің қолынан шап беріп ұстай алды. – Шынымен-ақ әлгі қара торыға ма? – деп үрейлене сұрады ол. – Иә, ол Педро Зуритаға күйеуге шықты. – Әу, ол деген... Менің ойымша, ол мені сүйетін секілді еді, – деді Ихтиандр сыбырлай. Ольсен оған ниеттестікпен көз тастады да, шолақша келген қорқорын тұтатып, темекі тартып, сосын былай деді:   – Иә, менің байқауымша, қыз да сізді сүйетін. Бірақ сіз оның көз алдында теңізге бір-ақ секіріп, біржола батып   119   кеттіңіз емес пе? Басқаны қайдам, қыздың өзі осындай тұжырымға келгені анық.   Ихтиандр Ольсенге таңырқай қарап қалған. Рас, жігіт Гуттиэреге өзінің су астында өмір сүре алатыны жайлы еш уақытта айтып көрген емес-ті. Әлгі жартастан секіргенін қыздың мұны өзін-өзі өлтірді деп қабылдауы мүмкін деген ой еш уақытта ойына кіріп те шықпаған.   – Мен Гуттиэрені өткен түнде ғана көрдім, – деді Ольсен ойын жалғап. – Сіздің қаза тапқаныңыз қыздың жанына қатты батқан, сірә. «Ихтиандрдың өліміне мен кінәлімін» дейді қыз байғұс. – Ал ол неліктен күйеуге тез шығып кеткен? Ол деген...   Мен оны өлімнен құтқарып қалдым емес пе? Иә, иә! Мен Гуттиэрені баяғы суға батқан қызға ұқсайды деп көптен топшылағам. Қызды жағаға шығарып жатқыздым, өзім жартастың артына жасырынып қалған болатынмын. Ал содан соң әлгі қара торы келген – мен оны бірден таныдым, ол неме қызды өзім құтқардым деп өзеуреп жатқанын да естігем.   – Гуттиэре бұл оқиғаны маған айтқан, – деді Ольсен. – Қыз бірақ өзін кім құтқарғанын – Зурита ма, әлде енді-енді есін жия бергенінде жалт етіп көрініп, жоқ болып кеткен құбыжық тәрізді біреу ме, бұл арасын қыз ашық білмейді. Оны құтқарғаныңызды қыздың өзіне тура айтып бермедіңіз бе?   – Мұны өзімнің айтуым бір түрлі ыңғайсыз секілді. Оның үстіне, қашан Зуританы көргенше мен құтқарып қалған қызымның тап Гуттиэре екенін дөп басып айта алмадым емес пе? Япырмау, қыз қалайша оған келісім беріп жүр, ә?   – деп сұрады Ихтиандр. – Оның қалай болғанын, – деп селсоқ жауап қатты Ольсен. – Менің өзім де түсінбеймін. – Білетіндеріңізді айтып беріңізші, – деп өтінді Ихтиандр.   – Мен түйме жасайтын фабрикада қауашақ қабылдаушы болып істеймін. Гуттиэремен де сонда танысқам. Қыз қауашақ әкелетін, қолы бос емес кезінде әкесі өз орнына соны   120   жіберетін. Таныстық, достастық. Кейде портта кездесіп, теңіз жағасында серуендейтінбіз. Қыз маған өз басына түскелі тұрған бақытсыздықты айтатын: оған бір бай испан құда түсіпті.   – Соның өзі ме? Зурита ма?   – Иә, Зурита. Гуттиэренің әкесі, үндіс шалы Бальтазар осы некелесуге өте мүдделі кісі болғандықтан, қызын мұндай жұрт қызығарлық күйеуден бас тартпауға барынша үгіттеп бағады екен.   – Қызығатын несі бар екен, сонша? Кәрі, жексұрын, мүңкіген сасық иісті біреу, – деді Ихтиандр шыдай алмай. – Бальтазар үшін Зурита – тамаша күйеу жігіт. Оның үстіне Бальтазардың Зуритаға ірі сома ақша берешегі бар көрінеді. Егер Гуттиэре соған күйеуге шығуға келісім бермейтін болса, Зуританың Бальтазарды тақыр кедей етуге мүмкіндігі бар еді, өзіңіз ойлап қараңызшы, осындай жағдайдағы қыздың күйі қандай боларын. Бір жағынан күйеусымақ қырындап мазаласа, екінші жағынан әкесі ұдайы қарғап-сілеп, қорқытумен болады...   – Ендеше, Гуттиэре неге Зуританы үйден айдап шықпайды! Неліктен сіз, алпамсадай алып азамат әлгі Зурита деген немені соққыға жықпайсыз? Ольсен күлімсірей түсіп, ойға батты: бір қарағанда Ихтиандр топас жігіт емес тәрізді, ал қойған сұрақтары жаңағыдай. Бұл өзі қайда өсіп, кімнен тәрбие алған жан, түге?   – Бұл деген сіз ойлағандай оп-оңай дүние емес, – деп жауап қатты Ольсен. – Зурита мен Бальтазарды заң, полиция, сот қорғаған болар еді. – Ихтиандр әлі түк түсініп тұрған жоқ-ты. – Қысқасы, бұлай етуге болмайды.   – Ендеше, қыз неге қашып кетпейді?   – Қашып кету оңайырақ еді, әрине. Қыздың әкесінен қашып кеткісі де келген және мен оған көмектесуге де уәде еткенмін. Шынымды айтсам, көптен бері өзім де Буэнос-   121   Айресті тастап, Солтүстік Америкаға кетем бе деп жүргем. Сосын Гуттиэреге бірге кетейік деп ұсыныс жасағам.   – Сіздің оған үйленгіңіз келіп пе еді? – деп сұрады Ихтиандр.   – Өзіңіз қызық жігіт екенсіз, – деді Ольсен тағы күлімсіреп. – Мен айттым ғой жаңа, біздер тек достар ғанамыз. Ал одан әрі не болуы мүмкін еді, өзім де білмеймін.   – Ал неге қашып кетпедіңіздер? – Өйткені біздің жолдық қаражатымыз болмады. – Шынымен-ақ «Горрокске» мініп сапар шегу соншама қымбатқа түскені ме? – «Горрокс» деймісіз? «Горроксте» тек миллионерлер ғана сайрандай алса керек. Сіз немене өзі, Ихтиандр, айдан түскеннен саумысыз, түге?   Ихтиандр қысылып қалды, қып-қызыл болып кетті де, өзінің қарапайым нәрселерден де хабары жоқтығын аңғартпау үшін Ольсенге ондай сұрақтар бермеуді ұйғарды. – Біздің тауарлы-жүргіншілер кемесіне мініп аттануға да ақшамыз жетпеді... Ал барған жеріңде де күн көру үшін төлейтін қаржы қажет емес пе? Аяқ астында жатқан тегін жұмыс жоқ қой. Ихтиандр оның неге бұлай екенін Ольсеннен сұрап білгісі келді де, бірақ өзін-өзі тежеді. – Сол себепті де Гуттиэре інжу алқасын сатпақшы болған.   – Қап, оны білсем ғой! – деп саңқ етті Ихтиандр, өзінің су астындағы қазына байлығы есіне түсіп. – Нені айтасыз? – Жоқ, жәй әншейін... Айта беріңіз, Ольсен. – Қашуға бәрі-бәрі әзір болған-ды. – Ал мен... Сонда қалай? Кешіріңіз... Демек, ол мені де тастап кетпекші болғаны ма? – Мұның бәрі сіздер әлі таныспай тұрғанда басталған-ды. Ал содан соң, менің білуімше, қыз, сізге ескертпек те болған. Бәлкім, тіпті бірге аттанайық деп ұсыныс жасағысы да келген шығар. Сосын тіпті қашатыны жөнінде сізге айтып   122   үлгере алмаған күннің өзінде жолшыбай хат жазып хабарлау ниеті болған шығар, кім біледі.   – Ал неге менімен емес, сізбен еріп қашады ол? Сізбен ақылдасады, сізбен бірге қашпақшы болады!   – Мен оны бір жылдан бері білем, ал сіз... – Айта беріңіз, айтыңыз, менің сөздеріме мән бермей-ақ қойыңыз. – Иә, мәселе былай. Бәрі-бәрі әзір болған, – деп сөзін жалғады Ольсен. – Бірақ тап сол сәтте Гуттиэренің көз алдында сіз суға батып өлдіңіз, ал Зурита кездейсоқ Гуттиэренің сізбен тұрғанын көріп қалған. Таң сәріде, фабрикаға барар алдында, мен Гуттиэренің үйіне соқтым. Менің бұрын да солай еткен кездерім болған. Бальтазар сырт көзге маған жаман қарамайтын-ды. Бәлкім, ол менің жуан жұдырығымнан қаймығатын шығар, әлде, кім біледі, Гуттиэренің қыңыр мінезінен тойып, Зурита қыздан жеритіндей болса қажет болар деп, маған екінші күйеу жігіт есебінде қарай ма екен. Қалай дегенде де, Бальтазар біздің кездесуімізге кедергі жасамайтын да, тек екеуің бірге Зуританың көзіне түсе көрмеңдер деп өтінетін. Әлбетте, үндіс шал біздің жоспардан мүлде бейхабар еді. Осы таңда мен Гуттиэреге өзімнің кемеге билет алып қойғанымды айтуға және қыздың кешкі сағат ондарда әзір тұруын ескертуге барғанмын. Маған алдымен Бальтазар жолықты, өзі әлденеге абыржулы екен. – Гуттиэре үйде жоқ... Сосын ол... үйде мүлде жоқ, – деді маған Бальтазар. – Осыдан жарты сағат бұрын осында жалт-жұлт еткен жаңа машина мінген Зурита келген. Көрдің бе кереметін! – деп дауыстап жіберді Бальтазар. – Автомобиль дегенің біздің көшеде сирек кездесетін дүние ғой, оның үстіне ол автомобиль тұп-тура тап сенің үйіңе кеп тұмсық тірер болса. Гуттиэре екеуміз есік алдына жүгіріп шықтық. Зурита машинасынан түсіп жерде, аңқайып ашылған есігінің қасыңда тұр екен, ол Гуттиэреге базарға шейін қыдырып барып қайтайық деп ұсыныс жасамасы бар ма? Ана қу Гуттиэренің күнде осы кезде базарға   123   баратынын білетін-ді. Гуттиэре жалтыраған машинаға қызығып қарап тұрған. Өзіңіз де білесіз ғой, жас қыз үшін оның қаншалықты алдамшы дүние екенін. Бірақ Гуттиэре де қу ғой әрі сеніңкіремей тұрса керек. Ол сыпайы ғана бас тартты. «Көрдіңіз бе, не деген қисық қыз!» деп баж етті Бальтазар, бірақ күліп жіберді. Ал Зурита саспады: «Байқаймын, сіз ұялып тұрсыз ғой, – деді ол. – Олай болса, мен сізге көмектесіп жіберейін». Шап беріп қызды құшақтай алды да, көтеріп машинаға отырғызды. Гуттиэренің «Әке!» деуге ғана шамасы келді, әлгілер «ә» дегенше көзден ғайып болды.   «Мен оларды қайтып оралмас деп ойлаймын. Зурита оны не де болса үйіне әкетті», – дей тәмамдады әңгімесін Бальтазар, – бір байқағаным, ол осынау оқиғаға қатты риза болып тұрған тәрізді.   «Көз алдыңызда қызыңызды ұрлап әкеткен, ал сіз түк болмағандай, тіпті қуана әңгімелеп тұрсыз ғой, түге!» дедім мен Бальтазарға ызаланып.   – Мен несіне мазасызданам? – дейді Бальтазар таңырқап.   – Басқа адам болса бір сәрі, онда әңгіме басқаша, ал Зуританы мен көптен білем. Егер ол сараң неме автомобиль сатып алуға ақшасын аямағаны рас болса, демек, оған Гуттиэренің қатты ұнайтын болғаны. Әкетсе – үйленеді де. Ал қызыма сабақ болады, өйтіп бекерге қыңыраймасын! Бай адам аяқ астында жатқан жоқ. Оның жылайтын да жөні жоқ. Зуританың Парана қаласынын түбінде «Долорес» дейтін мекен-жайы бар. Онда шешесі тұрады. Сірә, ол менің Гуттиэремді сонда алып кетсе керек».   – Сіз сонда Бальтазарды сабамадыңыз ба? – деп сұрады Ихтиандр.   – Сізді тыңдар болсам, менің тегі, төбелестен көз ашпауым тиіс қой, сірә, – деп жауап қатты Ольсен. – Шынымды айтсам, тап сол сәтте Бальтазарды ұрғым келгені де рас еді. Бірақ дүниені бүлдіріп алармын деп қоя қойдым. Мен өзімше әлі ештеңеден ұтыла қойған жоқ шығармыз деп ойладым.   124   Егжей-тегжейін сізге айтып жатпай-ақ қояйын. Әлгінде айттым ғой, менің Гуттиэремен кездесуімнің сәті түсті.   – «Долорес» мекен-жайында ма?   – Иә.   – Сонда не, сіздің әлгі лағынет Зуританы өлтіріп, Гуттиэрені құтқарып ала алмағаныңыз ба?   – Тағы сабау, тіпті өлтіру керек екен ғой! Сіздің мұншалықты қанқұмар екеніңізді кім білген.   – Мен қанқұмар жан емеспін! – деп қынжыла сөйледі Ихтиандр көзіне жас алып тұрып. – Бірақ бұл дегеніңіз сұмдық қой!   Ольсен іштей Ихтиандрды аяп кетті.   – Оныңыз рас, Ихтиандр, – деді Ольсен, – Зурита мен Бальтазар – жаман кісілер, оларды жек көруге де, жақтырмауға да әбден болады. Оларды тіпті сабаса да болар еді. Бірақ өмір деген сіз ойлағандағыдан гөрі күрделірек болса керек, Зуритадан қашудан Гуттиэренің өзі бас тартты.   – Өзі? – деп сұрады Ихтиандр сенбей.   – Иә, өзі.   – Неліктен?   – Біріншіден, қыз сіздің қаза тапқаныңызға сенімді және өзі үшін суға кетіп өлді деп санайды. Сіздің өліміңіз қызды қатты қайғыртады, білем. Ол байғұс, сірә, сізді шынымен сүйетін болса керек. «Енді менде не өмір қалды, Ольсен?   – деді қыз маған, – Енді маған ештеңенің де қажеті жоқ. Мен үшін екі дүние бірдей. Зурита шақыртқан дін басы некемізді қиып жатқанда, мен түк түсінгенім жоқ. «Құдай тағаланың еркінсіз ештеңе де жасалмайды, – деді дін басы менің саусағыма сақина кигізіп жатып. – Ал тәңірім қосқан жарды адам ажыратпас болар». Менің Зуритадан бақыт таппасыма көзім жетеді,бірақ тәңірінің қарғысына ұшыраймын ба деп қорқам, сондықтан мен енді одан кетпеймін».   – Әу, бұл деген әумесерлік қой! Қайдағы құдай? Әкем «құдай деген – сәбилерді алдау үшін ойдан шығарылған   125   ертегі» дейді, – деп Ихтиандр дауыстап жіберді. – Қалайша, сіз оны үгіттеп көндіре алмадыңыз?   – Гуттиэре, өкінішке орай, сол ертегіге сенеді. Діндарлар оны әбден сендіріп, шоқындырып қойған, түге: мен оны үгіттеп көндірмек болып көптен әуреленгем, бірақ, жүдә, сендіре алмай қойғам. Ол тіпті «шіркеу мен құдай туралы қайтып сөз етсең, достықтан ажырасамыз» деп қорқытты емес пе? Күтуге тура келді. Ал галсиендеге барғанда, менің оны үгіттеп жататын уақытым болды ма, түге. Бірер ауыз ғана тілге келіп үлгердік. Иә, айтпақшы, қыздың тағы мынаны айтқаны есімде қалыпты. Гуттиэремен некеге отырған соң, Зурита масаттана күліп тұрып былай депті: «Жә, бір шаруаны тындырдық! «Құсты ұстап торға қамадық, енді балықты ұстауымыз қалды!» Ол неме қайдағы балық екенін қызға түсіндірген де, ал ол маған айтты емес пе, Зурита енді су перісін ұстау үшін Буэнос-Айреске аттанбақ, әне, сонда Гуттиэре миллионер ханым болып шыға келеді екен. Сол іздегені сіз емессіз бе? Сіз ғой еш зақым көрмей, су астында еркін жүре аласыз, інжу терушілерді қорқыта аласыз...   Ихтиандр сақтық жасап, Ольсенге сыр бермеді. Неге бүйткенін өзі де түсіндіріп бере алмас еді. Сол себепті әлгі сауалға жауап қатпастан қайыра өзі сұрақ қойды: – Ал Зуритаға су перісі не үшін қажет екен? – Педро су перісіне зорлықпен інжу тергізбекші. Егер сіз шынымен су перісі болсаңыз, онда сақтаныңыз!..   – Ескертпеңізге рақмет! – деді жігіт, Ихтиандр өзінін жасаған істері туралы жағадағы жұртқа түгел белгілі екенінен, өзі туралы газеттер мен журналдардың көп жазғанынан мүлде бейхабар еді.   – Жоқ, болмайды, – деп оқыс сөз бастады Ихтиандр,   – менің оны көруім керек. Тым болмаса ақырғы рет көріп қалуға тиіспін. Парана қаласы ма? Иә, білем. Парана өзенімен жоғары өрлей отырып жетуге болады. Ал Парана қаласынан әлгі «Долорес» мекен-жайына қайтіп жетуге болар еді? Ольсен түсіндіріп берді.   126   Ихтиандр Ольсеннің қолын қатты қыса тұрып:   – Кешіріңіз мені. Мен сізді жау санаушы едім, сөйтсем дос тауып тұрмын. Қош болыңыз. Мен Гуттиэрені іздеуге аттанбақпын.   – Қазір ме? – деп сұрады Ольсен күлімсіреп. – Иә, бір минутты да босқа жібере алман, – деп жауап қатты да Ихтиандр суға бір-ақ секіріп, жағаға қарай жүзе жөнелді. Ольсен тек басын шайқады да қойды. --- Source: [https://yvision.kz/post/adam-baly-686644](https://yvision.kz/post/adam-baly-686644)