--- title: "АБАЙ ҚҰНАНБАЕВ:АДАМГЕРШІЛІККЕ БАУЛУ МӘСЕЛЕСІ" description: "Әрбір халықтың рухани және адамгершілік тіректері бар. Қазақ халқының санасында осындай іргелі тірек..." author: "azhara97" published: "2021-03-31T06:19:22+00:00" modified: "2021-03-31T06:28:43+00:00" locale: "ru" canonical_url: "https://yvision.kz/post/abay-nanbaev-adamgershilikke-baulu-m-selesi-929346" markdown_url: "https://yvision.kz/post/abay-nanbaev-adamgershilikke-baulu-m-selesi-929346/markdown" site_name: "Yvision.kz" --- # АБАЙ ҚҰНАНБАЕВ:АДАМГЕРШІЛІККЕ БАУЛУ МӘСЕЛЕСІ > Әрбір халықтың рухани және адамгершілік тіректері бар. Қазақ халқының санасында осындай іргелі тірек... Әрбір халықтың рухани және адамгершілік тіректері бар. Қазақ халқының санасында осындай іргелі тіректердің бірі көрнекті ағартушы Абай Құнанбаевтың шығармашылық мұрасы болып табылады. Оның шығармаларында халық шығармашылығының дәстүрлері мен қоғам мәселелерін түсіну барынша көрсетілген. Абай – өткеннің ұлы гуманистерінің бірі. Адамдардың санасы мен сезіміне әсер ету, қоғамды ақындық сөз құралымен жаңарту, адамның қадір-қасиетіне терең құрмет – Абай-гуманист үшін тән қасиет. Егер біз Абайдың өткен ғасырда қалыптасқан педагогикалық көзқарастарына жүгінетін болсақ, онда олар педагогикалық теория мен практиканың жалпыадамзаттық мәселелерін көрсетеді. Абай арнайы философиялық және педагогикалық еңбектер жазбағанмен, жалынды жастар тәлімгерінің шығармаларының барлығы дерлік еңбек халқының мүдделеріне, адамгершілік мұраттары мен даналығына, қазақ халық зиялылары-ақындар мен композиторлардың шығармашылығына, Шығыс және батыс халықтарының қоғамдық ойының жетістіктеріне сүйенетін адамгершілік – этикалық тәртіптерге толы. Бүгінгі таңда Абайдың «Құдайдың тағдыры» туралы діни ілімге қарағанда, өмірдің өзінде моральдық принциптер мен адамгершілік құндылықтарды қалыптастыру туралы ойлары өзекті. Абайдың пікірінше, адам қандай да бір дайын жеке қасиеттермен туылмайды. Ізгілік туралы барлық ұғымдар, мінез-құлықтың барлық ережелері оның өмірі мен қызметі барысында алынады. Адамдар тең болғандықтан, олар өз еріктерін, күштерін басқаларға жүктеуге тырысудың қажеті жоқ, өйткені олар басқалардан жақсы емес. Керісінше, адамдар, халықтар бір-біріне деген өзара құрметке, бір-бірін сүюге, бейбіт өмір сүруге, дұшпандыққа және бір-біріне қызғаныш білдірмеуге тиіс. Абайдың дүниетанымының орталығында, басқа ойшылдар сияқты, биологиялық, психологиялық, әлеуметтік және педагогикалық тұрғыдан өте жан-жақты қарастыратын адам бар. Абайды адамның эстетикалық, этикалық бейнесі, оның білімі мен тәрбиесі, оның сезімдері мен ақыл-ой әлемі, мұраттары мен өмір мақсаты қызықтырады. Туған теңдікке қарамастан, адамдар, бұдан әрі Абай адамгершілік жағынан бір-бірімен тең емес дейді: кейбіреулері өнегесіз, қатал, ақымақ, айлакер, басқалары, керісінше, адамгершілік, ізгілікті, ақылды, қарапайым және т. б. Абай өзінің жоғары этикалық идеалын адамгершілік формуласында білдірді: «Адам бол!», ол ең алдымен жастарға жүгінеді. Оның түсінігінде адам ақыл мен адамгершілікті, еңбекқорлық пен білімді, достық пен махаббатты біріктіруі керек. Ол замандастарына күн мен айдың аспанның безендірілуі екенін еске салудан шаршамады; ормандар мен жидектер – таулардың безендірілуі, ал жерді безендіруші – адам. Абай жастарды тәрбиелеуде отбасылық тәрбиеге ерекше мән берді. Абайдың ойынша, алғашқы және ең басты тәрбиешілер, мұғалімдер-ата-аналар. Абай надандық пен қараңғылыққа толы уақыт кетеді және оны жастар салатын жарқын әлем алмастырады деп сенді. Адамның қалыптасуындағы тәрбиенің рөліне бірінші дәрежелі мән бере отырып және адамдардың жамандықтарын тағдыр, тағдыр жазуымен түсіндіруге тырысқандарға қарсы күресе отырып, Абай адамның табиғаттан адамгершілік қасиеттерге ие болмайтынын, ол тек тәрбие процесінде адамгершілік немесе азғындық болатынын атап өтті. Баланың тәрбиешісі кім? Әрине, бұл ең алдымен оны қоршаған адамдар. Оларды Абай 3 топқа бөледі. Біріншіден, Бұл Абай бойынша, ата-анасы, аға-інілері, апа-сіңлілері, яғни баланың отбасылық, туыстық ортасы. Екіншіден, бұл мұғалімдер, тәрбиешілер, тәлімгерлер, яғни баланы тәрбиелеуге кәсіби жауапты ересектер. Үшіншіден, бұл құрдастар, достар, жолдастар. Адамның жетілуі, ағартушының пікірінше, үш негізгі қасиетті анықтайды: ақыл, жүрек, ерік. Қоғам мен халықтың тірегі осы қасиеттерді толық меңгерген адамдар болуы керек. Нағыз патриот бола отырып, Абай өз халқының болашағын білімде, ағартуда, ғылым мен өнерді дамытуда, табанды да жасампаз еңбекте көрді. Ол былай деп жазды: «білімі, махаббаты, әділдігі көп адам – данышпан, ғалым, бейбітшілікке ие». Ойшыл өз халқын бір орында тұрмауға, үнемі дамуға, жетілуге, рухани әлемін байытуға белсенді түрде шақырады. Абай «Қара сөздерінде» әлемдік мәдениет пен ғылымның қазақ халқын ағарту үшін маңызы туралы ой қозғайды. Абайды түсіндірудегі ағарту адам мен қоғамды жетілдірудің құралы ретінде қарастырылды. Мәдениет әлемін игере отырып, адам белгілі бір идеялар мен мұраттарды, тілдер мен мінез-құлық нормаларын қабылдайды. Ұлы ақын, ойшыл, гуманист, қазақ халқының асыл ойларының өкілі Абай Құнанбаев үшін ең бастысы – адамгершілік, адам өмірінің құндылығы, өмірде өз орнын табу. Абайдың кеңестері мен адамгершілік өсиеттеріне жүгіну бізге өзіміздің адамгершілік жетілмегендігімізді жеңуге, әсіресе жас ұрпақты тәрбиелеуге көмектеседі. Егер кейбір өлеңдерінде Абай Адам болу үшін не істеу керектігін үйретсе, басқаларында адам болу үшін не істемеу керектігін үйретеді. Абай адамдардың адамгершілігін өзгертудегі тәрбиенің рөлін жоғары бағалай отырып, тәрбие мен білімнің адамгершілік мақсаттарын анықтайды. Абайдың пікірінше, тәрбиенің ең жоғары мақсаты – еңбекқор және ұлтжанды болу, ал оқытудың мақсаты – ғаламды тану, білім алу, білім алу және мамандық алу. Ф.Ғ.К., ДОЦЕНТ ЖАНАТАЕВ Д.Ж., 1 КУРС МАГИСТРАНТЫ ӘНУАРБЕКОВА А.А. ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗҰУ --- Source: [https://yvision.kz/post/abay-nanbaev-adamgershilikke-baulu-m-selesi-929346](https://yvision.kz/post/abay-nanbaev-adamgershilikke-baulu-m-selesi-929346)