Латын әліпбиіне көшу мемлекеттік бюджетті үнемдейді - Зиябек Қабылдинов

Айнаш Ануарбек 2017 M09 23
413
0
1
0

«Ұлттар келісімі» ҚҚ төрағасы Зиябек Қабылдинов қазақ тілін латын әліпбиіне көшіру туралы түсініктеме беруді латын әліпбиіне аударудың негізгі артықшылықтарын атап өтті. Сарапшы латын әліпбиіне көшу ү

«Ұлттар келісімі» ҚҚ төрағасы Зиябек Қабылдинов қазақ тілін латын әліпбиіне көшіру туралы түсініктеме беруді латын әліпбиіне аударудың негізгі артықшылықтарын атап өтті. Сарапшы латын әліпбиіне көшу үлкен бюджет қаражатын үнемдеуге, сондай-ақ көшелердің, жолдардың және т.б. нысандар аттарындағы қайталану мәселесін шешетінін атап өтті.

«Қазақстан латын алфавитіне көшу бойынша тұрақты бағыт алды. Осыған орай, алғашқы айлардағы осындай қадамның орындылығы туралы қызу талқылаулар қазірдің өзінде нақты көшудің сенімді мысалдарымен ауыстырылды - «жаңа ескі» алфавитке оралу.

Біздің еліміздің заңға мойынсұнғыш азаматы ретінде мен Президенттің таңдауы мен шешімін толық қолдаймын. Сонымен қатар, мен еліміздің ең адал қадамы, онжылдықтар бойы және өткен тарихи кезеңнің барлық кезеңінде тексеріліп, сынақтан өткізілгеніне шын сенімдімін және шынайы сенімдемін. Адамзаттың басым бөлігі латын әліпбиінің негізінде жұмыс істейтін ағылшын тілінде сөйлейді. Тіпті адамзаттың көпшілігін құрайтын Қытай, Үндістан сияқты ең ірі мемлекеттер де сол латын графикасы негізінде ағылшын тілін белсенді пайдаланады. Тіпті мәдениет пен тілге қатысты динамикалық дамып келе жатқан, бірақ моноэтникалық, консервативті, Жапония ағылшын тілін белсенді түрде зерттеп, таныстырады. Малайзия, Сингапур және Оңтүстік Кореяның басқа «азиялық жолбарыстары» да солай жасады. Дамыған елдердің «ондығына» кіретін елдердің елеулі бөлігі латын алфавитін белсенді пайдаланады.

Латын әліпбиін таңдау арқылы біз адамзаттың: технологияларды, инновацияларды, өнертабыстарды, жетістіктерді және т.б. барынша қол жеткізуге ұмтыламыз. Олар құрылды және безендірілді, өкінішке орай, кириллица, қытай және жапон кейіпкерлеріне немесе араб лигатурасына негізделмеген.

Академиялық тарихшы ретінде менің мамандығымның ағылшын тіліндегі мақалаларын қарап, батыс әріптестеріміздің арасынан қаншалықты алыс екенімізді көріп отырмыз, тек кириллицамен жазылған қазақ немесе орыс тілдерінде жазылған, дәл емес және бос уақыттағы ақпараттарға ғана ие бола аламыз. Сонымен қатар, кириллица алфавиті көбінесе латын әліпбиінің негізінде құрылғанын есте ұстауымыз керек, тіпті аздап өзгеріске ие дыбыстарды сақтай отырып, көптеген әріптер Кириллицаның алфавитіне енген: a, b, c, d, e, k, n, o, m, r, t, y, z x және басқалар.

Екіншіден, посткеңестік кеңістіктің айтарлықтай бөлігі латын әліпбиін пайдаланады: Литва, Латвия, Эстония, Молдова, Әзірбайжан, Өзбекстан, Түрікменстан. Ресейде, кеңестік биліктің алғашқы онжылдықтарында, латын алфавитіне көшу туралы қызу пікірталастар болды.

Үшіншіден, кеңестік және посткеңестік кезеңде азаматтардың абсолюттік көпшілігі ағылшын, неміс және француз тілдерін мектепте «Шетел тілі» пәні ретінде оқыды, ол латын алфавитіне негізделген, бұл бізге априоризмді халқының 100% -ы.

Төртіншіден, латын алфавитіне көшу үлкен бюджет қаражатын үнемдейді: мысалы, екі алфавиттің көмегімен үш тілде көшелердің аттарын, жолдарын, атауларын қайталау мәселесі жойылады.

Бесіншіден, елімізде көптеген латын әліпбиін белсенді қолданып жүрген жастар көп болды: мысалы, Назарбаев Университетінің студенттері, сондай-ақ, «Болашақ» президенттік бағдарламасы бойынша болашақ магистрлер мен Ph.D докторанттары. Көптеген жоғары оқу орындарында көп топтар бар.

Алтыншыдан, тәуелсіз Қазақстанның азаматтарының екінші ұрпағы алдында біз жаңа әлемдік алфавитке логикалық көшуді талап ететін ұлы әлемдік диалог алаңына және бейбітшілік пен келісім мемлекетін құратын туристік Меккеге айналып отырмыз. Латын әліпбиімен ағылшын тілі қазірдің өзінде №1 тіл.

Жетіншіден, түркі әлемінің маңызды бөлігі латын тілінде жазылған: Түркия, Әзірбайжан, Өзбекстан, Түрікменстан. Сонымен қатар, жалпы түркітілдесудің қалыптасу мәселесі шұғыл түрде қазақ тілін жалпы латын әліпбиіне көшіруді талап етеді.

Ақыр соңында, әлемнің 42 елінде шашыраңдаған шетелдік қазақтар әртүрлі алфавиттерді пайдаланады. Латын әліпбиіне көшу басқа тайпалармен қарым-қатынасты біршама жеңілдетеді. Еуропалық, америкалық, түрік, өзбек, түрікмен қазақтар латын әліпбиін пайдаланады.

Латын әліпбиіне көшу туралы емес, оны қайтару туралы айту дұрыс әрі дұрыс болады, өйткені 1929-1940 жж. Біз осы алфавиттің көкірегінде тұрдық және бізде жинақталған оң тәжірибе бар.

Біздің арамызда бүгінгі күнге дейін латын тілінде жазғандар әлі де тірі. Қызығушылықтары үшін: Түркияда Кемал Ататүрік күндері өз азаматтарының маңызды бөлігі алты айдан аз уақыт бойы латын алфавитін игерді және бүгінгі күні ол латынографиялық Еуропамен оңай араласады.

Айтпақшы, Алаштық интеллигенция көпшілікте латын алфавитіне көшуді қолдады. Ол жоғары білімді және көптеген еуропалық тілдерді білетін. Мысалы, Мұстафа Шокай 10 тілде еркін сөйледі. Алаш элитасы Батыстың даму моделін нақты таңдауды ұсынды. Мысалы, Орда Алашының үкіметінің бірінші басшысы Алихан Бөкейхан: «Ол қазақ даласының болашағын - батыстық мәдениетті саналы жүзеге асыруда» деп жазды.

Айтпақшы, орыс тілді аудиторияның кейбір бөліктерінде күмән бар. Мұндай қорқынышқа ешқандай негіз болмау керек деп ойлаймыз. Мемлекет басшысы Н.Ә.Назарбаев жақында қазақ тілінде сөйлейтін аудиторияның тек латын әліпбиіне көшірілгенін анық және нақты түсіндірді. Мұның бәрі де айтылды.

Бүгінгі күні біз Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігінің Төтенше жағдайлар жөніндегі комитетінің ұялы телефондарында SMS-хабарламалар арқылы латын әліпбиімен қазақша, тіпті орыс тілінде ақпараттарды қолданамыз, олар табиғи және климаттық ауытқулардың әр күніне (қатты жел, суық, жылу, жаңбыр) еске салады. және т.б.). Қазақша да, орыс тілінде де ақпарат латын графикасы арқылы беріледі. Мәселен, біз өзімізді байқай отырып, осындай өтпелі кезеңді немесе қайтаруды бастадық. Өмір сүруге ешқандай себеп жоқ.

Елдің барлық мектептерінде нөлдік деңгейден біздің балалар ағылшын тілін үйренеді. Ауадай қажет болды. EXPO-2017 көрмесінде жүз мыңдаған шетелдіктердің келуі латын тіліне ауысу және ағылшын тілін үйрену қажеттілігін тағы бір рет дәлелдеді. Бұл мәселеде біз мемлекеттік тілдің позициясын нығайтуға және орыс тілі мен орыс мәдениетінің қалыптасқан ұстанымдарын сақтауымыз керек. Сонымен бірге соңғы жылдары өздерінің қателіктерін қайталамау үшін латын әліпбиіне ауысқан елдердің тәжірибесін ескеру қажет. Әлемдегі ең үздік 100 оқулықтың аудармасы дереу жаңа алфавитке ауысу керек », - деп қорытындылады З. Қабылдинов.

Естеріңізге сала кетейік, жаңа қазақ алфавиті Қарағанды облысының елді мекендерінде талқыланды. Жақында CCC баспасөз конференциясында ұсынылған «Рухани жаңғыру» жаңа сайтында сіз қазақ алфавитін латын әліпбиіне көшіру туралы ұсыныстарыңызды қалдыра аласыз.

Сонымен қатар, #latyn хэштегі латын алфвитіне көшу туралы барлық ұсыныстарды қабылдайды. «Қазконтент» АҚ Басқарма Төрағасы Евгений Кочетовтың пікірінше, пікірталастың нәтижелерін мүмкіндігінше объективті түрде қамтамасыз ету үшін біз Интернет-пайдаланушыларға оған белсенді қатысуға мүмкіндік береміз.

«Алфавитті латын әліпбиіне көшіру» бөлімінде бізде жаңа алфавитке қатысты қандай да бір ұсыныстар мен сұрақтар қалдыруға болатын кері байланыс бар, - деп түсіндірді Евгений Кочетов ХҚКО-дағы баспасөз мәслихатында.

Спикер сондай-ақ әлеуметтік желілерді пайдаланушылар өз ұсыныстарын және сұрақтарын қалдыра алатынын атап өтті. «Сіз қай желіңізде болғаныңыз маңызды емес: VKontakte, Instagram немесе Facebook. Сіздің лауазымыңызда сізге #latyn хэштегін қою керек », - деп түсіндірді Кочетов.

«Рухани жаңғыру» сайтында жұмыс тобының мүшелері, сондай-ақ, тіл білімі институтының өкілдері түсініктеме береді. Сонымен қатар, сайтта ұсынылған ұсыныстар кейінгі жұмыста ескерілетін болады.

Бұрын хабарлағандай, ақпараттық ресурс бағдарлама мақаласының әр бағыттары бойынша алты негізгі блогтан тұрады. Жобаның іске қосылуы бірнеше кезеңде жүзеге асырылады және әр бағытта жүзеге асырылатын мазмұн толтырылады.

Ақпарат көзі

Оцените пост

1