• 1067035
  • 6009
  • 555
Нравится блог?
Подписывайтесь!

Слово четырнадцатое Абая

Қазақ ағартушыларының ішінде Абай әркімді толғандыратын терең сырлы сауалдарға жауап іздеуге талпынған. Абайдың көптеген өлеңдері мен прозада жазылған шығармаларында “… адам мен адамгершілік, ар, ұждан, мораль философиясына төтелей қатынасы бар, толып жатқан бөлек-бөлек бір көлемді, әрі сапалы ойшылдық пікірлері бар екені даусыз. Абай шығармашылығын зерттеудің алғашқы кезеңінде, 1920-30 жылдарда ақынның идеялық мұрасы қызу айтыстар тақырыбына айналды, «Абай философиясын» діншілдігі басым әдеттегі буржуазиялық идеалистік философияның жамап-жасқаған біртүрі деп дәлелдемек болушылар да табылды (Қабдолов З. Қазақ ақыны Абайдың философиясы және оған сын. «Советская степь», 1928, 2 тамыз). Әйтсе де ұлы данамыздың философиясының ортаңғы мәселелерінің ең өзектісі «адам бол» принципіне сүйенеді. Өзінде 45 «сөзді» қамтитын қара сөзбен жазылған «Ғақлиялары» - Абайдың философиялық көзқарасының жүрегі. Өзінің он төртінші қара сөзінде де ұлы бабамыз осыған қайта жүгініп, мәселені жаңа қырларынан аша түседі.

«Тірі адамның жүректен аяулы жері бола ма?» - деп өзіне сұрақ қояды Абай. Әрине, бұл сұрақты таза философиялық сұрақ деуге келмейді, дегенмен Абай үшін бұның гуманистік мән-мағынасы соңғы кезекте емес. Қазақ санасында жүректі дегеннің мәні батырлықпен байланыс, алайда бұл сөздің астарында шындығымен не жатыр? «Онан басқа жүректің қасиеттерін анықтап білмейді», - деп жауап береді дана. Абайдың пайымдауынша, жүректің, «жүректі» дегеннің белгісі бола алатын адамның қасиеттері – рақымдылық, мейірбандылық, әрбір адам баласын өз бауырындай көру, махаббат. Жүректің тіліне құлақ асқан жалғанға бармайды, ал амалдың тіліне сүйенсе, жүрек ұмыт болуы ғажайып іс емес. «...қазақтың «жүректісі» мақтауға сыймайды». Неліктен ұлы Абай осындай қорытынды жасайды? Абайдың ойынша, қазақтың батырын нағыз жүректі батыр деуге келмейді, қасқыр жүректі ғана. Оның осылай айтатыны, батырлық – айтқанға көнгіштік, сөзінде тұра білу, бойын жаманшылықтан тез жиып алу, итше ере бермей, керісінше көшті өзінің соңынан ерте білу, әділ іс үшін қиын да болса соңына дейін тұру, қанша оңай болса да шындықтан таймау.

Қазақ ақылсыздықтан азбайды, қазақ ақылдының сөзін ұғып аларлық жүрегінде қайрат, жігердің болмауынан азады. Абай білмей қалып іс қылдым дегенге сенбеймін дейді. Білімі бар, алайда ұятқа жығатын еріксіздік пен еріншектіктің кесірінен олар білімін елемейді. Бұндай білімнің керегі шамалы-ақ. Жолдан бір тайғанның барлығы бұрынғы жолына қайта түсуге тұла-бойында күш-жігер таба бермейді.

Елдің мықты жігіт, ер жігіт, пысық жігіт дейтіндері бірін-бірі зұлымдықтарға итермелейді. Бір-біріне соқырша еліктеу, орынсыз пысықтық қайғы мен бақытсыздыққа әкеліп отырады. Абай осы ойларын қорыта келіп, бізге қара сөзінің квитэссенциясын береді: «құдайға терістіктен, не ар мен ұятқа терістіктен сілкініп, бойын жиып ала алмаған кісі, үнемі жаманшылыққа, мақтанға салынып, өз бойын өзі бір тексермей кеткен кісі, тәуір жігіт түгіл, әуелі адам ба өзі?»

Бахытжан Бухарбаев Barkorn
Патриот своей страны, политолог, коллекционер казахских монет с браком
14 августа 2010, 3:06
983

Загрузка...
Loading...

Комментарии

Zere
0
0
Өте жақсы жазылған. Үлкен рахмет!

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Почему я больше не поеду отдыхать на северное побережье Алаколя

Почему я больше не поеду отдыхать на северное побережье Алаколя

Нам казалось, что на Алаколе мы сможем хорошо отдохнуть, расслабиться и набраться сил на весь следующий год. Вроде, и достаточно бюджетно, и не так далеко.
RisKaS
26 июня 2017 / 18:05
  • 7358
  • 38
ЭКСПО-2017. Каким бы правдоподобным ни казался обман, он всё равно раскроется

ЭКСПО-2017. Каким бы правдоподобным ни казался обман, он всё равно раскроется

Изначально про ЭКСПО было очень много слухов. Лишь только усаживаясь в поезд «тальго» до Астаны, мы уже были изрядно загружены этими слухами. Кто их запускал, для чего – отдельный вопрос..
openqazaqstan
вчера / 15:45
  • 5648
  • 31
Эксперимент. Два парня и девушка в поисках лучшего донера в Астане

Эксперимент. Два парня и девушка в поисках лучшего донера в Астане

Нас трое: девушка и двое парней. Мы обошли 7 заведений, где продают донеры. Оценивали по 10-бальной шкале только по вкусовым качествам донера. Никто нам за рекламу не платил, бесплатными донерами не кормил!
nargiz_15
вчера / 10:08
  • 5773
  • 8
На каких улицах города Алматы вы точно попадете в «пробку»

На каких улицах города Алматы вы точно попадете в «пробку»

Строятся пешеходные и велосипедные дорожки, трамвайные пути "сносят", а главная традиция нашего мегаполиса - замена подземных коммуникаций и в этом году не была нарушена.
beoblod
26 июня 2017 / 17:22
  • 3954
  • 3
Где отлично провести летние месяцы с пользой для здоровья и кошелька?

Где отлично провести летние месяцы с пользой для здоровья и кошелька?

Я обратил внимание, что в случае с уникальными природными зонами Павлодарской области применима поговорка: «что имеем – не ценим», а ведь они легко могли бы стать международными курортами.
Muzalevskiy
23 июня 2017 / 22:57
  • 3432
  • 11
Это «колхозное сооружение» вредит имиджу города. Я, как алматинка, против!

Это «колхозное сооружение» вредит имиджу города. Я, как алматинка, против!

Почему эту трубу не проложили под землей? Она обезображивает улицу, как дикий багровый шрам от раны, зашитой равнодушным, криворуким и ленивым хирургом, обезображивает лицо.
ValentinaVladimirska
23 июня 2017 / 12:10
  • 2807
  • 45
На Иссык-Куль через Юг. Не бойтесь ехать в Киргизию своим ходом!

На Иссык-Куль через Юг. Не бойтесь ехать в Киргизию своим ходом!

Очень живописная и бюджетная поездка вдоль всего берега по Иссык-Кулю! Мы, две обаятельные девушки, поехали вдвоем, подготовленные к совершенно автономной жизни в палатке, и ни разу ничего не...
yelenasergiyenko
22 июня 2017 / 13:20
  • 2991
  • 23
Неравенство в Казахстане – доходы самых богатых граждан в 6 раз больше заработка бедных

Неравенство в Казахстане – доходы самых богатых граждан в 6 раз больше заработка бедных

Почти 46% расходов казахстанцев уходит на продукты. При этом бедные казахстанцы стали есть меньше, богатые - больше. Инфографика
ZonaKZ
25 июня 2017 / 9:06
  • 2428
  • 23
Миф о героях нашего времени: «Они лишь дешевые подделки»

Миф о героях нашего времени: «Они лишь дешевые подделки»

Они назвали лизоблюдство – нетворкинг. Они назвали бессовестное самохвальство – селфбрендинг. Они назвали беспринципность и отсутствие морали – гибкость и креативный подход.
Aks_Ras
22 июня 2017 / 17:32
  • 2132
  • 12