место в рейтинге
  • 67277
  • 0
  • 1
Нравится блог?
Подписывайтесь!

«Бабалар сөзі» осылай басталған еді...

Егемен Қазақстан, 18.02.2014

Елдің рухын серпілтіп, еңсесін көтерген, сөйтіп, елдігіміздің ерен үлгісін паш еткен «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасы екенін барша жұрт біледі.

Нақты айтар болсақ, 2003 жылы Қазақстан халқына Жолдауында Президент «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасын жария етіп, оны жүзеге асыруды Үкіметке тапсырған еді. Бағдарламаның іс-шараларын әзірлеуші, ұйымдастырушы, үйлестіруші орталық мемлекеттік орган ретінде Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі белгіленді.

Елбасы белгілі мерзім қойып тап­сырған бағдарламаны әзірлеу жұмы­сы мемлекеттік деңгейде бұрын-соңды қолға алынбаған аса күрделі жоба болғандықтан, біршама уақытқа созылып кетті. Өйткені, мұншалықты ауқым­ды жобаға нені енгізу керек, нені қоя тұру керектігін, оның критерийлерін анық­тауда, талабы мен талғамына келгенде көпшілігіміз абдырап қалдық.

Осы түбірлі мәселелерді шешуде сол кездегі министр Мұхтар Құл-Мұхаммед өзінің алғырлығы мен біліктілігін тағы танытты. Мен бастықпын демеді, қолына қалам алып, бізбен бірге бағдарлама жасаудың қара жұмысына араласып кетті. Алдымен бағдарламаның Тұжырымдамасын әзірлеп, бекіттірді. Министрліктің қыз­меткері Асқар Смағұловты екі мәрте Мәс­кеуге жіберіп, ол жақтан қап-қап кітап алдыртты. Әйтеуір, түні бойы ұйықтамай кітап ақтарып, қағаз қопарып, жұмысқа көзі қызарып шаршап келіп жүргеніне біз куәміз.

Ғалымдармен кеңесті, маман­дармен пікірлесті, сүрленіп жатып қалған мұрағаттарды көтертті. Сөй­тіп, «Әлемдік тарихи ой сана» 10 том, «Қазақстан тарихы ежелгі дүние шығармаларында» 2 том, «Қазақстан тарихы ІХ-ХVІІ ғасырлардағы араб дереккөздерінде» 3 том, «Қазақстан тарихы V-ХVІІ ғасырлардағы иран-парсы дереккөздерінде» 5 том, «Қазақстан тарихы ХV-ХХ ғасырлардағы түркітілді дереккөздерде» 5 том, «Қазақстан тарихы қытай дереккөздерінде» 5 том, «Қазақстан тарихы моңғол дереккөздерінде» 3 том, «Қазақстан тарихы ХVІ-ХХ ға­сыр­лардағы орыс дереккөздерінде» 10 том, «Қазақстан тарихы ХІІ-ХХ ғасырлардағы Батыс дереккөздерінде» 10 том, «Әлемдік философиялық мұра» 20 том, «Әлемдік мәдениеттану ой-санасы» 10 том, «Әлемдік әлеуметтану ой-санасы» 10 том, «Әлемдік саясаттану ой-санасы» 10 том, «Экономикалық классика» 10 том, «Әлемдік психология» 10 том, «Әлемдік психология ой-санасы» 10 том шығарамыз деп жоспарлатты.

Апыр-ау, мұншалықты материалдарды қалай, қайдан табамыз деп мамандар министрдің бұл цифрларына күдік келтіріп, бастарын шайқасты. Халқымыздың «көз қорқақ, қол батыр» дейтіні рас екен, арада 7-8 жыл өткенде осылардың кейбірінің жинақталған материалдары аталған томдықтарға сыймай, оларға 3,5,10 томнан қосымша бөлініп жатты.

Ал археологиялық қазба зерттеулерін реттеу, тарихи-мәдени ескерткіштерді қалпына келтіру, реставрациялау нысандарын түзіп, сұрыптау, шетелдер­ге тарихи-этнографиялық экспедициялар кестесін жасап, оларды Бағдарламаның іс-шаралар жоспарына енгізу мәсе­лесімен сол кездегі вице-министр Ермек Аманшаевтың тобы айналысты.

Бізге дуалы ауыз жазушылармен, Әдебиет және өнер институтымен, Жазушылар одағымен кеңесе отырып, әлемдік көркем әдебиеттің классикалық 100 томын тізу, энциклопедиялық анықтамалық әдебиеттерді нақтылау тапсырылды.

Ал қазақ фольклорының көп томды­ғына келсек, министр алдымен Ақселеу Сейдімбекті шақырды. Ол әңгімеге мен де қатысқан едім. «Ақа, бұрыннан қазақ фольклорын жүз том етіп шығару керек деп әр жерде айтып жүргеніңізді білемін. Сол сөзіңізде негіз бар ма? Жүз томдық деп жоспарлап алып, ертеңгі күні ұятқа қалып жүрмейміз бе?!» деген мағынада әңгіме өтті. Ақаң, таза ғалымдығынан бұрын шежірелігі басым, талантты қаламгер ағамыз ғой. Ол кісі «Қазақтың халық әдебиеті» деген айдармен бұрын жарық көрген 17 томды қосқанда, жалпы қазірдің өзінде фольклордың 50 томдығы дайын екенін жеткізді.

Келесі келелі әңгіме әйгілі фольклоршы, академик Сейіт Қасқабасов ағамыз­бен болды. Ол кісі біздің архивімізде фольклорлық қазына аса мол екенін, нелер бір құнды материалдар жатқанын, кеңес заманында олардың талайын жарық­қа шығару түгілі, жатқан жерінен қозғауға да рұқсат етілмегенін сөз етті. Ол материалдардың бәрі де ескі, күлге айна­лып жоғалып кетудің алдында тұр­ған, бәрі де қадім жазуымен сақталған екен. Бүгінде ол жазуды танитын мамандар мүлдем сиреді. Қазақ бір дүниесімен мақтанар болса – ол ауыз әдебиетінің теңдесі жоқ ерен үлгілерімен, фольклорымен мақтанатыны сөзсіз. Сондықтан, сөрелерде шаң басып, құшақ-құшақ сүрленіп жатқан қағаздар жүз томнан асып кетуі де мүмкін дегендей тұжырым жасады.

Сейіт ағамыз әр томға қандай материал, не дүние енгізуге болатынын талдап-таратып, жүзтомдықтың құрылымын жасап әкелді. Осы жоба негіз болып, министр бағдарламаға қазақ фольклорын «Бабалар сөзі» деген атаумен жүз том етіп бекіттірді.

Бағдарламаның іс-шаралар жобасы дайын болған кезде оны жүзеге асырушы Қоғамдық кеңес құрылды. Қо­ғам­дық кеңеске алғашқы төраға ­– сол кездегі вице-премьер, ұлттық ру­ха­ния­тымыздың үлкен жанашыры Иман­ғали Тасмағамбетов белгіленді. Кейін­нен Кеңес жұмысының ойдағыдай жал­­ғасып, белсенді қарқын алуына Пре­зидент Әкімшілігі Басшысының орынбасары Мәулен Әшімбаев қыруар еңбек сіңіргенін айтуға тиіспін. Соңғы жылдары Кеңес жұмысын Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары Бағлан Майлыбаев жүргізіп, бағдар­ламаны аяғына дейін жеткізді, сәтті қорытындылады.

Бағдарламаның ең ірі жобасын – «Баба­лар сөзінің» 100 томдығын аяқтауға бас­шы­лық жасау кейінгі кез­де тағы да осы істің бастауында тұрған Мұхтар Құл-Мұхаммедке жүк­телді. Бұл жобаның көңілдегідей жүзеге асуына Мұхтар Абрар­ұлының өз ісін баспагерліктен бастағаны көп көмектесті дей аламыз.

Енді, мінеки, арада 10 жыл өткенде әр саладан белгіленген көптомдықтардың бәрі де жарқырап жарыққа шықты. Сөйтіп, олар қалың оқырманның көзайымына, Қазақстан ғылымының игілігіне айналуда. Археологиялық қазба мұралары да, этнографиялық экспедиция материалдары да жинақталып, нақты жүйеге түсті. Қазақтың талайлы тағдырында айшықты орны бар көптеген тарихи-мәдени нысандар қалпына келтірілді. Қол жеткен сол жетістіктердің қатарында «Бабалар сөзінің» алар орны бөлекше… Бұған дейін әр жерде шашылып, құрып кетудің аз-ақ алдында қалған халқымыздың рухани мұрасы 100 томға жинақталып, өзінің мәңгі өлмес өміріне бет алды. Бұл қуаныш – ел мәртебесі, мемлекет абыройы. Тасқа басылған осы­­нау мол мұра ендігі кезекте қазақ хал­қының баға жетпес қазынасына, келер ұрпақтың бақилық игілігіне айналады. Мәңгілік Ел болудың бұл да бір кемел кепілі.

Шынтуайтында, әлі де 10-15 томға жететін материалдар бар десе-ді мамандар. Жәйі келсе олар да алдағы уақытта ретімен жарыққа шыға жатар. Бірақ, алдымен мәдени өміріміздегі мынау жарқын жаңалықтың мағынасын түсініп, тереңіне бойлап, бір түйіндеп алған жөн секілді. Ең бастысы – бұл томдықтар әлемде аналогы жоқ бірегей басылым екенін әрбір қазақтың біліп жүргені, әрдайым айтып жүргені, қашанда мақтаныш етіп жүргені жөн болмақ.

Сөз ретінде, архив сөрелерінде жат­қан қисапсыз қолжазбаларды бұр­қы­ратып шаңын қағып, қадім жазуынан кириллицаға аудару көп-көп қиындық тудырғанын айту парыз. Өйткені, Әдебиет және өнер институтында көне қадімді талдай білетін үш-төрт маман ғана бар екен. Олар институттағы өзінің тікелей міндетімен қоса, осы Қоғамдық кеңестің жұмысын да көз майын тауысып, шаңға тұншығып, түшкіріп-пысқырып жүрсе де, он жылға жуық ізденіс жасап, абырой­мен атқарып шықты. Сөйтіп, олардың жылына 9-10 кітаптан артық дайындауға мүмкіндігі болмады. Біз оны да түсін­дік, тықақтап мазаларын ала бермедік. Бастаған істі абыроймен аяқтасақ деп арман еттік.

Иншалла, бүгінде сол арманға да жеттік…

Айтайын дегенім – «Бабалар сөзі» жүз томдығы қалай басталып, оқырманға жол тартқаны туралы қысқаша мәлімет беру еді.

Осы игі істің Елбасымыз Нұрсұлтан Назар­баевтың ұсынысымен қолға алын­ғаны, Президенттің халық мұрасына мұн­дайлық нақты қамқорлық көрсеткені, бар жағдайды жасап бергені – біздің мемлекет ретіндегі мерейіміз, ұлт ретіндегі ұлы жетістігіміз.

Әлібек АСҚАР,
«Мәдени мұра» бағдарламасы
Қоғамдық кеңесінің бұрынғы
жауапты хатшысы.

МК РК Mki_gov
18 февраля 2014, 14:32
247

Loading...

Комментарии

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

«До какой же еще степени унижения должен дойти народ?!»

«До какой же еще степени унижения должен дойти народ?!»

Министерство труда и соцзащиты провело через парламент очередной крайне неоднозначный закон, который может вызвать всплеск недовольства в стране.
openqazaqstan
15 нояб. 2017 / 11:17
  • 28716
  • 21
Самый большой провайдер в стране: методы работы с клиентами от «Казахтелеком»

Самый большой провайдер в стране: методы работы с клиентами от «Казахтелеком»

История о том, как Народный провайдер наваривается на своих клиентах, намерено не отключая услуги, и беря лишние деньги за ненужные и не оказываемые услуги.
ligaspravedlivosti
17 нояб. 2017 / 19:12
  • 30159
  • 193
Бесспорные доказательства – путь к упрощенному судопроизводству

Бесспорные доказательства – путь к упрощенному судопроизводству

В Казахстане введен институт упрощенного (письменного) судопроизводства, который позволяет повысить доступность правосудия и сократить сроки рассмотрения дел.
mark_iceberg
20 нояб. 2017 / 15:49
  • 14986
  • 2
«Почему я не хочу встречаться с мужчинами-казахами»

«Почему я не хочу встречаться с мужчинами-казахами»

Заранее отпишусь, данный пост не является попыткой оскорбить собственную нацию) Как говорится о вкусах не спорят, каждому свое.
Bonittta
16 нояб. 2017 / 14:28
  • 16027
  • 372
Новшества на орбите уголовного правосудия

Новшества на орбите уголовного правосудия

Недавно я приняла участие в международной конференции по модернизации уголовного процесса, прошедшей в Бурабае. В чем значимость данных реформ для обычного казахстанца?
mirabeisenova
20 нояб. 2017 / 16:22
  • 11808
  • 1
Почему катастрофический отток интеллектуальной элиты не тревожит Астану?

Почему катастрофический отток интеллектуальной элиты не тревожит Астану?

Как сообщает телеканал КТК, только за последние девять месяцев Казахстан покинули 28200 человек, из них почти пять тысяч инженеров, около 2700 экономистов и 1700 учителей.
openqazaqstan
17 нояб. 2017 / 11:00
  • 11570
  • 58
Задержан казахстанец, продававший детей в сексуальное рабство в ОАЭ и Бахрейн

Задержан казахстанец, продававший детей в сексуальное рабство в ОАЭ и Бахрейн

Подтверждаются худшие предположения, циркулирующие в соцсетях. Периодические исчезновения детей в разных регионах Казахстана объясняются не только семейными проблемами и «синими китами».
openqazaqstan
16 нояб. 2017 / 15:46
  • 8075
  • 57
О «топ-30», «топ-50» и прочих понтах можно пока забыть

О «топ-30», «топ-50» и прочих понтах можно пока забыть

В объективности выводов швейцарского банка Credit Suisse усомниться трудно – его экономические рейтинги относятся к самым авторитетным и их явно трудно упрекнуть в предвзятости
openqazaqstan
18 нояб. 2017 / 17:21
  • 7403
  • 87
Система госинститутов Казахстана напоминает очень дорогое казино

Система госинститутов Казахстана напоминает очень дорогое казино

Сегодня в прессу просочились детали скандальной сделки ЕНПФ с «мусорными» облигациями ТОО «Бузгул Аурум», о которой уже подробно рассказывалось в начале года.
openqazaqstan
15 нояб. 2017 / 16:13
  • 3471
  • 21