• 3861
  • 6
  • 2
Нравится блог?
Подписывайтесь!

Аударматану –рухани байлығымыздың дәнекері

Аударматану рухани байлығымыздың дәнекері

Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті филология, әдебиеттану және әлем тілдері факультетінің деканы, аударматанушы, филология ғылымдарының кандидаты  Қазыбек Гүлмира Құдайбергенқызымен сұхбат

alt

- Гүлмира Құдайбергенқызы, сізді аударматанушы ғалым ретінде жақсы танимыз... Жалпы, қазақ тілінің өркен жаюында аударма саласының да өз орны бар. Ғылымның бұл саласына келуіңізге не себеп болды?


- Мен, 1990 жылы қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филология факультетін бітіріп, бірден оқытушылық қызметке қалдырылдым. Алдымен, «Қазақ әдебиетін оқыту әдістемесі» пәнінен семинар сабақтарын жүргізе бастадым. Уақыт өте «Қазақ ауыз әдебиеті» пәнінен де сабақ жүргіздім. 1996 жылдан бастап аударматану ғылымына бет бұрдым. Өйткені, біздің факультетте «аударма ісі» мамандығы ашылған болатын. Жаңа мамандық, жаңа пәндер. Жаңаның аты жаңа ғой, мен бірден қызығушылық танытып, аударма теориясынан дәріс бере бастадым. Қазір қарасам, 17 жылдай уақыт өтіпті. Аударматану саласына өзіндік үлес қосып жатырмын деп айта аламын. Авторлық курстарым да бар.  Осындай бүкiлхалықтық рухани достықтың, мәдениеттер қарым-қатынасының құралына айналып отырған аударматану тарихын кеңiнен және тереңiрек зерттеу әлi де кезегiн күтiп тұрған келелi мiндеттердiң бiрi деп есептеймін.

Аудару принципі мен аударманың дәлме-дәлдігі туралы ұғым заманалар озған сайын өзгеріп отырған екен. Мысалы, орта ғасырларда әріпшілдік, сіреспе аударма басым болса, бертін келе, XVII-XVIII ғасырларда «еркін» аударма етек алыпты. Одан соң әдебиет әлемінде «балама» аударма пайда болған көрінеді. Ал, дәл бүгінгі күні аударманың қай түрі кең етек алған?


- Аударма жұмысы қазiр бiздiң өмiрiмiзден үлкен орын алады. Әлемде әр алуан тiл, әр алуан  ел өмiр сүрiп отырған жағдайда аударма мәселесiнiң күнделiктi қажетке айналуы заңды. Аударманы көне, сонымен қатар жаңа ғылым деп есептеуге болады. Аударма пайда болған кезде әрине, сөзбе-сөз аударманың басым болғандығы рас. Кейіннен аударманың түрлері көбейді. Сөзбе-сөз, жолма-жол, еркін, балама аудармалар пайда болды. Аударма ғылымы біртіндеп өркендей бастады. Ал нағыз  аударма дегенiмiз түпнұсқаның стилiн, тiлдiк ерекшелiгін сақтай  отырып, оның көркемдiк-идеялық қасиетiн толық жеткiзу, әрi қазақша түсінікті етiп шығару. Осы екеуi ұштасқанда ғана аударма көркем болады. Аударма мәселелерi, соның iшiнде көркем аударманың проблематикасы тамырын тереңге жайып жатыр. Оның бастауы Ежелгi Римнен басталады. Сол дәуiрде аударманың түпнұсқаға адалдығы туралы аса маңызды мәселе төңiрегiнде Цицерон «аудару кезiнде сөздi санамау керек, керiсiнше сөздi салмақтау керек» деген екен. Қазақ әдебиетінде аударматану туралы сын пікірді біз С.Сейфуллиннің еңбектерінен кездестіре аламыз.  Аударманың түрлері туралы да біраз ғалымдар мен сыншылар жазған болатын. Қазіргі кезде аударманың барлық түрі қолданылады. Әдеби кітаптарды, ғылыми-техникалық әдебиеттерді, жарнамаларды аударуда аударманың кез келген түрін қолдануға болады. Қазіргі таңда синхронды аударманың көп қолданылып жүргендігін байқауымызға болады. Қай кезеңде болмасын, балама аударманы шынайы талантты аудармашылар ғана қолдана алады. Өзіме қазіргі кезде ұнайтын аудармашылардан Ә.Қодарды ерекше айтар едім. Аудармалары оқырман қауымға жатық, түсінікті. Сонымен қатар, аудармашы автордың стилі, ырғағын, көркемдік мәнін т.б. сақтай отырып аударады.


- Шетелдік әдебиеттер қазақ тіліне қалай аударылып жатыр? Қазақ тіліне аударма жасаудағы артықшылықтар қандай? Кемшіліктеріміз неде?


- Өз мәдениетiн дамытқан халық қашанда басқа елдiң ғылым-бiлiмiн үйренуге ұмтылады. Осындай игi iстiң жандануына аударманың айрықша қызмет атқарғандығы мәлiм.  Батыс және Шығыс классиктерiнiң шығармалары қазақ тiлiне үзбей аударылып келедi.   Шетел әдебиетiнiң классиктерiнiң шығармалары әр кезеңде қазақшаға аударылып отырған. В.Шекспир, Д.Байрон, Б.Шоу, Ч.Диккенс шығармаларын қазақ тілінде оқуға мүмкіндік туды. Қазіргі кезде шетелдік әдебиеттердің қазақ тіліне аударылу қарқыны азайды. Бұрынғы кезде Жазушылар одағының жанында аудармашылар бөлімі болғандығы белгілі. Аудармашыларға мемлекеттік тапсырыс беріледі, олар мемлекетпен келісімшартқа отырады. Содан кейін ғана аудармамен айналысады. Сондықтан да кеңес үкіметі кезінде аударма кітаптар көп болды. Ал қазір басқаша. Аудармашыларға деген сұраныс азайды. Белгілі бір автор өз шығармасын басқа тілдерге аудартқысы келсе, олар аудармашыларды өздері іздейді, келіседі. Шетелдік әдебиеттерді аудару кезінде, біздің аудармашылар көбінесе сатылы аударманы қолданады.  Біздің аудармашылар түпнұсқадан аудармайды. Көбіне орыс тіліне аударылған нұсқаларын пайдаланады. Мұның бір кемшілігі бар деп ойлаймын. Орысша нұсқа дұрыс аударылмаса, онда қазақша нұсқада да қателіктер болатыны сөзсіз. Сондықтан да қазіргі уақытта біздің факультеттің «аударма ісі» мамандығында білім алып жатқан студенттерді түпнұсқадан тікелей аударма жасауға үйретудеміз.


- 2001 жылы профессор Қ.Алпысбаевпен бірге «Қазақ аудармасының теориясы мен тәжірибесі» атты оқу құралын шығарған екенсіздер. Осы оқу құралы туралы әңгімелеп берсеңіз...


- 1998 жылы мен доцент А.Әлмұратовамен авторлас болып «Теоретические проблемы художественного перевода» деген оқу құралын шығарған болатынбыз. 4-5 жыл бойы аударма теориясын зерттеп жүргендіктен, сол кездегі кафедра меңгерушісі, профессор Құныпия Алпысбаевпен бірігіп қазақ аудармасына байланысты оқу құралын жазуды жөн көрдік. Материал бар, оны нақтылап, бір жүйеге түсіру қажет болды. Сондықтан аталған оқу құралын шығару бізге қиындық туғызбады.  Оқу құралы үлкен сұранысқа ие болды, екі рет қайтадан басылып шығарылды.оқу құралында біз аударма саласына үлес қосқан ғалымдардың, ақын-жазушылардың пікірлерін бір ізге түсірдік, өзіндік ой-қорытындылар шығардық.


- Бұдан басқа қандай оқу құралдарын шығардыңыз? Сіздің еңбектеріңіздің студенттерге қаншалықты пайдасы тиіп жатыр?


- Аударма теориясы мен тәжiрибесi пәнiнiң  негiзгi мақсаты – аударма  iсiне қажеттi, терең теориялық бiлiм беру. Осы уақытқа дейін мен «Аударматануға кіріспе» , «Көркем аударма теориясы» «Көркем аударма тәжірибесі», «Әдеби аударма көркі», «Мамандыққа кіріспе» атты оқу  құралдарын шығардым. Сонымен қатар үш хрестоматия дайындап, оны «Қазақ университеті» баспасынан шығардым. Аударма теориясы мен тәжірибесіне байланысты жүзге тарта ғылыми мақалаларымды жарияладым. Еңбектерім студенттерге көмегін тигізсе, онда еңбегімнің жемісін жегенім деп ойлаймын.


- Сізден басқа тағы қандай ғалымдар аударматану ғылымын зерттеумен айналысып жатыр? Дәл осы ғылым саласының жетістіктері,  жаңалықтары бар ма?


- Әрине, қазіргі уақытта аударматану ғылымы да өркендеп келеді. Оның жаңалықтары мен жетістіктері де мол. Аударма ғылымының қыр-сырын зерттеп, оның мақсаты мен міндетін жіті қарастырып жүрген ғалымдар  бар. Аударматану ғылымына өлшеусіз мұра қалдырған М.О.Әуезов, М.Қаратаев, С.Талжанов, Ә.Сатыбалдиев, З.Ахметов т.б. есімдерін ерекше атауымызға болады.  Ал, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлтық университетінде ұстаздық етіп жүрген Ж.Д.Дәдебаев, А.Ж.Жақсылықов, Ә.С.Тарақов, Т.О.Есембеков, Л.Ж.Мұсалы, Е.К.Кәрбозов т.б. ғалымдардың есімдерін айтар едім. Аталған профессорлар болашақ аудармашыларға сапалы білім берумен қатар, аударматануға арналған оқу құралдарының авторлары.


- Бүгінде түрлі шетелдік фильмдер қазақ тіліне аударылып жатыр. Оларға көңіліңіз тола ма?


-Аудармашылық – нағыз  творчестволық өнер.  Аударма сапасы оның талантына, бiлiмiне, жалпы мәдени дәрежесiне және тәжiрибесiне байланысты. Сол себептi де жұртшылық әрқашан оның жақсысына сүйсiнiп, жаманына күйiнiп отырады. Қазір бізде не көп, шетелдік кинофильмдер көп. Олардың қазақ тіліне қандай дәрежеде аударылып жатқанын бақылайтын мекеме жоқ. Сондықтан болар, онда аударманың сөзбе-сөз не жолма-жол түрлері кеңінен қолданылады. Халыққа түсінікті болу үшін жай сөйлемдерді қолданады. Бұл дұрыс та шығар. Көңілім толса да толмаса да оны көрермендер қабылдап жатыр ғой. Егер де аударма нұсқаны білікті мамандарға аудартып, тексертіп алатын болса нұр үстіне нұр болар еді.


-Сұхбатыңызға рахмет!..

 
7 февраля 2014, 21:45
1524

Загрузка...
Loading...

Комментарии

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Они сделали это! Kaspi Bank презентовал свое мобильное приложение

Они сделали это! Kaspi Bank презентовал свое мобильное приложение

Изучив ошибки предшественников и собрав воедино новейшие идеи онлайн-банкинга, Kaspi Bank наконец выпустил... свое мобильное приложение!
niyazov
20 июня 2017 / 15:05
  • 7751
  • 4
Отмечаю юбилей! 5 лет назад покорил Монблан – главное украшение в Короне Европы

Отмечаю юбилей! 5 лет назад покорил Монблан – главное украшение в Короне Европы

Сегодня настоящий юбилей! У меня и Юрия Суханова из Смоленска! Ровно 5 лет назад 16 июня мы стояли на вершине Монблана (4809м), вершине с которой начинался альпинизм!
Almazoff
16 июня 2017 / 13:39
  • 6811
  • 25
Кайрат Келимбетов об азербайджанской инвестиции: «Вернется и «тело», и проценты»!

Кайрат Келимбетов об азербайджанской инвестиции: «Вернется и «тело», и проценты»!

Мы записали уникальное интервью с Кайратом Келимбетовым. Предлагаю вам посмотреть первую часть, где мы постарались по возможности поставить все точки на «I» именно по Азербайджанскому вопросу.
Zhumanova
19 июня 2017 / 12:00
  • 5656
  • 7
Почему мы должны быть благодарны журналисту Джеймсу Палмеру за критику ЭКСПО

Почему мы должны быть благодарны журналисту Джеймсу Палмеру за критику ЭКСПО

Как одним критичным постом зарубежному журналисту Джеймсу Палмеру удалось вскрыть сразу несколько гнойников казахстанского общества.
anotherblogger
вчера / 0:39
  • 5049
  • 53
«За красный диплом доплата будет?» Записки карьериста о потерянном поколении

«За красный диплом доплата будет?» Записки карьериста о потерянном поколении

«Вы пригласили, вот я и пришел» - именно с таким выражением лица сидят на собеседовании молодые люди. Создается впечатление, что человек без опыта работы дает шанс заполучить такого «ценного» кадра как он.
ArenMir
16 июня 2017 / 15:58
  • 4040
  • 44
Долговое рабство: почему казахстанцы берут кредиты под 1330%

Долговое рабство: почему казахстанцы берут кредиты под 1330%

Эти кабальные займы никакой пользы для экономики не несут, при этом ухудшают финансовые возможности населения, пополняют ряды новых неплательщиков, тем самым создавая социальную напряженность в...
Armanjan
18 июня 2017 / 15:43
  • 3692
  • 28
Инфантильный миф о «молодом народе Казахстана» опасен. В 21-м веке ни у кого нет форы

Инфантильный миф о «молодом народе Казахстана» опасен. В 21-м веке ни у кого нет форы

Терпеть не могу миф о том, что мы "молодой народ, окруженный старыми нациями" и у нас еще есть время на развитие. Это чушь! Мы что - на миллион лет позже эволюционировали из обезьян?
Aks_Ras
18 июня 2017 / 10:16
  • 2929
  • 18
В Казахстане заблокировали сайт, раскритиковавший EXPO в «захолустной» Астане

В Казахстане заблокировали сайт, раскритиковавший EXPO в «захолустной» Астане

Все помнят Медузу и ЖЖ. Теперь в этот "особенный" список попал сайт Foreign policy. Предполагается, что причиной блокировки стала нелицеприятная заметка Джеймса Палмера об EXPO в Астане.
Seattle
19 июня 2017 / 15:40
5 фильмов, за которые Голливуду должно быть стыдно

5 фильмов, за которые Голливуду должно быть стыдно

Однажды Джоэл Шумахер попросил прощение за свою несуразную работу в том самом фильме про Бэтмена. Его примеру должны последовать многие режиссёры, которые умудрились испортить свои картины.
Seattle
16 июня 2017 / 15:53
  • 2335
  • 18