место в рейтинге
  • 4832
  • 1
  • 2
Нравится блог?
Подписывайтесь!

Мәселе тек ҰБТ-да ма?

Мәселе тек ҰБТ-да ма?

Соңғы айлардың ең көп талқыланатын және толғандыратын тақырыптарының бірі – ҰБТ-ның 2015 жылға қарай тоқтатылуы. Осы күнге дейін тестілеуді сынап келгендер бұл жаңалықты қуана қарсы алса, отандық дәстүрлі емтихан жүйесінен көңілі қалғандардың ойларына күдік ұялады. Мәселе өте өзекті және толық-қанды зерттеуді қажет етеді.

Алдымен емтихан жүйесінің тарихына қысқаша тоқталайық. Тәуелсіздігімізді алғаннан бастап, елімізде жоғары оқу орнына қабылдау ережесі, бұрынғы КСРО-дағыдай болып қала берді, яғни мектепті бітірген талапкерлер ЖОО-ның өзіне барып, комиссия алдында ауызша-жазбаша емтихан тапсыратын. Бұл кезде оқуға түсу үлкен саудаға айналды. Өйткені жүзбе-жүз емтихан қабылдау субъективизмге қатты жол беретін және 90 жылдардың қиын жағдайы, оқытушылар жалақсының төмендігі жаппай парақорлық пен тамыр-таныстыққа әкелді. Нәтижесінде, оқуға ақшасы бар мен «көкесі» мықтылар түсті, әрине өз білімімен түскендерді жоққа шығармаймыз, алайда олардың саны өте аз еді. Бір қызығы бұл кезде мектеп бітіргендер тұтастай жоғары білім алуға ұмтылмайтын.

2001 жылы, алғаш рет тестілеу енгізілді. Бұл кезде талапкерлер сол баяғы ЖОО қабырғасына баратын, бірақ бұрынғыдай емтихан емес, тест тапсырды. Алғашқы тест сұрақтары мағыналы, мазмұнды болды. Көптеген білімді балдарға таза жолмен мемлекеттік грантты жеңіп алуға жол ашылды. Дегенмен жоғары білім алуға ұмтылған жастар саны әлі де аз еді.

Жаңа тәжірибе салыстырмалы түрде сәтті жүргізілген соң, 2004 жылы Ұлттық бірыңғай тестілеу басталды. Енді тестілеуге мектеп бітірген оқушылардың бәрі қатысатын болды. Осы кезден бастап оқушылардың түгелдей университеттерге ағыла бастады. Жоғары білім алмау бұдан былай ұят саналды, яғни бүгінде біз айтатын «қазақша менталитет» қоза түсті. Сондай-ақ, тестке байланысты айыптар тағыла бастады: сұрақтардың жеңілдігі, әсіресе Қазақстан тарихы бойынша, тесттің жаттандылығы, мектептегі өзге пәндердің назардан тыс қалуы және т.б.

2004-2005 жылдары ҰБТ-ға байланысты үлкен дау-дамай туындайды, 120 балл, яғни максималды ұпай алғандар саны күрт артып кетті. Бұл дайын жауаптардың сатылғандығын көрсетті. Алайда кімде-кімді жазалау оңай болмады, себебі тесттің жауаптары Тест орталығының директорында, Білім және ғылым министрінде және Ұлттық қауіпсіздік комитеті төрағасында болды. Бұл дегеніміз ақпарат таралған жағдайда нақты кінәліні табу мүмкін емес болғанын білдіреді. Бұл жағдай 2006 жылы тағы қайталанды, тек 2007 жылы жағдай өзгеріп, 120 балдық тест жауаптарын сату тоқтатылды, ә     йтсе де кілт сату жалғасып жатты. Бірақ білім саласының құзыретті мамандары қулыққа басып, дайын жауаптың 120-сында дұрыс қылмай, 12-сін қате қылып шығарды. Мұны бір мектептің балдары қатарынан 108 балл алуынан байқауға болады, бір қызығы, олардың төрт пән бойынша алған ұпайлары тұп-тура бөлінген және бірдей еді.

2008 жылы тестке шағын реформа жасалды, пән саны 5-ке артып, сұрақтар 125-ке жетті. Сұрақтар жаңа кітап бойынша, басынан жасақталғандықтан, көптеген оқушылар тестілеуден өте нашар ұпай жинап, түрлі реніштер туындап жатты.

Айта кететін жайт, тестілеудің орташа балы жыл сайын артып отырды, бұл тесттің жаттанды дүние екенін және оның тез арада меңгерілетінін көрсетті. Осыған байланысты ҰБТ-ны сынаушылар күрт артып, қоғамдық деңгейге көтерілді.

2012 жылы «Р.Рымбаеваның пәтерінде неше бөлме бар?», «Н.Назарбаевтың белдігінің түсі қандай?» деген секілді сұрақтар пайда болғанын естідік. Оған қоса тест күні талапкерлерді шамадан тыс қатты тексерді деген айыптар да тағылып жатты. Сондай-ақ, көп мамандардың пікірінше,  оқушылардың тест сұрақтарын жаттап алуы, олардың логикалық ойлау қабілетін төмендетеді. Осы сияқты ҰБТ-ға қатысты сыни көзқарастар, дау-дамайлар қоғамда жетіп артылды.

Тексерілудің қатаң болғаны рас, алайда, оқушылар да тестілеуге таза барды деп айта алмаймыз, қатаң да болса, тексерістің арқасында көптеген қосымша құралдар тәркіленді. Әрине, кей жерлерде тексеріс жүргізуде артық кеткендер де болды және олар жазасын алуы тиіс.

Ал жаттандылыққа келер болсақ, мұны жан-жақты талқылауға болады. Біріншіден, көптеген мектептерде 10 және 11 сынып оқушылары қажетті пәндерді оқудың орнына тест жаттайды, бұл әрине дұрыс емес. Алайда мұның өзіндік объективті себептері бар. Ауданда болсын, қалада болсын мектептердің рейтінгісі жүргізіледі және ондағы негізгі критерий Ұлттық бірыңғай тестілеу болып табылады. Рейтингіден төмен орын алу мектеп директоры үшін, жалпы мектеп үшін үлкен қауіп-қатерге толы, сол себепті мектеп басшылығының негізгі мақсаты оқушыға сапалы білім беру емес, тестілеуден қайткен күннін өзінде жоғары ұпай жинау. Сондықтан, мектеп рейтінгісінен ҰБТ-ны алып тастау қажет. Тек сонда ғана мектеп ұстаздары таза білім беруге көшеді.

Екіншіден, ҰБТ кезінде оқушылар сұрақтарды тек жаттап алып, оның мазмұнын білмеуі, өкінішке орай, рас. Алайда, бұл мәселе барлық пәнге қатысты болмауы мүмкін. Бұл қиындықтар көбіне тек Қазақстан тарихы және әдебиет пәндеріне тән.

Қазақстан тарихы бір ғана елдің тарихы және ол туралы ақпарат дүние жүзі тарихына қарағанда аздау, сол үшін Қазақстан тарихы пәнінің сұрақтарын жыл сайын жаңарту қиынға соғады. Тест жасаушылар маңызсыз сұрақтарды қосуға мәжбүр. 2003-2004 жылдары сұрақтарын сапасы жоғары болған, алайда талапкерлерге оларды жаттап алу түкке тұрмады. Одан да күрделі сұрақтар ойлап табайын десе, мектеп бағдарламасынан асып кете алмайды.

Ал, әдебиетте мәселе бұдан да күрделі. Қалайша біз ақын-жазушылардың том-том романдарын, парақ-парақ өлеңдерін 25 тест сұрағына енгізіп қоямыз?!

Сондықтан, осы екі пәнге қатысты тест құрылымын түбірлі өзгерту қажет. Қалай? Бұл екі пән бойынша, сұрақтар дайын жауаптарсыз жасалуы қажет. Оқушылар сұрақты оқып өз жауабын қолмен жазулары тиіс (ағылшындардың IELTS деп аталатын тестілеу жүйесінде осындай тәжірибе бар) және бүкіл сұрақтардың жауабы бір параққа сиятындай болуы керек. Оқушылар сұрақтардың жауабын жазғаннан кейін олардың жауап парағы сканерленіп, Астанаға, яғни Білім министрлігіне жіберіледі. Ал, министрлікте орналасқан негізгі компьютер жауаптарды алып, шифрлап, тексеру мақсатында әртүрлі облыстарға, аудандарға қайта жібереді.

Бұл жағдайда, Оңтүстік Қазақстан облысы, Созақ ауданында тапсырылған тест жауабын Солтүстік Қазақстан облысындағы бір мектептің тарих пәнінен беретін мұғалімі тексеруі мүмкін және ол мұғалім кімнің еңбегін тексеріп отырғанын мүлдем білмейді, сәйкесінше, адал жолмен тексереді.

Мұндай қиын жүйені енгізудің басты мақсаты – объективтілік.

Ал басқа пәндерге келетін болсақ, жеке-жеке тарқатып қарастыруға болады. Дүние жүзі тарихы. Бұл пән өте қызықты және әртүрлі танымдық ақпараттарға бай, яғни шексіз көп сұрақтар жасауға ресурс жетеді. Ал егер де сол шексіз көп сұрақтарды оқушы жаттай алса, оқушыларымыздың миы компьютер деп түсінсек болады.

Қазақ тілі, орыс тілі, ағылшын тілі. Бұл пәндерге қатысты жауап жаттау айыбы орынсыз. Себебі, аталмыш пәндер бойынша, сұрақтар көбінесе мысал күйінде келеді және ол мысалды шексіз ауыстыра беруге болады. Егер де оқушы ережені білмесе жауап бере алмайды.

Математика, Физика, Химия пәндерінен сұрақ жаттап жүрген адамды табу қиын, себебі мұнда сұрақтардың басым көпшілігі есеп күйінде. Ал есепті жаңарту аса қиын шаруа емес. Биология, География пәндерінде түсіну де, жаттау да маңызды. Демек, Қазақстан тарихы мен әдебиет пәніне қатысты мәселені шешсек, ҰБТ-ның басты кемшілігі жойылады.

Қорытынды есебінде. Қазіргі таңда тестілеу жүйесінен бас тартуға болмайды. Өйткені бұл жүйе жаман да болса, белгілі бір деңгейдегі объективтілікті сақтап отыр. Ал жер жерлердегі тәртіпсіздік, ол тесттің кінәсі емес, құзырлы органдардың өз қызметтерін дұрыс атқармауының зиянды салдары. Емтихан жүйесінің әлсіздігін бүгінгі магистратура мен докторантурадан байқауға болады. Бірінші турға, яғни тестілеуге әсер ете алмаған кафедра меңгерушілері, декандар, екінші турда ойларына келген бағаны қойып, көптеген жас ғалымдардың тағдырына өздерінше нүкте қоюда. Бәлкім, болашақта халықтың санасы дұрысталып, емтихан жүйесін, эссе жазу әдісін енгізуге мүмкіндік туар, сенейік! Алайда дәл қазір жаппай тестілеу – ең дұрыс шешу жолы!

 
Дархан Өмірбек darkhan_omirbek
2 июля 2014, 17:44
1688

Загрузка...
Loading...

Комментарии

балдар )) бұл жиналайтын упай ма, әлде балалар ма? екі жерде де қолдана береді екенсіз)
Бірақ идеяныз өте ұнады

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Казком берет комиссии за оплаты по карте. Почему на это закрывают глаза Visa и MasterCard?!

Казком берет комиссии за оплаты по карте. Почему на это закрывают глаза Visa и MasterCard?!

Покупаешь в супермаркете продукты на 5000 тенге и банк забирает себе еще 30-50 тенге. То есть, продукты обошлись уже не в 5000, а в 5050 тенге.
ValentinaVladimirska
25 мая 2017 / 22:56
  • 13501
  • 26
Узаконенное варварство в стране, принимающей «EPXO». Еще далеко нам до «топ-30 развитых стран»

Узаконенное варварство в стране, принимающей «EPXO». Еще далеко нам до «топ-30 развитых стран»

В продвинутых государствах едва ли поймут, почему в столь развитом, успешном и преуспевающем Казахстане от имени и по заданию властей творятся такие зверства над животными.
openqazaqstan
24 мая 2017 / 12:12
  • 10836
  • 102
Вырубка деревьев в Алматы под БРТ. Проект уже нанес городу экологический ущерб

Вырубка деревьев в Алматы под БРТ. Проект уже нанес городу экологический ущерб

Как ранее уже сообщалось из-за строительства БРТ в Алматы пострадают значительное количество деревьев. На прошлой неделе вырублены первые вязы и клён, - под расширение проезжей части на улице...
SKYFALL
24 мая 2017 / 17:20
  • 10581
  • 14
Поддержим пенсией жиреющие банки! На что казахстанцам разрешат досрочно тратить свои накопления в ЕНПФ

Поддержим пенсией жиреющие банки! На что казахстанцам разрешат досрочно тратить свои накопления в ЕНПФ

Со стороны ЕНПФ в очередной раз прозвучало крайне неоднозначное заявление, от которого, на наш взгляд, лучше было бы воздержаться.
openqazaqstan
23 мая 2017 / 11:08
  • 9940
  • 32
Системная коррупция стала главной угрозой для Казахстана. У нас воруют миллиардами

Системная коррупция стала главной угрозой для Казахстана. У нас воруют миллиардами

Коррупционные отношения вышли на такой уровень, что они уже начинают дискредитировать всю систему управления.
openqazaqstan
26 мая 2017 / 13:45
  • 8446
  • 34
Что бы ни сделал пешеход – все равно водитель сядет

Что бы ни сделал пешеход – все равно водитель сядет

Вопрос о равной ответственности водителя и пешехода при наезде на последних, только-только начинают обдумывать в высоких кабинетах. Но, пока государственные головы думают, водители продолжают...
Mirogloff
22 мая 2017 / 23:29
  • 5154
  • 32
Да-да, я знаю, пора выходить замуж. Есть ли у меня еще время и, пожалуйста, уточните сколько?

Да-да, я знаю, пора выходить замуж. Есть ли у меня еще время и, пожалуйста, уточните сколько?

Итак давайте сразу начистоту. Мне 29. Не замужем, никогда не была, детей нет. В душе я совсем не чувствую этот возраст. Каждый раз когда задумываюсь об этом больше чем на 3 минуты, меня накрывает...
user2017
23 мая 2017 / 10:57
Пока полицейские будут прощать, им будут бить и по чести, и по лицу

Пока полицейские будут прощать, им будут бить и по чести, и по лицу

Судья Алмалинского районного суда Куаныш Арипов ломает стереотипы отношения граждан к представителям Фемиды. Напавшему на полицейского экс-сотруднику алматинского акимата он назначил наказание выше...
Mirogloff
24 мая 2017 / 16:41
  • 4010
  • 9
Аблязов загробным голосом декларирует «ДВК-2». Монолог обиженного человека

Аблязов загробным голосом декларирует «ДВК-2». Монолог обиженного человека

Последний монолог Аблязова о «продолжении борьбы с режимом» и «ДВК-2», при всём желании, не выглядел как какой-то политический манифест.
openqazaqstan
25 мая 2017 / 13:53
  • 3287
  • 62