• 8646
  • 15
  • 2
Нравится блог?
Подписывайтесь!

Көккөл – Лох Несс аңызының айнасы ма?

«Көлден тұншыға шыққан мақұлықтың үні, жаңғыра сай саланы кезіп барып әрең басылады. О тоба, Шотландиядағы ғажайып Несси көз алдымнан жүгіріп, жо-жоқ ұшып, бәлкім елес боп зулай өткен болар...». Бұл жолдар Меркілік қарапайым ұстаз Анатолий Печерскийдің қойын дәптеріне түртіліп, кейін Сапарбай Парманқұловтың «Жұмбақ сарқырама» кітабында жарыққа шыққан әңгімеден үзінді.

Кітапты оқып-ап түрлі қиял ойлар естен кетер емес. Па шіркін, ғылымға беймәлім аждаһа шынымен-ақ Меркінің тау-тасы мен өзен-көлдерін жағалап, талай шопанның иманын алды ма екен? Әлде көлдің тұңғиығында жатып-ап, адамзаттың қаперінен аулақ болуды ойлады ма? Қайткен күнде де оның ақырған дауысы талай жанның жадында сақталғаны мәлім.

Мың естігеннен бір көрген артық. Араға жыл салып міне бүгін Әулие көлді көрудің сәті түсті.

– Көлдің әулие атануында үлкен мән бар. Атам қазақ көлдің ерекше қасиетін оның суымен байланыстырады. Сырқыраған жанға дем беретін, жығылғанды тұрғызып, тұрғанды жүгірткізетін таптырмас шипа көзі – дейді Меркі ауданының жанашыры, қаламы қарымды журналист, экспедициямыздың басын біріктірген ағамыз Серікбай Құралбаев.

Таң бозарысымен Ақтоған ауылынан Каменкаға, одан әрі Қарақыстақ жайлауын бетке алып келеміз. Үш көлікте бас аяғы 15-ке жуық жан.

Біз мінген мәшине тау сығалаған жанның таптырмас техникасы. УАЗ көлігінің тізгінін ұстаушы Бақберген ағамызды жергілікті тұрғындар «Бақай – тау королі» деп бекер атамаса керек. Жоқ жерден жол жасап, діттеген жеріңе демде жеткізе білетін маман.

Ал мына кісі Қыстақ ақсақал. Жасы сексенді алқымдаса да, ентігуді білмейтін қария. Арамыздағы тірі шежіре. Балаларының айтуынша анасы туа салысымен оны Көккөлдің суына малтып-малтып алған. Содан ауру атаулысы Қыстақ ақсақалды айналып өтетін көрінеді.

Арамызда елге есімдері белгілі қос редактор да бар. Республикалық «Дала мен Қала» газетінің басшысы, қазақ жерінің таңғажайып өлкелерін қаламымен әспеттеп жеткізе білген Сапарбай Парманқұлов және де Жамбыл облыстық «аға» газет «Ақ жолдың» бас редакторы Қуаныш Иембердиев.

Жол қадырын жүргінші білер. Көлге дейінгі 150 шақырымдық қашықтықты кешқұрым әрең еңсердік. Бітіп болмайтын тау асулары мен табиғаттың ғажап болмысына қызығып төрт дөңгелекті тоқтатумен болдық.

Жол бойы табиғат ана қашаған тас мүсіндер кең даланың айнымас бір бөлшегі іспеттес. Мына қошқартас соның бір айғағы.

Бұл Қарақыстақ, қазекемнің кең жайлауы. Ал ана таудың арғы жағы қырғыз ағайындардың әйгілі Сусамыры қоныс тепкен.

Кезінде бауырлас елдер бірінің жеріне бірі малын жайып, ақ боз үйлерін тігісіп жатқан. Бүгінде арада шекара белгіленіп, алыс-беріс тоқтатылды. Жол бойында Қазақстан Республикасы Ұлттық Қауіпсіздік Комитеті Шекара заставасының сарбаздарымен жүздесіп, өңірдің тыныштығынан хабардар болдық.

Жалпы Меркі өңірі мал баққанға нағыз таптырмас құт мекен. Шөбі шүйгін, қысы жұмсақ. Біз жүрген әр бір бесінші шақырымда шопанның үйі алдымыздан менмұндалап тұрды.

Кешқұрым көлден 5 шақырым бері қоныс тепкен малшының үйіне қонақтадық. Көлік жолының бітер тұсы да осы болатын. Тау түні тез арада қоюланып, түннің суықтығы да дегбірді қашыра бастады. Сығырайған шамның маңайына топтасып таңертеңмен көлге жаяу баруды жоспарладық.

Таудағы ұйқы тәтті-ақ, таңның тезарада қалай бозарғанын сезбей де қалдық. Шопан малын түгендеп өз бағытына әзірленуде, ал біздің бағыт Ақшоқының етегіндегі айдын көл.

5 шақырым бір белестің бұралаң жолдарымен артта қалды, ал мынау сіз бен біз күткен Көккөл.

Ел ағалары дәстүрден безбей алдымен құран оқып, бата қылды. Артынша көлдің суын құштарлана жұта шөлін қандырды.

Көлдің аумағы ат шаптырым жерді иемденбесе де жүзген жанның қолың талдырарлық ауқымды алып жатыр.

Көл таудың шұңқырында орналасқандықтан оған еш бір өзен атаулысы келіп құймайды, әрі одан еш бір өзен ағып шықпайтыны тағы бар. Мұндайда алдымен тұрып қалған, ішуге жарамсыз су еске оралады. Алайда біз ішкен көл суы ешбір ауыз судан кем түспейтіні, құрамында түрлі минералдардың барынан хабардар етеді.

Көлдің тереңдігін ешкім дөп басып айта алмайды. Бұған Ресейден келген аквалангистердің де көзі жеткен. Неғұрлым төмендеген сайын соғұрлым қараңғылық жұта береді. Оның үстіне аяқ астынан пайда болатын иірім тартып алып кету қаупі тағы бар.

Жалпы көлге қатысты ел арасында түрлі аңыз әңгімелер жетерлік. Біреулер нардың өркешіндей бір дәу су тіршілігін көргенін айтып жатса, бірі жағада су ішкен малды беймәлім мақұлық суға тартып кеткенін баяндап жатады. Оның үстіне жергілікті шопандар көлден тұншыға шыққан ащы дауысты жиі еститіндерін айтады.

С.Парманқұлов өз кітабында А.Печерский бастаған бір топ жас натуралистерінің экспедициясы мамандардың алдына біраз сауалдарды қойғанын және де оны анықтау керектігін алға тартады.

Кез-келген тылсымға ғалымдардың қызығушылығы оянатыны белгілі. Осы салада Оңтүстік Қазақстан геологиялық барлау басқармасының геологы Б. Волчков көп жұмыс атқарды. Ол ұзақ зерттеу нәтижесінде көлдің мұздықтардан және мореналық қабатында пайда болғанын анықтады. Мореналарда шұқанақтар оңай жасалынады екен, тіпті көл түбінде ондай шұқанақтар тұтас канал іспеттес. Геологтар осындай каналды тауып, оның тереңдігін өлшеу мүмкіндігіне ие болды. Бұдан шығар қорытынды: жауын-шашынға, жер астының гидрогеологиялық ерекшеліктеріне байланысты судың біраз бөлігі көл түбіндегі каналдарға сорылып отырылады. Кейде су әлсіз сорылғанда көл үстінде кішкентай-кішкентай шұңқырлар пайда болып, «ысқырық» естіледі. Кейде су қатты сорылғанда «айқайлаған» дауыс жаңғырығып жетеді. Бұндай су қақпалары ештеңеден хабарсыз суға шомылғандарды және көлді кеше су ішкен жан-жануарды түптің түбіне тартып әкетіп отырған. Жер астындағы канал – сифондар көлдің тұрақты деңгейін қалпына келтіріп те тұрады: су бірде  канал арқылы  минералданған күйі сыртқа шығады. Аңыздардағы көл суының емдік қасиеттерге ие екенінің, сосын көл жағасында ашық күндері тұз пайда болатынының бір сыры осында жатыр.

Сапар соңында Меркіге төтесімен жету мақсатында Сандықтас жазығындағы бал бал тастарды тамашалауды ұйғардық. Сағат атамыздың бастамасын бір ауыздан қолдап бабамның көзі болған тас мүсіндерді тамашалап, әлі талай ұрпаққа мол мұра болып қала беретін аспан асты мұражайының құнды жәдігерлерін көріп қайттық.

Жол бойы шежіреміздің жігіт тарқатып, кеше мен бүгінді еске салып, тарих толқынына тербеткен Сағат Алдабергенов ақсақал біздің экспедициямызға Қордайдан арнайы келип қосылған ел ағасы.

Сапар соңында Меркі ауданына қарасты Ақтоған ауылдық округінің әкімі Олжабек Қосубаев пен Қарақыстақ ауылдық округінің әкімі Ораз Тәнекеевке, Жамбыл облыстық Ұлттық банк қызметкері Бауыржанға алғысымызды білдіреміз.

Мәтінін дайындап суретке түсірген Асқар БЕКОВ.

 

Аждаһа туралы аңыз әңгіменің толық әрі қызықты нұсқасын төмендегі сілтемеден оқи аласыздар:

http://dmk.kz/kz/articles/view/32198

http://dmk.kz/kz/articles/view/31681

14 октября 2013, 20:56
5486

Загрузка...
Loading...

Комментарии

EvaIsa
1
0
оз козинмен коргин келетин жер екен.


Көргеніңнен көп екен көрмегенің... Дұрыс дүние, оқитын, ойланатын, іздеп баратын!
toke
1
0
Аскар! Очень интересный пост!
Благодаря тебе, наконец то, увидел легендарное озеро Кок Коль.
TURAN
0
0
Спасибо Токе! Рад что понравился пост.
Асекен жана кырынан танылып жатыр. жарайсың!
Жарайсың Аскар, Казакстанның кереметтерин корген де арманда, кормеген де ...

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

«Предатели Русского мира». Кто учит нас, какими буквами писать и чью культуру любить

«Предатели Русского мира». Кто учит нас, какими буквами писать и чью культуру любить

Истерический вой, поднявшийся в российских СМИ по поводу перевода казахского языка на латиницу, блогер и публицист из Казани Римзиль Валеев оценил довольно-таки точно, на наш взгляд.
openqazaqstan
18 апр. 2017 / 16:47
  • 33185
  • 261
Школа High Tech High – дети здесь самостоятельны так же, как и профессионалы в офисах

Школа High Tech High – дети здесь самостоятельны так же, как и профессионалы в офисах

Известный казахстанский бизнесмен становится первопроходцем и создает школу, о которой можно только мечтать. То, что мы, как взрослые, делаем в бизнесе, дети будут делать в этой школе.
Zhumanova
вчера / 16:29
  • 12534
  • 3
Как выбрать новостройку в Алматы: инсайты, критерии и личный опыт

Как выбрать новостройку в Алматы: инсайты, критерии и личный опыт

Я прекрасно понимаю тех, кто долго ищет подходящую квартиру - сама искала, потратила на поиск 1,5 года. Что, прежде всего, повлияло на мой выбор при покупке квартиры в новостройке Алматы?
Zhumanova
21 апр. 2017 / 10:04
  • 3440
  • 10
«А ты покушала?» или Как завоевать сердце женщины простой заботой

«А ты покушала?» или Как завоевать сердце женщины простой заботой

Так как опыт хождения по свиданиям у меня немаленький, да и с интуицией давно дружу, я быстро отсеиваю тех, с кем будут проблемы. Как я это определяю? Очень просто.
Bonittta
22 апр. 2017 / 14:10
«Третья мировая война начнётся в мае 2017 года» – провидец из Португалии

«Третья мировая война начнётся в мае 2017 года» – провидец из Португалии

Провидец из Португалии по имени Горацио Вильегас считает, что новая мировая война состоится уже в текущем году. Считается, что португалец два года назад объявил, что Трамп станет президентом.
Seattle
21 апр. 2017 / 15:33
  • 3043
  • 12
Меня вывели из себя ученики 8 класса. Я осознала, что не хочу быть учителем

Меня вывели из себя ученики 8 класса. Я осознала, что не хочу быть учителем

Когда я пришла в первый раз на работу, слышала как доносятся крики из разных кабинетов. Крики это были не детей, а учителей, которые не могут сдержаться, когда уже все силы иссякли...
teacher1210
19 апр. 2017 / 7:56
  • 2679
  • 61
Депутат сената Айтимова: «Не нужно критиковать депутатов, так как вы сами их избирали»

Депутат сената Айтимова: «Не нужно критиковать депутатов, так как вы сами их избирали»

Наши депутаты известны не достижениями и работой, а своими высказываниями. Сегодня в СМИ вышла новость, где депутат сената Бырганым Айтимова ответила на критику народа.
tala03
20 апр. 2017 / 13:44
  • 2460
  • 20
Стихия всё спишет. Почему дамба за 200 миллионов никого не спасла?

Стихия всё спишет. Почему дамба за 200 миллионов никого не спасла?

Наводнение в Атбасаре, размытые дороги, подтопленные сёла по всему Центральному и Северному Казахстану... Что происходит?
openqazaqstan
19 апр. 2017 / 15:20
  • 2441
  • 14
Кому в Казахстане жить хорошо? Почему мы остаёмся в топ-5 стран мира по числу самоубийств

Кому в Казахстане жить хорошо? Почему мы остаёмся в топ-5 стран мира по числу самоубийств

Всё ли так хорошо у жителей Казахстана? Почему-то наша страна сохраняет твёрдые позиции в первых строчках мировых рейтингов по числу самоубийств.
openqazaqstan
вчера / 16:54
  • 2346
  • 14