Тікелей эфир

Аққағаз Досжанова — қазақтың тұңғыш дәрігер қызы

Тұрар Ырысқұлұлы РСФСР құрамындағы түркі тілдес халықтардың ұлттық республикалары мен облыстарының құрылуына белсене ат салысқан қайраткер. Бұл тарихи маңызы бар істің басы қасында жүрді. Жаңадан құрылған ұлт республикаларының аумағын, шекарасын анықтау, астаналарын белгілеу, ол республикаларды басқаратын жергілікті ұлт кадрларын іріктеу мәселесіне де араласып отырғаны шындық. Осы ретте Тұрарға тікелей қатысы бар Өзбекстан Республикасының Мемлекеттік Мұрағатынан табылған тың дерек туралы айта кеткенді жөн деп таптым. 1922 жылы 14-желтоқсанда қабылданған қаулыда қазақ қыздарының арасында тұңғыш дәрігер дипломын алған Аққағаз Досжанова туралы айтылады. Негізінен Аққағаз Досжанова Алашорда партиясының белсенді мүшесі болғандығын дәлелдейтін құжаттарды кейбір ғалымдарымыздың еңбектерінен кездестіруге болады.

Суретте Ғайнижамал Дулатова, Аққағаз Досжанова, Гүлайым Балғынбаева. Орынбор, 1914 жыл

Халқымыздың тұңғыш журналы «Айқап» 1913 жылы №16 санында Орынбор гимназиясын бітірген Аққағаз Досжанқызының Мәскеудегі жоғары оқу орнына түсуі туралы хабар жариялаған. (Аққағаз Досжанованың шын мәнінде Мәскеуде оқыған-оқымағаны туралы деректер алдағы күндері табылып қалар деген үміттеміз. М.Ж) Дегенмен, 1922 жылы А.Досжанова Орта Азия мемлекеттік университетінің медицина факультетін тәмамдайды. Аққағазды ортаға алып Тәшкендегі қазақтың оқығандары (М.Әуезов, Х.Досмұхамедов, М.Жұмабаев, С.Қапин, М.Тынышбаев және т.б.) суретке де түседі. (Сурет облыстық «Орталық Қазақстан» газетінде М.Әуезовтің туған күні қарсаңында  жарық көрген 1999 ж., 25 қыркүйек.)

1922 жылы Түркістан Республикасы Комиссарлар кеңесінің төрағасы қызметінде болған Тұрар №238 қаулы шығарып, өз қолын қояды. Қаулының мазмұны төмендегіше:

ТҮРКРЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ХАЛЫҚ КОМИССАРЛАР КЕҢЕСІНІҢ ҚАУЛЫСЫ

№238 «14» желтоқсан 1922 жыл

Үстіміздегі жылы Аққағаз Досжанова жолдас Түркістан Мемлекеттік Университетінің медицина факультетін тәмамдады. Ол қырғыз (қазақ) қыздарының арасында Кеңестер Одағында арнайы жоғары білім алған тұңғыш адам.

Қырғыз (қазақ) халқының тарихында бұл жоғары дәрігерлік арнайы білім алған қыздар арасындағы екінші оқиға. Жергілікті ұлт өкілдері арасынан шыққан Досжанованы құттықтай отыра және мұндай тың бастаманың жалғаса беруі үшін де Түркреспубликасы Халық Комиссарлар Кеңесі қаулы етеді:

  1. Түркістан Мемлекеттік Университетінде Халық Комиссарлар Кеңесі тарапынан Досжанова атындағы стипендия тағайындалсын.

  2. Халық Комиссарлар Кеңесі қаржысы есебінен Досжановаға 100.000 сом көлемінде (1922 жылғы ақша бірлігі бойынша) сыйақы берілсін және оның мамандығы бойынша дәрігерлік бөлме жасақталсын.

Түркреспубликасы Халық

Комиссарлар Кеңесінің төрағасы (қолы) Т.Ырысқұлұлы

Іс басқармасының бастығының орынбасары (қолы) Л.Маевский

Хатшысы (қолы)

(Қаулы мәтінін орысшадан аударған М.Жәпек)

Қазақ баспасөзінің тарихын зерттеуші, қазақ сатирасының сардары, қадірлі ұстазым Темірбек Қожакеевтің айтуынша 1922 жылы 100 сомға жақсы жылқы сатып алуға болады екен. Тұрардың А.Досжановаға 100.000 сом бөлгізуі жомарттық па, әлде қызмет бабын пайдалану ма? Қалай десек те, сол кезде екінің бірінің қолынан келе бермейтін іс еді. Оның үстіне Тұрар ұлт мүддесін ойламай, өз жеке басының ғана қамын ойласа, қомақты қаржыны бір қызға бөлгізер ме еді, деген сауалдар сананы улайды. Десек те ұлт пайдасын қара қан басынан жоғары қойып, ұлт келешегі үшін қайырымды іс жасау жасампаздық емей немене?!

Мейрамхан ЖӘПЕК

@Baiserke

Алия Arsik
15 тамыз 2013, 10:02
4769

Загрузка...
Loading...

Пікірлер

Karly
0
0
Аққағаз Досжанованың ұлы - Ершин Шахбаз Әлімгерейұлы Қазақстанда сұйықтар мен газдар механика мектебінің негізін қалаған көрнекті ғалым, ҚазҰҒА академигі, профессор. әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің механика-математика факультетінде ұзақ жылдар бойы дәріс оқып, көптеген шәкірттер дайындаған. Шахбаз Әлімгерейұлының Қазақстан ғылымының дамуына қосқан үлесі өз алдына жеке әңгіме болар, айтайын дегенім Аққағаз Досжанованың ол кісінің анасы екенін білгенімде "тектіден текті туады" деген сөздің растығына тағы бір мәрте көз жеткізгендей болдым. Аққағаз Досжанова туралы тың деректерді көзі тірісінде ол кісінің ұлынан жазып алған дұрыс шығар деп ойлаймын.

Пікір қалдырыңыз

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Сондай-ақ Ctrl+Enter басуға болады

Танымал жазбалар

Прогноз эксперта: в Казахстане будут жить 5 миллионов китайцев

Прогноз эксперта: в Казахстане будут жить 5 миллионов китайцев

В ближайшие годы в Центральной Азии будут проживать восемь миллионов китайцев, считает заведующий отделением востоковедения национального исследовательского университета высшей школы экономики.
kurmanovainur
23 июня 2017 / 11:23
  • 40095
  • 20
Они сделали это! Kaspi Bank презентовал свое мобильное приложение

Они сделали это! Kaspi Bank презентовал свое мобильное приложение

Изучив ошибки предшественников и собрав воедино новейшие идеи онлайн-банкинга, Kaspi Bank наконец выпустил... свое мобильное приложение!
niyazov
20 июня 2017 / 15:05
  • 8637
  • 7
Почему мы должны быть благодарны журналисту Джеймсу Палмеру за критику ЭКСПО

Почему мы должны быть благодарны журналисту Джеймсу Палмеру за критику ЭКСПО

Как одним критичным постом зарубежному журналисту Джеймсу Палмеру удалось вскрыть сразу несколько гнойников казахстанского общества.
anotherblogger
21 июня 2017 / 0:39
  • 6619
  • 63
В каких случаях у вас могут изъять удостоверение личности?

В каких случаях у вас могут изъять удостоверение личности?

Недавно один знакомый задал вопрос: «Я сейчас выступаю как свидетель по одному делу. У меня забрали удостоверение личности (УЛ) в РУВД и не вернули обратно. Так можно?». Я сразу задалась вопросом...
asselsabekova
21 июня 2017 / 10:17
  • 2987
  • 10
В Казахстане заблокировали сайт, раскритиковавший EXPO в «захолустной» Астане

В Казахстане заблокировали сайт, раскритиковавший EXPO в «захолустной» Астане

Все помнят Медузу и ЖЖ. Теперь в этот "особенный" список попал сайт Foreign policy. Предполагается, что причиной блокировки стала нелицеприятная заметка Джеймса Палмера об EXPO в Астане.
Seattle
19 июня 2017 / 15:40
Инструкции по сопроводительному письму и собеседованию, которые подойдут всем

Инструкции по сопроводительному письму и собеседованию, которые подойдут всем

Наткнулась на статью Ассоциации юристов Новой Зеландии, в которой они дают советы выпускникам юрфака по поиску работы. Статья меня поразила, поскольку там описано все до мелочей, а их советы подойдут абсолютно всем.
asselsabekova
20 июня 2017 / 16:10
  • 2621
  • 6
На Иссык-Куль через Юг. Не бойтесь ехать в Киргизию своим ходом!

На Иссык-Куль через Юг. Не бойтесь ехать в Киргизию своим ходом!

Очень живописная и бюджетная поездка вдоль всего берега по Иссык-Кулю! Мы, две обаятельные девушки, поехали вдвоем, подготовленные к совершенно автономной жизни в палатке, и ни разу ничего не...
yelenasergiyenko
22 июня 2017 / 13:20
  • 2525
  • 22
Где отлично провести летние месяцы с пользой для здоровья и кошелька?

Где отлично провести летние месяцы с пользой для здоровья и кошелька?

Я обратил внимание, что в случае с уникальными природными зонами Павлодарской области применима поговорка: «что имеем – не ценим», а ведь они легко могли бы стать международными курортами.
Muzalevskiy
23 июня 2017 / 22:57
  • 2670
  • 8
Это «колхозное сооружение» вредит имиджу города. Я, как алматинка, против!

Это «колхозное сооружение» вредит имиджу города. Я, как алматинка, против!

Почему эту трубу не проложили под землей? Она обезображивает улицу, как дикий багровый шрам от раны, зашитой равнодушным, криворуким и ленивым хирургом, обезображивает лицо.
ValentinaVladimirska
23 июня 2017 / 12:10
  • 2249
  • 31