Бөгенбай батыр

nurnurnur 2013 M07 14
3051
0
25
0

Бөгенбай батыр Қанжығалы Бөгенбай – қазақтың атақты батыры, қолбасшысы. Ол 1680 жылы Сырдария өзенінің жағасында дүниеге келген. Қазақ жауынгерлері арасында зор беделдісі болған. Атасы – Әлдекүн...

Бөгенбай батыр

Қанжығалы Бөгенбай – қазақтың атақты батыры, қолбасшысы.

Ол 1680 жылы Сырдария өзенінің жағасында дүниеге келген.

Қазақ жауынгерлері арасында зор беделдісі болған. Атасы – Әлдекүн, әкесі – Ақша қанжағалы руы ішіндегі белгілі адамдар болған. Әкесін айтар болсық, Ақша батыр бойында ақындық, айтыскерлік, ұсталық қасиеті бар тұлға болған. Бөгенбай батырға да әкесінің ақындық, шешендік өнері дарыған. Елде кейбір айтыс секілді шешендік сайыстарда жүлдеге иеленіп жүрген.

Тәуке хан елді билеп тұрған кезде, 1710 жылы Қарақұмда Төле, Қазыбек, Әйтеке билер қатысқан жиында қазақ әскерлерінің қолбасшысы ретінде Қанжығалы Бөгенбайды сайлаған. Бұған дейін Тәуке хан Бөгенбай батырдың әкесі Ақша батырға 80 мың адамнан тұратын әскерді, ал Есім хан билеген кезде атасы Әлдекүнге қалың қолды сеніп тапсырған. Ал Бөгенбайдың бұдан да көп әскерге басшылық етуге себеп – 1710 жылғы Сары Кеңгір өзені жағасындағы жоңғар ноянымен болған айқаста көрсеткен ерлігі.

Қазақ басшылары сол қиыншылық кездерде, шапқыншылық кезеңдңрде бір шешімге келе алмай, араларында туындаған. Бірі жауға қарсы тұрамыз десе, кейбіреулері жоңғар хандығы жағына шығайық деген.

Осындай дау кезінде Қанжығалы Бөгенбай ақсақалдардың алдына шығып, семсерін аяғының  астына тастап, көйлегінің алдын жыртып, кеудесін ашып:

-         Жауымыздан есемізді қайтарамыз, тоналған жайлауымызды, тұтқындалған балаларымызды көріп қарап отыра алмаймыз, өлсек, қолымызға қару алып өлеміз. Қыпшақ даласының батырлары қай кезеңде бастарын төмен түсірген? Мен қолымды жауымның қанына бояған кезде сақалыма әлі ақ түспеген еді! Қазіргі келімсектердің зорлығына қалай шыдаймын. Біз әлі жүйрік аттардан кенде емеспіз. Әлі қорамсақта өткір ұшты жебеміз бар,- деген.

Бөгенбай бабамыз жоғарыда айтып кеткендей жастайынан атқа отырып, жауға қарсы шыққан. Сол кездегі өзімізбен қатар, 15 жастан жаңа асқан ержүрек бабамыздың ерлігіне қалай таңғалмаймыз?!...

Қазақ әскерлеріне қолбасшылық еткен кезде Қанжығалы Бөгенбай Ақмола облысының маңындағы, Астанадан солтүстік-шығысқа қарай 156 шақырым қашықтықта жатқан Ерейментау қаласында да қалмақтарға тойтарыс беріп, оларға қарсы шабуыл жасаған. Сол Ерейментау  жайлы біраз мәлімет бере кеткен жөн.

Ертедегі аты – Ерментау. Негізі 1948 жылы қаланған. 1965 жылы халық санына байланысты қала статусын алған. Осы қалада 1991 жылы Бөгенбай батырдың 300 жылдығына арнап ескерткіш қойылған.

Ең бастысы, қазақ жерін жауға таптатпай, ел намысын қорғаған Бөгенбай бабамыздың басына киген дулығасы Ерейментау қаласының тұрғыны, бабамыздың ұрпағының  ұйінді сақталған. Ол -  атадан – балаға жеткізіліп кележатқан дүние. Әрине, 3 ғасырдан астам уақыт бойы сақталып келе жатқан темір дулыға баз қалпын жоғалтқан. Дегенмен де, ол дулыға қасиетін, құдіретін жоғалтпаған. Оны өз қолымызбен ұстап, басымызға кигенде, ерекше бір сезімде болдық. Бабамыздың өзі бізге «ки!» деп ұсынып тұрғандай болды. Дулығаның көлемі мен ауырлығына қарағанда , қазақ халқының жігіттерінң алыптығын, күштілігін көруге болады.

Өзіміз тікелей алған сұхбатта дулығаның қазіргі иесі атадан - балаға келе жатқан мұрасын мұражайға бергісі келмейді екенін айтты. Бұдан да батырдың ұрпағының бойындағы аманатқа қиянат жасаму секілді, уәдеге беріктік сияқты, яғни қазаққа тән жақсы қасиеттерді көруге болады.

Ертедегі ата-бабамыздың қандай алып денелі, қара күш иесі болғанын бір сөзбен айтып жеткізу қиын. Сол денелерін жау турап тастамайынша, қазақ жерін жаудың аяғына таптатпай, аналарымызды, балаларымызды қорғап отырған батырларымыздың ерлігіне сан жетпейді. Осындай намысқой деп танылған қазақ халқының қазіргі кейпі қандай?! Қазіргі жастар, керісінше, бір сөзбен айтқанда, азайып барады. Мен қазіргі жастарға сын айтатын жаста емеспін. Дегенмен де, сол жаугершілік заманда елін, жерін, халқын жауға бермеген бабаларымыздың ісінен үлгі алып, патриоттық сезімдері оянып, жерімізді қорғау арқылы  еліміздің дамуына зор үлесін тигізеді деп ойлаймын.

   

Оцените пост

25
Дальше