• 99753
  • 6
  • 3
Нравится блог?
Подписывайтесь!

В центре внимания

Как правильно: Kazakhstan или Qazaqstan?

Как правильно: Kazakhstan или Qazaqstan?

ShpakShpak

  • 719
  • 13

Есіл бойындағы аштық

Астана. 28 ақпан. Baq.kz-Қазақстанның Орталық және Солтүстік аймақтарынан Ресейге мал мен астық жеткізу үшін Қызылжар-Көкшетау теміржолы шұғыл түрде салына бастады. Ол жөніндегі қаулы 1920 жылғы 5 тамызда қабылданып, 1922 жылғы 28 маусымда поезд қатынасы ашылды.


Кейінгі күндерге дейін бұл оқиға «қазақ халқының экономикасы мен мәдениетін көркейту үшін кеңес үкіметінің қамқорлығы» деп түсіндіріліп келеді. Бірақ, төңкерістен-төңкеріс, берекесі кетіп, бүлінген, халқы аш-жалаңаш мемлекет қайдағы бір «киргиздарды» көркейту үшін сондай шығын мен құрбандыққа барды дегенге ешкім сенбейді? Азамат соғысынан берекесі кетіп, күйреген Ресейдің халық шаруашылығын аяғынан тұрғызу қиын болды. Орталықтағы өндірістік аймақтарда азық-түлік тапшылығы асқына түсті. Сол үшін Қазақстаннан астық пен мал күшпен жиналды. Сақталған құжаттарға қарағанда 1920 жылы Қызылжар станциясы арқылы Ресейдің өнеркәсіп аймақтарына 2 408 738 пұт астық, 3 119 пұт картоп, 28 144 бас ірі қара мен 48 679 қой, 168 мың пұт ет, 224 мыңнан аса жұмыртқа жөнелтілген[1]. 
1920 жылғы 3 тамызда Қызылжар уездік ревкомы болыстарда азық-түліктің салғырт жиналып жатқаны туралы мәселе қарап, «жұмысты ширату туралы» қаулы алды. Яғни, қазақтың қолындағы қолындағы азық-түлігінің артығын күшпен тартып алуға нұсқау берілді. Бұл онсыз да аштыққа ұшыраған халықтың жағдайын одан бетер қиындап жіберді.
Осылайша, халықты қатты күйзелткен үкімет қысымды одан әрі күшейте берді. Кеңестердің зорлықшыл саясатына қарсы жер-жерде халық наразылықтары бой көтерді. Шаруалардың ұраны: «Еркін сауда», «Коммунистерсіз кеңес үкіметі!» Бірақ, қызыл жендеттердің мұндай наразылықтарды аяусыз басты.
Қазақ халқынан азық-түлік тартып алу үшін Ресейдің орталық қалаларында арнайы әскери күштер жасақталды. Оларға қоса жергілікті жерлерден отрядтар құрылды.1921 жылдың 30-желтоқсанында Мәскеуде мынадай бұйрық жарияланды: «Части Особого назначения Қырғыз Кеңестік Социалистік Республикасының Айрықша Мақсаттағы Бөлімдері (АМБ-бұдан әрі ЧОН-авт.) Комчонсибке бағынады»[2]. Яғни осы құжат бойынша ЧОН-дар іс жүзінде Сібірге (Ресейге) ал, сөз жүзінде Қазақстанға (Кирреспублика) бағынатын болған. 
Сөйтіп Қызылжарда Ақмола губерниялық ЧОН-ы құрылды. Ақмола, Атбасар, Көкшетау уездерінде де осындай бөлімдер құрылды. Ал, Қызылжардағы ЧОН губернияға тікелей бағынатын еді.
1920 жылғы 21 қарашада азық-түлік жинау барысы жөнінде Қызылжарға Бүкілодақтық атқару комитетінің төрағасы Михаил Калинин келіп жиналыс өткізеді. Жиналыс соңында «Ақмола облысынан 3 миллион пұт астықты, 43 мың бас малды үш айдың ішінде Мәскеу мен Ленинградқа жөнелтуге қаулы алынды»[3].
Оның соңы 1921-1923 жылдары 500 мың қазақтың аштық қасіретіне ұшырауына әкеліп соқты. 
Дәулетқали Асауов

Пайдаланған құжаттар:
[1] СҚО МА 1482-қор, 1-тізім, 75-құжат, 63-бет.
[2] СҚО МА 889-2-1, 46 б
[3] С.Мұқанов. Өмір мектебі. 2-кітап, 345 бет

 
nazgulnaz
28 февраля 2013, 9:55
402

Загрузка...
Loading...

Комментарии

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Как казахстанцы могут получить кусок международного рынка аутсорса?

Как казахстанцы могут получить кусок международного рынка аутсорса?

Сокурсник Илона Маска инвестировал в образовательные проекты, и теперь хочет создать в Казахстане рабочие места на глобальном рынке аутсорса.
Zhumanova
18 мая 2017 / 13:38
  • 45838
  • 22
Уятмены снова в деле. Танец обнаженных монашек возмутил пользователей Казнета

Уятмены снова в деле. Танец обнаженных монашек возмутил пользователей Казнета

Видео из столичного клуба, попавшее в Интернет, возмутило пользователей Казнета. Причиной такой реакции стало содержимое ролика – девушки гоу-гоу в костюмах монашек танцуют...
Washington
16 мая 2017 / 10:49
  • 8434
  • 31
А-ля Астана: новый город начали строить на левом берегу Сырдарьи

А-ля Астана: новый город начали строить на левом берегу Сырдарьи

Свершилось! Сегодня в Кызылорде приступили к застройке левобережной части Сырдарьи. Через 10 лет на месте этого пустыря будет шумный и современный новый город, наш престижный деловой Левый берег!
socium_kzo
17 мая 2017 / 17:39
  • 4975
  • 8
Пристань для обиженных людей. Как Жарылкап Калыбай Родину поменял

Пристань для обиженных людей. Как Жарылкап Калыбай Родину поменял

Этот несомненно талантливый, яркий, достаточно харизматичный журналист приобрёл себе много поклонников в среде оппозиционно-либеральной интеллигенции. Теперь они вновь, стоя, аплодируют своему кумиру.
openqazaqstan
17 мая 2017 / 16:01
  • 4422
  • 57
Телохранитель корейского президента сводит мир с ума

Телохранитель корейского президента сводит мир с ума

И телохранители могут быть секс-символами! 36-летний охранник нового президента Южной Кореи Мун Чжэ Ина стал невероятно популярным в последнее время.
Seattle
16 мая 2017 / 16:49
  • 3936
  • 13
Кого нам ждать: обнародована культурно-развлекательная программа EXPO-2017

Кого нам ждать: обнародована культурно-развлекательная программа EXPO-2017

Рианны не будет (как и ожидалось, в общем-то). Зато будут Мумий Тролль с Би-2, Эрос Рамазотти, 30 Seconds to Mars, и даже почему-то Limp Bizkit. А также фестивали J Azzia и "The Spirit of Tengri".
Clair-de-la-Lune
18 мая 2017 / 1:19
  • 3649
  • 8
Алматинские проститутки превращаются в шпионок

Алматинские проститутки превращаются в шпионок

Попасть в притоны на алматинском проспекте Сейфуллина, которых, как бы ни старались полицейские, меньше не становится, теперь можно, только зная явки и пароли.
Mirogloff
19 мая 2017 / 13:25
  • 3409
  • 29
Нью-Йорк — другая планета. Дороги тут переходят, как в моем родном Чимкенте

Нью-Йорк — другая планета. Дороги тут переходят, как в моем родном Чимкенте

Тут нет безвкусицы, нет осуждающих взглядов на меховые тапки под вечерним платьем. Тут все одеваются как дети. Нацепили и пошли. Тоже самое и о волосах.
miyatov
17 мая 2017 / 11:09
  • 3040
  • 8
Как я погрузилась в общажный мрак – это место сделало из меня монстра

Как я погрузилась в общажный мрак – это место сделало из меня монстра

Попрощавшись с уже полюбившейся мне маленькой раздолбанной квартиркой, где соседки слезно умоляли меня остаться, я погрузилась в общажный мрак. Но тогда я этого еще не знала.
AutumnRain
17 мая 2017 / 10:07
  • 3173
  • 61