Қазақ елінде 143 жыл бұрын түсірілген суреттер АҚШ Конгрессінің кітапханасында қайдан жүр? 140 жыл бұрынғы Оңтүстік Қазақстанның келбеті!

Максим Рожин 2013 M02 15
9730
26
51
0

143 жыл бұрын еліміздің оңтүстік аумағында жаппай "фотосессия" ұйымдастырылды. Қалалар мен жергілікті халық тұрмысы, тарихи ескерткіштер мен көне ғимараттар фотограф назарынан тыс қалмады. Бұл...

143 жыл бұрын еліміздің оңтүстік аумағында жаппай "фотосессия" ұйымдастырылды. Қалалар мен жергілікті халық тұрмысы, тарихи ескерткіштер мен көне ғимараттар фотограф назарынан тыс қалмады. Бұған арнайы тапсырма болған. Патшалық Ресейдің Ташкенттегі ресми өкілі, генерал-губернатор К.Кауфманның пысықтығы ма, әлде арнайы зерттеу науқаны ма, әзірше белгісіз. Бірақ сол әрекеттің  арқасында бізге 140 жыл бұрынғы өмірді көрсететін 1200 жуық сурет жетті. "Түркістан альбомы" атты төрт томдық жинақ 1870 жарық көрді. Бұл туындының толық нұсқасын АҚШ Конгрессінің кітапханасы жақында ғаламтор беттерінде жариялады.

Шымкент 1870 жыл. Бүгінгі қаланың келбетіне қарап, бұрын осындай болғанына шынымды айтсам алғашқы кезде сенбедім. Алайда нақты фактқа қарсы болу мүмкін емес )))

Осы көне суреттердегі бүгінгі қалаларды көріп, мектептегі тарих пәніне ерекше махаббатым есіме түседі. Мектепте тарих сабағында біздің сыныпта тыныштық орнайтын.Басқа пәндерде "мыналарың бізге не керегі бар" деп мұғалімдермен саудаласатын сыныптасым Денистің өзі екі көзін мұғалімнен алмайтын. Дениске де, бізге де қызық. Мұғаліміміз жас болса да, өзінің ақпаратымен бізді 45 минутқа жаулап алатын. Барлық назарымыз сол кісіде. Еліміздің тарихына ерекше қызығушылық та сол кезде оянған шығар. Әдісі керемет: еліміздің тарихына арналған сабағы, Қазақстанда орын алған тарихи оқиғалармен қатар әлемде сол уақытта не болғанын, қандай қызықты оқиғалар орын алғаны туралы аздаған мәліметтерді бізге жеткізді.Қазақстан тарихы пәнін еске алып мен мына қызықты ақпаратты, мұғалімнің тәсілімен сіздерге жеткізіп көрейін.

1870 жыл. Арыс өзені арқылы жолаушылар тек мына өткелмен өтті. Мұндай баржалардың бірі су жағасында әлі де шіріп жатыр. Шамамен 100 жылдан кейін осы Арыс өзені бойында Шәмші Қалдаяқов бір сұлумен танысты, ал мен осы өзен бойында балалық шағымды өткіздім, біздің кезде сұлулар өзен жағасына бармайтын, мұнда біз тек балық аулап, лай суға шомылдық :)))

1870 жыл. Әлемнің саяси картасы осы жылы үлкен өзгерістерге ұшырады.Жақсылық пен жамандық қатар жүрді. Дәл сол жылы Рим - Италия астанасы атанды, Парижді неміс королі Вильгельм I жаулап алды, ал Оңтүстік Америкада Бразилия, Парагвай мен Аргентина арасында ұзақ жылдарға созылған соғыс аяқталды. Мексика мен Венесуэлада көтеріліс, Португалияда революция, Қытайда - шетелдіктерге қарсы шабуылдар. В.И.Ленин туылған жылы әлем елдеріне оңай тимеген сыңайлы))) Патшалық Ресейде тұрақсыз жағдай тек жарты ғасырдан кейін орын алады.

1870 жыл. Әскери казармалар. Қызылорда қаласы.Көрші жерлердің отарлау саясаты қарқынды жалғасып жатыр, Ресей патшасы Александр II өз билігі мен амбициясын іргелес жерлерге белсенді түрде танытуда. Оларды іске асырған В.Кауфман Түркістан генерал-губернаторлығын басқарды. Уикипедияда Орталық Азияда отарлау саясатының белсендісі делінген екен. Қалай болғанда да, өзі басқарған жерлерді бастан аяқ суретке түсіріп шығуға тапсырма береді. Суретші болып екі әскери сарбаз Түркістан генерал-губернаторлығын аралап шығады.

1870 жыл тыныш болмағанымен, кейбір елдердің экономикасында оң өзгерістер көп болды: АҚШта бірінші долларлық миллиардер Джон Рокфеллердің Ohio Corporation (немесе StandartOil атымен танымал) компанияның негізі қаланды, елдер арасында түрлі экономикалық одақ пен алдағы жылдарда үлкен өзгерістерге негіз болатын келісімдерге қол қойылды. АҚШ Ата заңына 15 түзету енгізіліп, қара нәсілді азаматтар сайлауда дауыс беру құқығына ие болды. Ұлыбританияның 5 - 12 жас аралығындағы балалар заң жүзінде мектепте білім алу құқығына ие болды, ал АҚШтағы азаматтар ауа райын болжау орталығының бірінші болжамын тыңдады. Осының барлығына еліміздің оңтүстігінде жаппай фотосессияны да қоса салсаңыз болады!

1870 жыл. Пошта қызметі. 1870 - 1882 жылдары апта сайын шығатын алғашқы қазақ газеттерінің бірі "Түркістан уалаятының газеті" осы пошта қызметкерелері оқырманға жеткізсе керек. Алайда бұл қызметтің негізгі мақсаты жедел хаттар мен хабарламаларды жеткізү болса керек. Суреттер арасында қызықты ақпарат аз емес.

Бүгінде елге танымал қызмет - "доставка еды на дом", ал 1870 жылдары түсірілген мына бір суретте "ас жеткізу" қызметкерлері бейнеленген. Палауды сол жылдары азаматтардың жұмыс орындарына, сауда орындарына осылай жеткізілсе керек. Сервистің аты сервис )))

1870 жыл. Түркістан қаласы. Көше бойында орналасқан шаштаразы. Айта кететін бір жайт. Сол кездегі Түркістандағы халық саны 5000 мыңнан аспаса да, қала базары көлемі жағынан ең үлкен базарлардың бірі болды. Мұнда кез келген тауарды табуға болады. Тіпті Ташкенттегі ірі көпестердің осындағы базарда арнайы өкілдері бар, керек затты көп ұзатпай сатып алып, Ташкентке ұзатып жіберетін көрінеді.

1870 жыл. Түркістан базары. Джон Рокфеллер АҚШ мұнайын меншіктеп жатқанда біздегі мұнай осылай саудаланды сол уақытта. 19 ғасырдың мұнай магнаттары міне алдарыңызда отыр.

Ал мына суреттегі көрініс тағы бір қызмет түрі туралы.Күн шыжып тұрған көшеде жолаушының шөлін қандыратын қымыз осылай сатылып жүрді.

Бұл сол кездегі қазақ даласының тұрмысы мен тіршілігін суреттейтін көп суреттің бірең-сараңы ғана. АҚШ пысыққайларының арқасында, 143 жыл бұрыңғы қазақ даласының болмысы туралы ақпарат беретін, осы керемет суреттер бізге енді жетіп отыр.

ЖАЛҒАСЫ БАР...


 

Оцените пост

48

Комментарии

1
Керемет жазылған! Мәке, жарайсыз! :)
0
Шынында да жақсы дүние екен.
1
Соншама суреттің арасында бір қазақты табы`алмадым. Қазақ шопаны жоқ, айыр қалпақ жоқ, домбыра жоқ. Ылғи сарттар менен орыстар. Сонымен143 жыл бұрын қазақ ел`жұртында қазақ жоқ болды`ма?
1
Мәке рахмет! Қызықты тақырып. Красавчик =))
1
Пост Максим мырзаның Қазақстан тарихы пәні мұғалімінің әдіс-тәсілдерін пайдалана отырып, XIX ғасырдың екінші жартысындағы қазақстандық және әлемдік тарихи оқиғаларды салыстыру арқылы өте жақсы жазылған. Маған, әсіресе, 5 және 6-суреттер ұнады. 6-фотода оң жақтағы екі клиентке өз қызметтерін көрсетіп жатырған шаштаразшылар болса, сол жақта орын алған оқиғаның түйінін түсіне алмадым. Алғашқы суретте Шымкент қаласының шеткі жағы түсірілген ИМХО. Себебі Ұлы Жібек жолының бойында орналасқан шахардың осындай кейіпке енуі мүмкін емес ИМХО. Тезірек қазақстандық ғалымдар осы суреттерді зерттеп, кейін Қазақстан тарихы пәні кітаптарының сәйкес тақырыптарына иллюстрация ретінде енгізсе нұр үстіне нұр болар еді.
PS: Максим, осы постыңыздың жалғасын күтеміз!
Показать комментарии