• 101013
  • 6
  • 3
Нравится блог?
Подписывайтесь!

Қазақтар мен өзбектер қалай бөлініп кетті?

Астана. 31 қаңтар. Baq.kz- Тұрақты оқырмандарымыз білер, біз орта ғасырларда жазылған сирек кітаптардан қазақ өміріне қатысты маңызды мәліметтерді үзбей беріп келе жатырмыз. Соның бірі – «Маджма‛ ал-гара‛иб» («Сирек жинақ»). Шығарма авторы парсылық тарихшы Сұлтан Мұхаммад ибн Дарвиш Мұхаммад ал-Мүфти ал-Балхи. Балхы патшаларының сарайында қызмет еткен. Оның әкесі мүткіл Балхы жұртшылығының мүфтиі болған кісі көрінеді. Кітаптың екі редакциясы болған: біріншісін Сұлтан Мұхаммадтың өзі жобамен 1566-67 жылдары, екіншісін оның ұлы 1576-77 жылдары жазыпты.


Шығармада Орталық Азия елдеріне қатысты көптеген тарихи-жағрафиялық мәліметтер келтірілген. Ал оның 19-тарауында кейбір ортаазиялық этнонимдердің шығу тегі мен мағыналарына жіті тоқталады.Сонымен, парсылық автордың айтуынша, ислам пайда болғанға дейін Дешті Қыпшақ Дешті Хорезми аталған дейді. Мемлекет аумағы ұзыннан мың фарсанг, көлденеңнен 600 фарсанг аумақты алған. «Оның бастау басында Іле өзені, аяғында Дербент Ширван жатты» [Маджма‛ ал-гара‛иб: л. 301а]. 
Сұлтан Мұхаммад қыпшақ тайпасы туралы былай дейді: «Қыпшақ тайпасы деп Оғыз ханның заманынан аталады. Шыңғысхан билікке келгенге дейін қыпшақ тайпасы Қытайдың батыс бөлігін жайлап жатты. Қыпшақтар сан жағынан көп болып өскен соң бұрынғы мекендерін тастап, осы далаға кеп тұрақтап қалды. Содан кейін барып бұл мекен Дешті Қыпшақ атала бастады. Шыңғысхан өзіне бағынышты тайпаларды ұлдарына бөліп бергенде Дешті Қыпшақ оның үлкен ұлы Жошының қарамағына өтті. Жеті жүзінші жылы (1300-01 ж.) Жошы ханның ұрпағы Өзбек хан Исламды қабылдап, Дешті Қыпшақ жұрты өзбектер атала бастады» [Маджма‛ ал-гара‛иб: л. 301а]. 
Парсы тарихшысы «қазақ» атауының шығу тегіне де тоқталады. «Сегіз жүз елуінші жылы (1446-47 ж.) Жошы ханның ұлы Шейбанидың ұрпағы Әбілқайыр хан бүкіл Дешті Қыпшақты бағындырды. Әбілқайырға бағынбай бөлініп кеткен хандардың халқы қазақтар деп аталды. Қазақ сөзінің мағынасы – еркін, далалық, көшпелі. Тарихи кітаптарда (Сұлтан Мұхаммад бұл шығармасын өзінің алдындағы тарихшылардың еңбектеріне де сүйеніп жазғанын айтады-авт.) Ұлы жүз, Орта жүз және Кіші жүз туралы айтылмайды. Қазақтардың салттары былай: өр жақты мекендегендер – Ұлы жүз, орта аралықта тұрғандар – Орта жүз, үстірттегілер Кіші жүз атанды. Жүздер ішіндегі тайпалар мен рулар олардан ерекшеленіп бөлініп тұрмайды» [Маджма‛ ал-гара‛иб: л. 302а]. 
Автор мұнан соң былай деп жалғастырады: «Тоғыз жүз тоғызыншы жылы (1503-04 ж.) Әбілқайыр ханның немересі Мавераннахрға басып кіріп, оны Әмір Темір Гурганның (Шыңғысхан тұқымына күйеу болғандарды «гурган» деп атаған-авт.) ұрпақтарынан азат етті. Мұхаммад ханмен ере келген тайпалардың бәрі «өзбек» деп аталды, ал Дешті Қыпшақ даласында қалған халық – «қазақ» аталды».[Маджма‛ ал-гара‛иб: л. 302а]. 
Дәулетқали Асауов

 
nazgulnaz
31 января 2013, 12:28
427

Загрузка...
Loading...

Комментарии

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Прогноз эксперта: в Казахстане будут жить 5 миллионов китайцев

Прогноз эксперта: в Казахстане будут жить 5 миллионов китайцев

В ближайшие годы в Центральной Азии будут проживать восемь миллионов китайцев, считает заведующий отделением востоковедения национального исследовательского университета высшей школы экономики.
kurmanovainur
сегодня / 11:23
  • 26513
  • 9
Они сделали это! Kaspi Bank презентовал свое мобильное приложение

Они сделали это! Kaspi Bank презентовал свое мобильное приложение

Изучив ошибки предшественников и собрав воедино новейшие идеи онлайн-банкинга, Kaspi Bank наконец выпустил... свое мобильное приложение!
niyazov
20 июня 2017 / 15:05
  • 8093
  • 5
Кайрат Келимбетов об азербайджанской инвестиции: «Вернется и «тело», и проценты»!

Кайрат Келимбетов об азербайджанской инвестиции: «Вернется и «тело», и проценты»!

Мы записали уникальное интервью с Кайратом Келимбетовым. Предлагаю вам посмотреть первую часть, где мы постарались по возможности поставить все точки на «I» именно по Азербайджанскому вопросу.
Zhumanova
19 июня 2017 / 12:00
  • 5848
  • 7
Почему мы должны быть благодарны журналисту Джеймсу Палмеру за критику ЭКСПО

Почему мы должны быть благодарны журналисту Джеймсу Палмеру за критику ЭКСПО

Как одним критичным постом зарубежному журналисту Джеймсу Палмеру удалось вскрыть сразу несколько гнойников казахстанского общества.
anotherblogger
21 июня 2017 / 0:39
  • 5544
  • 56
Долговое рабство: почему казахстанцы берут кредиты под 1330%

Долговое рабство: почему казахстанцы берут кредиты под 1330%

Эти кабальные займы никакой пользы для экономики не несут, при этом ухудшают финансовые возможности населения, пополняют ряды новых неплательщиков, тем самым создавая социальную напряженность в...
Armanjan
18 июня 2017 / 15:43
  • 3821
  • 28
Инфантильный миф о «молодом народе Казахстана» опасен. В 21-м веке ни у кого нет форы

Инфантильный миф о «молодом народе Казахстана» опасен. В 21-м веке ни у кого нет форы

Терпеть не могу миф о том, что мы "молодой народ, окруженный старыми нациями" и у нас еще есть время на развитие. Это чушь! Мы что - на миллион лет позже эволюционировали из обезьян?
Aks_Ras
18 июня 2017 / 10:16
  • 3062
  • 18
В Казахстане заблокировали сайт, раскритиковавший EXPO в «захолустной» Астане

В Казахстане заблокировали сайт, раскритиковавший EXPO в «захолустной» Астане

Все помнят Медузу и ЖЖ. Теперь в этот "особенный" список попал сайт Foreign policy. Предполагается, что причиной блокировки стала нелицеприятная заметка Джеймса Палмера об EXPO в Астане.
Seattle
19 июня 2017 / 15:40
Инструкции по сопроводительному письму и собеседованию, которые подойдут всем

Инструкции по сопроводительному письму и собеседованию, которые подойдут всем

Наткнулась на статью Ассоциации юристов Новой Зеландии, в которой они дают советы выпускникам юрфака по поиску работы. Статья меня поразила, поскольку там описано все до мелочей, а их советы подойдут абсолютно всем.
asselsabekova
20 июня 2017 / 16:10
  • 2134
  • 6
В каких случаях у вас могут изъять удостоверение личности?

В каких случаях у вас могут изъять удостоверение личности?

Недавно один знакомый задал вопрос: «Я сейчас выступаю как свидетель по одному делу. У меня забрали удостоверение личности (УЛ) в РУВД и не вернули обратно. Так можно?». Я сразу задалась вопросом...
asselsabekova
21 июня 2017 / 10:17
  • 1862
  • 10