• 102814
  • 6
  • 3
Нравится блог?
Подписывайтесь!

Иранда қазақ тілінде оқытатын мектеп жоқ

Ел тәуелсіздігінің арқасында тарыдай шашылған қазақтың жоғын жоқтап, мұңын мұңдай бастадық. Дегенмен қазақтар жиі қоныстанған Қытай, Ресей, Өзбекстан, Моңғолия елдерінен өзге мемлекеттердегі қандастарымыз турасында мәлімет өте аз. Иран қазақтары туралы аз-кем ақпарат алу үшін М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының ғылыми қызметкері Юсуф Пилтанды әңгімеге тарттық.

— Иран қазақтары 1929-33 жылдар аралығында Маңғыстау мен Атыраудан Түркменстан жері арқылы Иранға қоныс тепкен. Мыңдаған адамдар жолда ауырып,сырқаттан қаза тауып, көмусіз қалған болатын. Елден көшкен қазақтардың бірсыпырасы Иранда безгек және тағы басқа ауруларға шалдығып көз жұмған. Жат ортаға бірден бейімделіп өмір сүру қазақтарға оңайға түскен жоқ. Бүгінгі таңда олар Гүлістан облысындағы, Горган, Бендер-Түркмен, Күмбет қалаларында топтасып бір аймақта оян-қолтық өмір сүріп отыр.
— Иранда қанша қазақ тұрады?
— Қазіргі таңда Иранда 8 мыңға жуық қазақ тұрады. Олардың барлығы Адай руынан тараған.
— Қазақ мектебі бар ма?
— Иранда қазақтарға арнайы мектеп жоқ. Барлығы тек қана иран тілінде оқып 12 жылдық білім алады. Қазақтардың біразы ұстаздық, дәрігерлік, бухгалтерлік, салықшы, банкир, тоқымашы, телеграф қызметтерін атқарып, зейнеткерлік демалысқа (30 жыл еңбек етсе жасқа қарамайды) шығады. Жалпы, аранайы бір мектеп немесе Қазақстан елшілігінің жанындағы мәдени орталықтан қазақ тілін үйреу бөлімдері ашылса құп болар еді. Біздің тіліміз 1929 жылғы тіл. Қазіргі таңда тіл дамып әдеби құбылыстар еніп көркейген. Бірақ біз әлі сол кеңестікте қалып отырмыз. 
— Көші-қон жағдайы қалай?
— Иран қазақтарының тең жартысы Қазақстанға көшіп келді. Олардың шоғырланған жері – Маңғыстау облсы. Көшіп келгендердің ішінде айтарлықтай жетістікке жеткендер жоқтың қасы.Бір айта кетерлігі –Абайды өз ағайындарымыз иран тіліне аударды. «Иран қазақтары» жайлы еңбек жарық көрді. Қазақтардың Иран тілінде 12 вебсайты бар. Олар Қазақстан туралы ақпарат беріп отыр. Иран қазақтары жайлы Ислам Жеменей, Қажы Кедей, Жапарбай Шадкам, Нияз Тобыш ағаларымыз біршама жазып үлгерген. Ислам ағамыздың Иран қазақтары жайлы еңбегі 2007 жылғы «Зерде» баспасынан жарық көрді. Ираннан үш студент келіп Әл-Фараби атындағы ұлттық университетте дайындық бөлімінде оқып жатыр. Ол да Ирандағы Қазақстан елшілігінің арқасында болса керек. Осылай барып-келу көбейіп ұлғая берсе Иран қазақтарының тілі біршама жақсарып қалады деген үміттемін. Ал Алматыда 10 отбасы тұрамыз. Қазіргі таңда Алматыда үкімет берген үйде тұрамын. 
— Қазір қандай зерттеулермен айналысып жүрсіз?
— 2007 жылы «Ән жаңбыры» өлеңдер жинағын баспадан шағардым. Енді екінші өлең жинағын шығарамын деп жоспарлап отырмын. Бүгінгі таңда «Шахнаманы», «Гилгамишті», «Ләилі-Мажнунді» Қазақ тіліне аударып Қытай басылымдарына беріп қойдым. Енді келешекте Иран класиктерінің еңбектерін қазақ тіліне аударуды жоспарлап отырмын.

Әңгімелескен Біләл Қуаныш

 
nazgulnaz
14 января 2013, 12:45
588

Загрузка...
Loading...

Комментарии

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

До каких пор чиновники будут игнорировать защиту детей?

До каких пор чиновники будут игнорировать защиту детей?

До каких пор Уполномоченный по правам ребенка, как институт во всем мире стоящий на страже жизни и прав детей, в нашей стране будет выполнять представительские функции?
AliyaSadyrbaeva
25 июля 2017 / 18:27
  • 9505
  • 6
Зачем эмигрировать в Россию? Лично я никогда не понимал этой странной мечты

Зачем эмигрировать в Россию? Лично я никогда не понимал этой странной мечты

Некоторые мои знакомые, мечтают уехать в Россию и побыстрее получить гражданство. Кому мы там сдались? Есть замечательная поговорка: "Где родился - там и пригодился".
Washington
25 июля 2017 / 12:15
Что происходит в казахстанской правоохранительной системе под видом борьбы с коррупцией

Что происходит в казахстанской правоохранительной системе под видом борьбы с коррупцией

За день до своей гибели прямо около памятника жертвам политических репрессий 1937-го Жампозов сказал жене, что он – жертва точно таких же репрессий.
openqazaqstan
24 июля 2017 / 10:18
  • 3272
  • 12
Если вам отвечают на казахском языке – ситуация с точки зрения законодательства

Если вам отвечают на казахском языке – ситуация с точки зрения законодательства

Я своим постом не собираюсь критиковать кого-либо, что люди знают или не знают казахский или русский язык. Я выражаю своё мнение с точки зрения законодательства о языках.
Advokot
25 июля 2017 / 13:50
  • 2611
  • 30
Мужчины Люксембурга и Казахстана: «У нас они уже в 35 добиваются статуса»

Мужчины Люксембурга и Казахстана: «У нас они уже в 35 добиваются статуса»

Что касается парней, так это вообще отдельная тема. Они для меня загадка. Уже год пытаюсь понять ход их мыслей. Для нас, казахов, немного сложно понять, почему человек в 35-36 лет, до сих пор не нашел смысла жизни.
AASh
24 июля 2017 / 15:19
  • 2184
  • 19
Наша новая рубрика «Топ-5»: самые красивые актрисы Казахстана

Наша новая рубрика «Топ-5»: самые красивые актрисы Казахстана

Решили сделать топ-5 красивых актрис Казахстана. Очень долго спорили о первых трех местах и даже чуть не подрались. Было очень тяжело выбирать.
asdbqwe
20 июля 2017 / 14:24
  • 2059
  • 41
Легендарный вокалист «Linkin Park» унёс за собой молодость десятков тысяч людей

Легендарный вокалист «Linkin Park» унёс за собой молодость десятков тысяч людей

Самое грустное, что, как и всегда в таких случаях, скоро на Честера начнут изливаться потоки грязи - что он был наркоманом, или что-то подобное (как в случае со многими знаменитостями).
demonica
21 июля 2017 / 15:13
  • 1972
  • 51
Алматы глазами астанчанки: «У вас жара за 30! Вы не то, что южные – вы Африка!»

Алматы глазами астанчанки: «У вас жара за 30! Вы не то, что южные – вы Африка!»

Все дороги ведут в Алматы. Хотелось бы поспорить, учитывая, как я насмешливо провожала друзей или коллег, которые покидали родную Астанушечку и переезжали «на юг».
SogdiK
21 июля 2017 / 18:25
  • 1817
  • 34
Лечиться нельзя умереть. Страшно, когда запятая поставлена якобы «законом бога»

Лечиться нельзя умереть. Страшно, когда запятая поставлена якобы «законом бога»

Стало известно о смерти четырехлетней Виктории Сусаевой. Отец девочки намерен подать на бывшую супругу в суд, так как уверен, что в смерти дочери виноваты ее религиозные воззрения.
lyalusha
21 июля 2017 / 14:35
  • 1508
  • 16