А был ли Данте?

Мадина 2012 M11 3
1855
11
5
0

Всего понемногу - Мұқағали Мақатаев, Данте, Уолт Уитман и, конечно же, стихи.

Once in a blue moon, я и моя двоюродная сестренка Айжан. обмениваемся значимыми новостями, планами, и общими воспоминаниями, выловленными из глубины 90-х. Во время одной из таких сердечных бесед, она поведала мне о своем намерении участвовать в празднованиях 80-летия Муқағали Мақатаева, которые проходили в Нарынкольском районе, где соответственно родился поэт, и к слову, уроженкой которого была моя родственница. Мысленно похвалив ее за активную гражданскую позицию, и попытавшись выудить из памяти что-нибудь эдакое в память о народно-любимом поэте и не найдя ничего путного, кроме «о, классно, молодец», я распрощалась с сестрой, и пошла дальше варить борщи.

 

Все это я вспоминала уже недавно, в отделе «Отечественной литературы» Книжного Города, в минуты раздумий, «горит» ли у меня попавшийся на глаза сборник стихов Мақатаев или «не горит». Вспоминала, как каждое лето ездила гостить к своим тёткам в далекий-предалекий, аж приграничный, высокогорный Нарынкол, чтобы наслаждаться божественной природой Шогансайского ущелья, реки Байынкол и ныне-разрушенной туристической базой «Ак-Булак». Память подсказывала,  что не раз было услышано мной в самом селе, когда к слову о своем родном крае, люди молвили, что живописный, ныне Райымбекский район породил прекрасного поэта, и был источником вдохновения для всех его произведений(так, к слову, Бердибек Сокпакбаев, оказывается, тоже с Нарынкола)

 

Короче говоря, подумав о том, что неплохо было бы в свои-то годы ознакомиться с творчеством писателя, я взяла сборник стихов «Өмір-өзен» и отправилась в свою гавань за впечатлениями. И пока мое посягательство на стихи не приняло характер святотатства, и это вступление не стало затянувшейся дневничковой сплетней, просто отмечу для себя несколько интересных моментов, о которых мне поведала всемогущая Вика, и непосредственно сама книга.

 

То, что на стихи Макатаева есть народные песни и то, что его «Үш бақытым» - "костяк" школьной программы по Казахской литературе за старшие(?) классы я знаю как factum,non fabula. Но то, что писатель был первым переводчиком «Божественной Комедии» Данте(по некоторым источникам – лишь первой части) на казахский язык, еще и переводил Уолта Уитмана(скорее всего с русского?) – это, конечно для меня ново. Потерев ладони друг о друга в предвкушении Данте и Уитмана(читала лишь «Песня о себе» - ммм, очень метафоро-словесно-щедрый поэт!) на родном языке, поискала в сети, но ничего подобного я там не нашла, к сожалению. Не вешая нос, пошла на дегустацию переводов стихов самого Макатаева на русский, но то, что я прочитала, умерило мой пыл и вернуло к оригиналу текста. Жаль, что даже на русский язык этого автора не смогли более-менее по-божески перевести. Очень жаль, а оригинал очень растрогал:

 

Жұмыстан соң

Қажып тұрмын, несіне жасырайын,

Әкелші, ата, бар болса насыбайың.

Азан-қазан шулаған қапақ бастан

Құрып кеткір даң-дұңды қашырайын.

 

Айтшы, ата, әкемді көріп пе едің?

Ол да меңдей жан ба еді желікпелі?

Ол да мендей шақшаңа құмар болып,

Сергіп бір қайту үшін келіп пе еді?

 

Ол да мендей шолжаңдап жүріп пе еді?

Саяқ па еді, болмаса күлік пе еді?

Болмаса дүйім елді дүбірлеткен

Бағзы біреулердей бүлік пе еді?

 

Мұрагері емес пе ем арт жағында,

Әкеме тарттым ба, ата, тартпадым ба?

«Ата көрген оқ жонар» деуші еді ғой

Байырғы атамыздың салттарында.

 

Айтшы, ата, әкемді көріп пе едің?

Ақыл-кеңес оған да беріп пе едің?

...Оу, ата, мұның қалай, жарамайды

Несіне көз жасыңа ерік бердің?!

 

Көрсетпе көз жасынды, жасымаймын,

Әкем өлсе, мен бармын несі уайым!

Әкемдей бір атайын шертіп тұрып,

Әкелші, тәуір екен насыбайың

(источник)

 

После работы

Я очень утомился, что скрывать,
Ты принеси-ка, дедушка, насвай.
Мне суматоха эта надоела,
Сбегу, не нужен этот мне хай-вай.

Старик, ты моего отца встречал ли?
Он был как я не знающим печали?
Он был как я пристрастен к табаку,
Любителем причалить и отчалить?

Он был как я проказником матёрым?
Был ли он мрачным, или же весёлым?
Умело будоражил ли народ,
Подобно тем, кто сеет смуты зёрна?

Не я ль, скажи, потомок и наследник?
На своего отца похож я, нет ли?
«Отец пример в изготовленье стрел», -
Когда-то говорили наши предки.

Отца ты видел ли, скажи без позы?
Давал ли ты совет ему серьёзный? –
Эй, дедушка, постой, что за дела,
Зачем теперь ты проливаешь слёзы?!

Прошу не плач, старик, я не заплачу,
Я жив и нет причины для печали!
Как мой отец старик поспешно встал,
Хорош насвай – сказал я на прощанье.

(перевод отсюда)

Да и если подумать просто так, я и сама порой задаюсь вопросом, зачем вообще некоторые гении пера принимались и принимаются переводить чужие труды? Что ими двигало? Желание натренировать руку? Заразиться слогом? Я понимаю, пара-тройка миленьких стихотворений можно перевести для души, или испытать свои познания, но приниматься за, например, Божественную Комедию – это ж легче самому что-нибудь на родном языке написать,а? Или госзаказ?

Ладно, в сторону риторику, если кто-нибудь читающий, примерно знает, где можно достать переводы, шэйрните, пожалуйста. Ну а если нет, то вот вам кусочки того, что взъерошило мифические фибры:

 

Бесік басында

Ұқсайды бар тыныштық жер бетінде,

Ұйқыдағы сәбидің келбетіне.

Ояту былай тұрсын, рұқсат жоқ

Ұйықтап жатқан ұлымды тербетуге.

Ұйықта, ұлым, ұйықта, бөпем, қасыңдамын,

Керек емес, дүния, асылдарың!

Бақыт, байлық - барлығы менің үшін

Сенің бір кеп мойныма асылғаның.

Аймалайсың жанымды күлкіңменен,

Тамағыңнан айналдым бүлкілдеген.

He дейсің сен бұртиып, айтшы, сәулем,

Қытықтаған жүректі бір тілменен?

...Қандай ғана анадан туады адам,

Сәбилердің ұйқысын куалаған?!

О, тыныштық! Тыныштық қандай рақат!

Қандай рақат сәбилер жыламаған!

Ұқсайды бар тыныштық жер бетінде,

Ұйқыдағы сәбидің келбетіне.

Кім болсаң ол бол, мейлің, рұқсат жоқ,

Ұйықтап жатқан ұлымды тербетуге!

 

Мен-дағы өлең жазбаймын

Мен-дағы өлең жазбаймын ермек үшін,

Ермек үшін, немесе өлмеу үшін.

Жазсам, жазам жырды мен, жасырмаймын,

Жаралы жүректерді емдеу үшін.

Ермек үшін белгілі жырламасым,

Ермек десе, ел мейлі тыңдамасын.

Өтсем болды арқалап адамдардың

Қуанышын, шаттығын, мұң-наласын.

Қуат алып Абайдың тіл-күшінен,

Жыр жазамын Абайдың үлгісімен.

Абай болып табынсам бір кісіге,

Абай болып түңілем бір кісіден.

Өлмеу үшін - құлқынды жемдеу үшін.

Мен-дағы өлең жазбаймын ермек үшін.

«Жаздым үлгі жастарға бермек үшін»

Абай жаққан бір сәуле сөнбеу үшін.

 

Оцените пост

5

Комментарии

2
Бесспорно Макатаев многоплановый поэт. До сих пор помню как нас заставляли зубрить его поэмы Аппассионата, Ильич, Ленин Шушада и Большевиктер. До хрипоты, до белого каления...

Елім десе, еңіреп жаны күйген,
Азаттыққа намысын, арын иген,
Большевиктер бүгінгі пір тұтарым -
Амангелді, Сәкендер, Әлібилер.
Сәкен салған ән қосып жырға екпінін,
Солар менің жырымда жүрмек бүгін.
Тірілерін құрметтеп,өлілерін,
Тірілтуге өлеңмен міндеттімін.
Барлығы да, бәрі де таныс маған;
Амангелді дұшпанын жаныштаған,
Сәкен анау - тәкаппар намысты ағам.
Қазақтарға большевик Әліби кеп,
Ленин аманатын табыстаған,
Қазынасын даламның қолға салып,
Большевик боп тұрады Қаныш маған.
Большевиктер - қазақтар - бауыр халық,
Октябрьді қолдаған қауымданып.
Бейімбеттер, Сәбиттер Ленин ойын
Қоржынға caп барады ауылға алып.
Азаттықтың естіліп сырбаз әні,
Шаттанған ой қазағы, қыр қазағы.
Ілиястар, Қасымдар, бар ақындар,
Ленин, Октябрь деп жыр жазады.
Арқада, Жетісуда, Атырауда,
Алаула, Октябрьдің оты лаула!
Орталықтан таралған хабарларды
Ауылда ардагерлер бақылауда.
Азаттықтың алаулап, шамы жанып,
Ойы жарқын қазақтың, тауы жарық.
Керуен басы - Әліби бара жатыр,
Октябрьге азық ап, қару алып.
Большевиктер - қазақтар - асыл жандар,
Туған жерге тұқым боп шашылғандар.
Армысыңдар, аяулы азаматгар!
Лениндік шындыққа бас ұрғандар!
Лениндік шындықты меңгеруде
Ақыл менен ойларың дем беруде.
Барлығыңның атыңды бергім келер,
Қалаларды даламнан көргенімде.
Ардақ тұтар қазақтың баласы кеп,
Ақыны көгі, батыры, данасы көп.
Қайта түлеп жаңарған кең өлкемді,
Атадым большевиктер даласы деп.
0
Где это так приобщают к прекрасному - филфак?:-) Аппасионаты тоже,кст,нет в сети.
1
Көңіліме қаяу түсіп, жалғыздық жаныма батқан сәттерде Мұқағалидің өлеңдерімен мұңымды бөлісетінім рас. Дәл қазір бір шумақ ойымнан кетер емес...

Ел ұйқыға жатқанда
Жалғыздық жаныма батқанда
Үміт оты бойыма
Сәлуле болып таралар
Мұқағали жырларын қолыма алып ашқанда.

Өмірдің барлық қиындықтары ол кісіден айналып өткен емес. Сонда да Мұқағали өзінің АДАМДЫҚ ҚАСИЕТІН жоғалтқан жоқ... Жаныңды тебірентер өлең жолдарының үздіксіз туындап отыруына ол кісінің осы бір қасиеті септігін тигізген шығар. Жаныңа сәуле түсіретін, жүрегі таза осындай өнер адамдарының болғаны қандай тамаша!
Пост авторына Мақатаев туралы ой қозғанына зор алғысымды білдіремін!
0
Оқасы жоқ! Мен осы ақынның туындыларының толық жинағын ғаламтордан таба алмағаныма таң қалдым. Менің айналамда оның өлеңдерін сүйіп оқитын адамдар баршылық, әйтпесе.
0
Неге? Толық жинағы болмаса да 85 пайызы бар мына сайтта, қарап көріңіз!)
Показать комментарии
Дальше