• 96068
  • 7
  • 0
Нравится блог?
Подписывайтесь!

Діни ағымдардың Қазақстанға ықпалы қандай?

 
 
06.10.12.

Бүгінде қоғамда өздерін «нағыз мұсылмандар» ретінде танып, өзгелерді «кәпір» деп санайтындар көбейді. Еліміздің ішінде күмәнді, елді біріктіретін емес, керісінше, берекесін алып, тоздыратын топтар, елге іштей іріткі салушы, деструктивті діни ағымдардың іс-әрекеті қауіп төндіруде. Дінді өз пайдасына қарай бұрмалап, ислами наным-танымдарды шатастырушылар көптеп кездеседі. Ол топтар мен ағымдарды ғалымдар зерттей келе оларды деструктивті, радикалды, фундаменталды немесе экстремистік деп атап жүр.

Бұл ағымдарды псевдоисламдық деп атап отырғанымыз да осыған байланысты. Себебі «псевдо» тіркесі - жалған деген ма­ғынаны береді, яғни дәстүрлі Исламның кейбір қағидаларын басқаша түсініп, бұрмалап, оны өздерінің радикалды идео­логияларына айналдырып, дін ішінде дін туындатып жүрген діни ағымдарға тиісті айтылатын ұғым.
Қазірде АҚШ, Орталық Азия мен ТМД елдерінде, соның ішінде Қазақстанда да өз бейнесін көрсетіп үлгерген ұйымдар қа­та­рында мыналар бар: Әл-Каида, Талибан, Өзбекстан Ислам қозғалысы (ИДУ), Хизб-ут-Тахрир, салафиттер, Орталық Азия Моджахедтерінің жамағаты және т.б.
Қазақстан халқының соңғы кезде көп қозғайтын мәселесі - салафилік пен уаһһа­билік ағымдарының іс-әрекеттері.
Салафилік тарихында елеулі із қал­дыр­ған Харран қаласында дүниеге келген фиқһ ғалымы Әбу әл-Аббас Тахиуддин Ахмед ибн Әбд әл-Халим ибн Таймия (1263-1328) болды. Ибн-Таймияның жолын ұстану­шылар қатарында ибн әл-Кайим әл-Жау­зия, хафиз аз-Захаби секілді шәкірттері болған. XVIII ғ. өмір сүрген Мұхамед ибн Абдул-Уаһһаб ибн Таймияның жолын жал­ғастырушысы болып табылады. Са­лафилік ілімнің негіздеріне келетін болсақ, сала­фиттер өмір мен діннің барлық жақтарын Құран аяттары және Мұхаммед Пайғам­бардың хадистерімен сәйкестендіру қажет­тілігін, осыған орай аят немесе хадистің шынайы тура мағынасы бұрмаланбауы тиіс екендігін бетке ұстап, барлық ұстанымдарда Пайғамбар сахабаларының әдістерін басшылыққа алу керектігін; шариғат қағи­даттарын қатаң сақтау қажеттігін, исламға негізделмеген басқаруға жол бермеу, ис­ламға жаңашылдықтарды енгізуге тыйым салуды айтады. Алайда өздері Құранда жазылған аяттардың мағынасын бұрмалап, өздеріне ыңғайлы тұрғыда түсіндіріп, ұстанушыларға таратады.
ҚМДБ төрағасының бірінші орынба­сары, «Хазірет Сұлтан» мешітінің Бас има­мы Қайрат Жолдыбайұлының пікірінше, Салафилік буквализммен ерекшеленеді. Яғни аят-хадистердің астарын, мақсатына үңілмей, бетін қана қалқып алып, өздігінше түсіндіруге бет бұрады. «Сәләф» сөзі «бұ­рынғылар» дегенді білдіреді. Діни тер­ми­нологияда «салиқалы салафтар» делінген кез­де сахабалар, олардың көзін көрген та­биғиндер мен бұлардың да көзін көрген та­баға табиғиндер меңзеледі. Бірақ діни тер­минологияда белгілі бір ағымға «са­лаф­тар» деп айтылмайды. Салафиттер өкілдері бол­са оны пайдаланып, өздерін «бұрынғы Пай­ғамбар заманындағы мұсылман жолын ұстанамыз» деп жекелеген адамдардың идеясын насихаттап жүр.
Уаһһабилік пен салафилікті бір ағым деу­шілер де бар. Жалпы, уаһһабилік уақыт тұр­ғысынан келетін болсақ, салафизмнен әл­деқайда кеш пайда болды. Алайда уаһһаб­шылар өздерін салафитпіз деп атап жүргені бәрімізге мәлім. Сондай-ақ жо­ғарыда келтірілген Қайрат Жолды­байұлы­ның пікіріне сүйенсек, салафтар деп қазіргі кезде нақты ағымға қатысты айтылмай­тындығын ескеру жөн болады.
Тар және нақты мағынадағы уаһһабилік негізін 1703-1797 жылдары Недж қаласында араб діндары Мұхаммед ибн әл-Абдул-Уаһһаб салған, бастапқы ислам, яғни «бұрынғы сахабалар исламының» таза­лығын қайта жаңғыртуға бағытталған діни-саяси ілім. Бірақ қазіргі таңда кең мағы­нада, «уаһһабилік» ұғымын исламмен жа­мылған діни-саяси экстремизмді сипат­тау үшін қолдануда. Уаһһабилік ағымның ерекшелігі - сенім мәселесінде фанатизмге бой алдырса, өзінен басқа пікірдегілермен күресі экстремизмге толы болады.
Әр нәрсенің теріс жағы да болады деп қарайтын болсақ, дәстүрлі идеологияның дұрыс талқыланбай, радикалды сипатқа өту қаупіне айналатынын біз ұмытпауымыз қажет. Сол секілді уаһһабшылар Абдул-Уаһ­­һабтың және оның жақтастары қалып­тастырған ілімін негізге алып, оны жаңа идеяларымен толықтырып радикалды тұстарын дамытып жіберді.
Уаһһабилік (салафилік) ілімнің қағидат­тарына - Таухид - бір Құдайға сену, дінге қо­сылған түрлі жаңашылдықтан бас тарту (бидға), діни сенімсіздікте айыптау (так­фир) және кәпірлермен соғысу (джи­хад) жатады.
Олар зайырлылық пен демократиялық мемлекеттік принциптеріне, конфес­сияаралық диалог пен келісімге, саяси инс­ти­туттардың қазіргі құрылымына, заңда­рына қайшы келеді. Тіпті оларды мүлде мақұлдамайды.
Ислам дініндегі бір парыз амалды орын­дамаған мұсылманды кәпір деп са­найтын Уаһһабтың ұстанымы барлық төрт суниттік мазхабтардың (Ханафиттік, Ша­фиттік, Мәліктік, Ханбалиттік) діни түсі­нік­теріне қайшы келеді.
Кәпірлер қатарына олар көп Құдайға табынушыларды, бидағатшыларды, діннен безгендерді (арабша - муртад), Мұнафық­тарды (екіжүзділер), барлық басқа кон­фессия өкілдерін (христиандар, иудеи­лер, буддистер, кришнаиттер т.б.), сондай-ақ исламдағы уаһһабилік емес ағымды ұстану­шыларды (суфизм, шиизм т.б.) және бар­лық идеологиялық ұстанымдарды (коммунистік, зайырлы, демократиялық, ка­пи­талистік т.б.) мойындайтындарды жат­қызады.
Уаһһабшылар (салафиттер) әулиелер-дің зиратына баруға қарсы шығады. Пай­ғамбарлардың және әулиелердің рухынан шапағат сұраған мұсылман әулиелердің кесенесіне және қасиетті жерлерге барып, оларды себеп етіп, дұға жасаған адам кәпір болады деп санайтын уаһһабшылар (са­лафиттер) кесене салу, кесенелерде намаз оқу, аруақтардың рухына садақа атау мүш­ріктік деп есептейді. Мұндай көзқарас Қа­зақстан мұсылмандарының дәстүрлі ұстанымдарын негізсіз айыптау болып та­былады. Мұндай идеялар еліміздегі мұ­сылман халықтары арасында діни негіздегі пікір қайшылықтарының туындауына, соның нәтижесінде діни араздықтардың өршуіне себеп болады.
Салафиттер мен уаһһабшылар өз тұр­ғыларын көрсетуде радикалды сипатқа көбірек жақын келеді. Көбінесе солардың арасында экстремистік әрі қаруланған топтардың үлкен үлесі бар. Ең қауіптісі, идео­логиясында жиһад мәселесі ауқымды орын алатын салафийлер және олар секілді басқа да ағымдар мен қозғалыстар (са­лафиттер қауымдастығының басқа да көптеген тармақтары, солардың ішінде такфирлер, мадхалиттер және жиһадистер) бейбіт іс-әрекеттерінен қарулы шабуылдар мен лаңкестікке дейін оңай ауыса алады. Зерттеушілер олардың діни дайындығынан өткен адамның өте радикалданып, заңды билікке, басқа дін өкілдеріне, зайырлы азаматтарға өшпенді қарсыласқа айна­латынын, өзінің саяси мақсатына жету үшін кез келген тәсілді қолданатынын, соның ішінде қарулы қақтығысқа да ба­ратынын айтады.
Уаһһабилік идеология бүгінде Әл-Қаи­да, Талибан, Өзбекстан Ислам қозға­лысы (ИДУ), Хизб-ут-Тахрир, салафиттер, Ор­талық Азия Моджахедтерінің жамағаты, Аль-Акса азап шегушілерінің бригадасы, Хамас т.б. секілді экстремистік ұйымдардың басты ұстанымына айналған.
Мәселен, «кәпірлермен күресу идеясы» аталған ағымдардың барлығында дерлік орын алады. Тәкфиршілер арабшадан ау­дарғанда «кәпірлікпен айыптау» дегенді білдіреді. «Такфир» жамағатының мүшелері өздерінің пікірлері мен мінез-құлықтары бойынша радикалдық (батыл шараларға баратын) көзқарастарымен ерекше көзге түседі. Тәкфиршілер жиһад - Ислам мем­лекетін құрудың ең басты құралы деп са­найды. Осы жерде «жиһад» мәселесіне тоқ­талып кететін болсақ, аталған ағым­дар­дың «жиһад» ұғымын тікелей соғыс ре­тінде қабылдап жатқаны да өкінішті жайт. Оның аясы өте ауқымды болғандықтан, адамдар оны түрліше түсініп, мәнін сан-саққа ж­ү­гіртуі көптеп кездеседі. Негізінде, «жиһад» сөзінің араб тілінде «белгілі бір нәтижеге, мақсатқа жету үшін қайрат жұмсау, ынта-жігер таныту, тырысу, күресу» деген мағы­налары бар. Жиһад - ең әуелі адамның өзін түзетуі. Ішкі дүниесі мен жүрегін тазартуы, өз болмысын қызғаншақтық, қанағат­сыздық, сабырсыздық, жалқаулық, тәкап­парлық секілді күллі жаман қасиеттерден арылтып, олардың орнын көркем қасиет­термен толтыруды білдіреді.
Қазіргі кезде уаһһабилік идеологиясы белгілі бір деңгейде еліміздің мұсылман жас­тары арасында кеңірек таралуда. Түрлі ағым­дар мен топтарға бөлінген қазақ­стандық мұсылмандар бір-біріне өш­пенділікпен қарап, біртұтас мұсыл­ман­дар қауымы арасында алауыздық пайда бола бастады. Осындай ағымдар мен топтарға бөлінген мұсылмандар бір мешіттің ішінде қатар тұрып намаз оқымайды. Бір-бірінен бөлектеніп жүреді, тіпті кейде бірін-бірі «кәпір» деуге дейін барып жүр. Осындай жол­ға түскен жастар өздерінің ата-анала­рымен қатар отырып тамақтанбайды, олар­ды намаз оқымағандары үшін «кәпір» са­найды. Кейбір топтардың мүшелері ме­шіт­терге барудан да бас тартып, имам­дарға дінсіз үкімет тағайындаған деп айып тағады.
Сан ғасырлар тату тұрған қазақ елі үшін мұндай келеңсіз жағдайларға жол беру үлкен қателік. Сондықтан ата-бабамыз ұс­танған мейірімді ислам дінін дұрыс түсініп, жүрегімізде жылулық сақтап, адамгершілік бейнемізді қолдан келгенше жоғалтпауға тырысуымыз керек.
Қазақстандық дәстүрлі ислам мәсе­лесіне тоқталсақ, бұл ұғым белгілі бір жаңа қазақ ислам моделін шығаруды емес, ата-бабаларымыздан ұрпақтан-ұрпаққа беріліп келе жатқан ислам құндылықтарын сақтап қалуды білдіреді. Себебі ислам діні тари­хымыздың, мәдениетіміздің ажырамас бөлігі. Бар қазақ бір дінді, бір мәзһабты, бір ақиданы ұстанып келді. Намаз оқыса да, Құран оқып, бет сипаса да, тәспі тар­тып, дұға етсе де ешкім бір-біріне: «мы­науың не, сен қателесіп отырсың, адасып жүрсің» деп білгішсінгендер атымен болған жоқ. Үл­кендер жасы кішілерді мәңгілік тозбайтын мұсылмандық құндылықтарға тәрбиелеп отырды. Әке ұлын, шеше қызын иманды­лыққа, көркем мінезділікке, адам­ның қадірін білуге баулыды.
Ал жоғарыда сипаттамасын тапқан осын­дай деструктивті, кей жағдайда тіпті радикалды исламдық ағымдардың белсенді әрекеті елдің ұлттық өзіндік ерекшелігінен айырылып қалу қаупіне апарып соғуы мүмкін. Ол ең алдымен діндар жұрт­шы­лық­тың біздің төл қазақ дәстүрлерінен бас тартып, оны жоққа шығарып, фунда­мен­талды және радикалды идеялардың күшеюінен көрінісін табады. Сондықтан да мемлекеттің алдында тұрған басты мақ­саттардың бірі - қоғамымызда діни процес­тердің саясаттануына жол бермеу.

Мадина БЕКТЕН,
Дін істері агенттігі
мәдениеттер мен діндердің
халықаралық орталығы
талдау жұмысы бөлімінің
аға ғылыми қызметкері

 
«Айқын» AIKYN
Айқын» республикалық қоғамдық-саяси газетінің алғашқы саны 2004 жылы 6 наурызда жарық көрді. 2005 жыл газет Президент сыйлығын жеңіп алды. 2006 жылы «Алтын жұлдыз» сыйлығын иемденді. Аптасына 5 рет шығатын күнделікті газеттер арасында «Айқынның» өз орны бар. Аз ғана уақыт ішінде «Айқын» республикадағы белді де беделді басылымға айналып, Қазақстанның бұқаралық ақпарат кеністігінде өз ор…нын тапты. Газеттің әр нөміріндегі мақалалар түрлі сараптамалық шолуларда, пікірталастарда негізгі тақырыпқа айналып, интернет жүйесінде де қайта басылып келеді. Шенеуніктер, менеджерлер, түрлі деңгейдегі кәсіпкерлер өз жұмысын біздің газеттегі жаңалықтарды оқудан бастайды. Республикалық қоғамдық-саяси басылым – «Айқын» газеті қазақ қоғамының мәдени өмірі мен қоғамдық-экономикалық, саяси деңейін көтеруді алдына мақсат етіп қойған. Басылымның бірқатар облыстарда тілшілер қосыны бар. Сондай-ақ Будапешт, Пекин, Ашхабад қалаларында өз тілшілеріміз қызмет етеді. Газеттер бағасы мен таралымы жағынан б
8 октября 2012, 12:36
592

Loading...

Комментарии

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Бесспорные доказательства – путь к упрощенному судопроизводству

Бесспорные доказательства – путь к упрощенному судопроизводству

В Казахстане введен институт упрощенного (письменного) судопроизводства, который позволяет повысить доступность правосудия и сократить сроки рассмотрения дел.
mark_iceberg
20 нояб. 2017 / 15:49
  • 15881
  • 3
Новшества на орбите уголовного правосудия

Новшества на орбите уголовного правосудия

Недавно я приняла участие в международной конференции по модернизации уголовного процесса, прошедшей в Бурабае. В чем значимость данных реформ для обычного казахстанца?
mirabeisenova
20 нояб. 2017 / 16:22
  • 12660
  • 3
О «топ-30», «топ-50» и прочих понтах можно пока забыть

О «топ-30», «топ-50» и прочих понтах можно пока забыть

В объективности выводов швейцарского банка Credit Suisse усомниться трудно – его экономические рейтинги относятся к самым авторитетным и их явно трудно упрекнуть в предвзятости
openqazaqstan
18 нояб. 2017 / 17:21
  • 8095
  • 92
Опровержение на статью «Самый большой мошенник в стране – Казахтелеком»

Опровержение на статью «Самый большой мошенник в стране – Казахтелеком»

По требованию компании АО «Казахтелеком», Блог-платформы YourVision» сообщает своим пользователям, что сведения, изложенные в статье, являются непроверенными.
yvision
сегодня / 15:29
  • 4869
  • 59
Атамбаев под занавес президентства сделал всё, чтобы сжечь мосты

Атамбаев под занавес президентства сделал всё, чтобы сжечь мосты

На своей итоговой пресс-конференции в понедельник уходящий кыргызский президент говорил не об итогах своей деятельности, а о «плохом» Казахстане.
openqazaqstan
21 нояб. 2017 / 18:36
«Смех сквозь слезы», или 7 причин не любить Алматы

«Смех сквозь слезы», или 7 причин не любить Алматы

Жизнь в Алматы не всегда сладкая, как сахарная вата и мультики субботним утром. В этой ироничной статье автор блога «Almaty — My First Love» расскажет о семи причинах не любить Алматы.
AlmatyMyLove
20 нояб. 2017 / 13:12
  • 3079
  • 71
В Кызылорде нет Детского дома: мы построили 8 коттеджей для детей

В Кызылорде нет Детского дома: мы построили 8 коттеджей для детей

Тут живут будущие повара, актрисы, журналисты, боксеры, баскетболисты, певцы, поэты и многие другие талантливые дети!
socium_kzo
22 нояб. 2017 / 14:49
  • 2461
  • 0
«Полет ради полета»: знакомство с калужской авиацией изнутри

«Полет ради полета»: знакомство с калужской авиацией изнутри

В прошлом году на мероприятии "Слет Авиатора" я выиграла подарок - экскурсию на командно-диспетчерский пункт (КДП). Но тогда я даже не ожидала, что эта экскурсия выльется в такое интересное...
Aleksandra747
20 нояб. 2017 / 9:00
  • 1721
  • 6
«Развитие Казахстана самими гражданами»: миф или реальность?

«Развитие Казахстана самими гражданами»: миф или реальность?

Проблем в обществе много: даже больше, чем догадывается среднестатистический казахстанец. И тут я хочу описать несколько, с моей точки зрения, проблем нашего общества.
Advokot
18 нояб. 2017 / 23:27