Тікелей эфир

Сенбілік әңгіме. «Хамелеон» — А.П. Чехов

А.П.Чеховтан

ХАМЕЛЕОН

Күн ыстық. Қала базары. Дүкен ашық, алушы жоқ. Саудагерлерді ұйқы басқан. Базарда қайыршылар да жоқ. Базармен полицейский надзиратель Очумелов келе жатыр. Барымталап алған бір шелек қарақатты көтеріп, қасында городовой келеді.

Ұстаңдар! Жіберме! Сен жексұрын қабатын немесің ғой! – деген  Очумелов дауысты естіді.

Қыңсылаған ит дауысы шықты. Соның арасында үйген отыннан шығып, артына қарай-қарай ақсай басып қашып келе жатқан итті көрді. Итті қуып жетіп, бір кісі жығыла-мығыла аяғынан алып ұстады. Көз ашып жұмғанша ұйқыдан оянған саудагер, отыннан жиылған кісілер топтанып жиналып қалды.

- Бұ немене, тақсыр! Жанжал болып қалды ма екен? – деді городовой. Очумелов сол жағына бұрыла басып топқа қарай тартты.

Отын үйген қақпаның алдында жиылған топқа қолын көтеріп тұрған адам көрінді. Шала мас. «Қолға түстің, тонамай жібермеймін» деген түрі бетінен  көрініп тұр. Бұл кісі Очумеловке белгілі алтын зергері Хрукин деген екен. Топ ортасында қалтырап, дірілдеп бір сарыала күшік жатыр.

Очумелов топты жарып кіріп келіп, «бұ не, кім айқайлады» деді.

Чехов Антон Павлович (1860, Таганрог — 1904, Баденвейлер, Германия) — орыстың ұлы прозашысы, драматург. Чеховтың шығармашылығында орыс халқының ұлттық мінезі айқын көрініс табады. Адамдарға деген сүйіспеншілік, басына қайғы түссе, қол ұшын созу, ал адам бойындағы кемшіліктерге қайырымдылықпен қарауды үйрететін Чеховтың прозасы мәңгі жасайды.

- Тақсыр, мен келе  жатыр едім , мына күшік қолымды қауып алғаны. Мен кісіге тию дегенді білмеймін. Бір жеті істен қаламын. Зиянымды төлесін. Күшіктен жәбір көріп, зиян тартсын деген закон жоқ. Күшік қаба берсе, бүйтіп көрген күнің құрсын! – дейді Хрукин.

- Жарайды, кімнің иті екен бұл өзі? Итті бос ұстау қалай екенін көрсетермін. Хүкімет жарлығын орнына келтірмегенді әкесін танытармын. Барса келмеске жіберермін. Штраф салам. Елдрин, кімнің иті екенін біл, иесін тап, протокол жаз. Бұл бәлкім құтырған ит шығар. Итті қазір өлтір. Бұл кім иті өзі, айтыңдаршы! – дейді Очумелов.

Біреу тұрып «бұл мен білсем, Жанарал Жигалов иті болса керек» дейді.

- Жанарал Жигаловтікі дей ме? Ух, Елдрин, жеңімді тартшы,терлеп кеттім ғой. Күн қандай ыстық, жаңбыр жауар ма екен, қайтер екен. Мен әлі түстенгенім жоқ. Бұл күшік сені қалай қапты? Күшік биттей, сен сырықтайсың. Күшік аузы сенің қолыңа қалай жетті? Өз қолыңды өзің қанатып, нәресте күшікке жаласын жауып ақша алдырмақшымысың? Мен білем сендей зұлымның ойын,- деп Хрукинге ұрса бастайды Очумелов. Топтан біреу тұрып: «Хрукин жаман кісі. Күшікті попироспен тұмсыққа түртіп ырылдатты. Күшік ыза болып, қолын қауып қалды», - дейді.

- Өтірік айтып былжырама, соқыр! Айтқаны қыли өтірік. Тіпті көрген жоқ. Тақсыр өзі біледі, кім өтірік айтпайтынын. Кім құдай алдында да өтірік айтпайтынын. Мен өтірік айтсам, судья табар.

Судья қолында бар, бұ күнде кісі бәрі құрдас. Білгілерің келсе, менің өз ағам да жандарым қызметінде.

- Үндеме, - деп Очумелов ақыра бергенде:

- Жоқ, бұл Жанарал күшігі емес. Жанаралда мұндай күшік жоқ. Жанаралдың  итінің бәрі тазы,- дейді городовой Елдрин.

- Рас білесің бе?

- Рас, тақсыр.

- Мен өзімде білемін, Жанарал итінің бәрі тазы. Мынау бір жаман күшік қой. Не жүн, не кескін жоқ. Осындай итті Жанарал ұстаушы ма еді? Сендердің ақылдарың қайда? Осы күшік Петроград я Мәскеуде көзге түссе, не болатынын білесіңдер ме? Сен Хрукин бұл істі зерттемей жай тастама? Итті бос қоя беретін мырзаларды үйрету керек,- дейді Очумелов.

Солай деген кезде городовой Елдрин тұрып: «кім біледі, Жанарал күшігі болса, болып та қалар. Ит бетінде жазу бар ма? Жанарал қорасында осы күшікті көрген сияқты едім» - деді.

- Әрине солай. Бұл күшік рас Жанаралдікі, - дейді топ ішіндегі біреу.

- Ищөй, жел соғып кетті ғой. Тоңайын дедім. Шинелімді әкелші киейін. Сен, Елдрин, күшікті Жанаралға апар сұра. Мен тауып алып жіберді дегейсің. Енді орымға шығара көрмегін. Бұл күшік қымбат ит шығар. Кез-келген шошқаға тұмсыққа папироспен түртсе, нәресте шырағыма жәбір болар. Сен хайуан, қолыңды көтерме. Өзің айыптысың.

- Е, Жанарал аспапшысы келеді екен. Сонан сұрайық. Ей, Прохор, бері келші. Мына күшік сендердікі ме?

- Тапқан екенсіңдер. Бізде бұл сияқты ит туғалы болып көрген емес,- дейді Прохор.

- Мұны сұраудың қажеті де жоқ. Бұл қаңғыбас бұралқы ит. Көп сөйлеп бас қатыру не керек. Қаңғыбас десем, қаңғыбас болатын. Өлтіру керек, - дейді Очумелов.

- Бұл біздің ит емес, біздің Жанаралдың ағасының иті, - дейді Прохор.

- А, Жанарал ағасы Владимир Иванич келіп пе еді? Мен білгенім жоқ еді. Қонаққа келді ме? Апырмау, мен білгенім жоқ,-дейді Очумелов төре.

- Қонаққа.

- Япырмай туысқанын сағынған ғой. Мен білген жоқ едім. Мынау нәресте Жанарал ағасынікі ме? Тіпті жақсы болды. Қуанып қалдым ғой! Сен күшікті ал, қандай әп-әдемі күшік. Ап-ап деп мынаның қолын тістеп алыпты, ха-ха-ха! Күшігім-күшігім, шырағым, неге қалтырайсың? Ешкім тимейді, қорықпа, ырылдама, қарағым! Қандай сүйкімді!- деді Очумелов төре.

Прохор күшікті ертіп жөнелді. Хрукин топқа күлкі болып қала берді.

- Мен саған көрсетемін, - деп Хрукинге жекіріп, қаһарын тігіп Очумелов төре жөніне кетті.

Тәржімә еткен Қыр баласы

Хамелеон – азған кесірткі. Қорыққанда ісіп-кеуіп қысқарады, ұзарады, көгеріп, қызарып құбылады. Айнымалы тұрлаусыз құбылғыш адамды орыс Хамелеон дейді.

__________________________________________________________________________

Қыр баласы - Әлихан Бөкейхановтың отызға жуық бүркеншік аттарының бірі.

Әңгіме "Айқап" журналында басылып шыққан.

Алия Arsik
6 қараша 2012, 15:38
9939

Loading...

Пікірлер

Пікір қалдырыңыз

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Сондай-ақ Ctrl+Enter басуға болады

Танымал жазбалар

Бесспорные доказательства – путь к упрощенному судопроизводству

Бесспорные доказательства – путь к упрощенному судопроизводству

В Казахстане введен институт упрощенного (письменного) судопроизводства, который позволяет повысить доступность правосудия и сократить сроки рассмотрения дел.
mark_iceberg
20 нояб. 2017 / 15:49
  • 16005
  • 3
Новшества на орбите уголовного правосудия

Новшества на орбите уголовного правосудия

Недавно я приняла участие в международной конференции по модернизации уголовного процесса, прошедшей в Бурабае. В чем значимость данных реформ для обычного казахстанца?
mirabeisenova
20 нояб. 2017 / 16:22
  • 12785
  • 3
О «топ-30», «топ-50» и прочих понтах можно пока забыть

О «топ-30», «топ-50» и прочих понтах можно пока забыть

В объективности выводов швейцарского банка Credit Suisse усомниться трудно – его экономические рейтинги относятся к самым авторитетным и их явно трудно упрекнуть в предвзятости
openqazaqstan
18 нояб. 2017 / 17:21
  • 8170
  • 92
Опровержение на статью «Самый большой мошенник в стране – Казахтелеком»

Опровержение на статью «Самый большой мошенник в стране – Казахтелеком»

По требованию компании АО «Казахтелеком», Блог-платформы YourVision» сообщает своим пользователям, что сведения, изложенные в статье, являются непроверенными.
yvision
вчера / 15:29
Атамбаев под занавес президентства сделал всё, чтобы сжечь мосты

Атамбаев под занавес президентства сделал всё, чтобы сжечь мосты

На своей итоговой пресс-конференции в понедельник уходящий кыргызский президент говорил не об итогах своей деятельности, а о «плохом» Казахстане.
openqazaqstan
21 нояб. 2017 / 18:36
«Смех сквозь слезы», или 7 причин не любить Алматы

«Смех сквозь слезы», или 7 причин не любить Алматы

Жизнь в Алматы не всегда сладкая, как сахарная вата и мультики субботним утром. В этой ироничной статье автор блога «Almaty — My First Love» расскажет о семи причинах не любить Алматы.
AlmatyMyLove
20 нояб. 2017 / 13:12
  • 3204
  • 71
В Кызылорде нет Детского дома: мы построили 8 коттеджей для детей

В Кызылорде нет Детского дома: мы построили 8 коттеджей для детей

Тут живут будущие повара, актрисы, журналисты, боксеры, баскетболисты, певцы, поэты и многие другие талантливые дети!
socium_kzo
22 нояб. 2017 / 14:49
  • 2624
  • 0
«Развитие Казахстана самими гражданами»: миф или реальность?

«Развитие Казахстана самими гражданами»: миф или реальность?

Проблем в обществе много: даже больше, чем догадывается среднестатистический казахстанец. И тут я хочу описать несколько, с моей точки зрения, проблем нашего общества.
Advokot
18 нояб. 2017 / 23:27
В Алматы появится велосипедный коридор от Орбиты до Зеленого базара

В Алматы появится велосипедный коридор от Орбиты до Зеленого базара

В Алматы планируется строительство велосипедного коридора, который соединит юго-запад и северо-восток мегаполиса. Об этом сообщил глава управления пассажирского транспорта и автодорог Алматы.
yviNews
вчера / 14:20
  • 3045
  • 32