Өзін тәрбиелеу-өмір талабы

Салтанат Сүгір April 28, 2012
6605
0
8
0

«... Кісі іштен туғаннан-ақ белгілі бір өнерге, қызметке икем болып туады; басқаша айтқанда, әр адамда бір нәрсеге талап, ыңғай, қабілет, яки зеректік болады. Кімде-кім өзіне біткен ыңғайына қарай...

«... Кісі іштен туғаннан-ақ белгілі бір өнерге, қызметке икем болып туады; басқаша айтқанда, әр адамда бір нәрсеге талап, ыңғай, қабілет, яки зеректік болады. Кімде-кім өзіне біткен ыңғайына қарай өз жолымен жүріп, қызмет етсе, өз басына да, әлеуметке де үлкен пайда келтірмек. «Өз орнында» істеген адамның жұмысы да өнімді, берекелі болмақ. Қайғы сол: өз жолын шу дегеннен тауып алатын адамдар сирек болады»-, деп нақтылап көрсетеді алты алаштың арысы Жүсіпбек Аймауытов. Эйнштейн де «Әр баланың бойында ақылдылық болмысы болады»-,деген. Расында солай. Дегенмен бұл қағидаға бірі сенсе, бірі сенбес. Себебі, жарық дүниеге көзімізді ашқанда бәріміз бірдей кейіпте болып, өсе келе өзгеріп сала береміз. Қалайша? Неліктен? Осы сұрақ төңірегінде өрбітсек.  Өзін- өзі тәрбиелеу-адамның жеке басын жетілдіре түсу жолындағы әрекеті. Өзін-өзі тәрбиелеудің бағыт-бағдары адамның өмірлік мұратына, яғни оның болашақ кейпін елестетуіне тәуелді. Бұл аксиологияны бүкіл әлем мойындауда. Ал бізде...  Тұлғаның өзiн-өзi тану теориясының негiзiн салушы К. Маслоудың анықтамасы бойынша, өзiн-өзi танып білуі – адамның өзiнiң барлық тұлғалық мүмкiндiктерi мен шығармашылық қабiлеттерiн толық ашуға және дамытуға үздiксiз ұмтылысы. Адам баласы өзін жақсы көрсе ғана, айналасындағыларды жақсы көре алады. Бұл - өзіндік сананың маңызды элементі. Өзін-өзі қастерлей білу – адамның жеке басының құнды болуы үшін аса маңызды сипат. Америкалық психолог, ақын Джон Кехоның «Подсознание может все!» еңбегінде  өмірлік азық болар дүниелер тізбектеліп өрілген. Соның ішінде, ұлттық болмысымызға сай тұстарын бойымызға жинақтай білсек болғаны. Осы кітапты оқи отыра ой түйгенім, біз бір мезгілде екі әлемде өмір сүреміз. Біріншісі – жаңа  рухпен қандандыратын нәзік сезім, таза пейілмен жандандыратын иірімді ойлар болса, екіншісі – адам баласына  қызмет көрсетіп тұрған табиғаттың бөліктері бар әлем. Көп жағдайда сыртқы өмір бізге әмірін жүргізеді. Соның әсерінен көптеген келеңсіз жағдайларға душар болып жатамыз. Эгоизм басым болады, ішімдікке салынады, еңбектің көзін таппай жатады,тағысын тағылар...  «Егер естілердің қатарында болғың келсе, күнінде бір мәртебе, болмаса жұмасында бір, ең болмаса айында бір өзіңнен-өзің есеп ал: Сол алдағы есеп алғаннан бергі өмірді қалай өткіздің екен... өзің өкінбестей қылықпен өткізіпсің бе? Жоқ болмаса, не қып өткізгеніңді өзің де білмей қалыппысың? » (Абай). Орыстың жазушысы Лев Толстой өмір бойы «Игорь жасағы турал жыр» шығармасын қабылдай алмаған. Психологиялық тұрғыда оны түсіндіруден бас тартқан. Ұлы ойшыл театрды, әсіресе балет спектаклін көруге мүлде қарсылық білдірген. Шекспирдің шығармасын жоққа шығарып тастауы осыдан болса керек. Осындай түйткілдерді түп-тамырын жою үшін ішкі түйсік сыртқы өмірді басқаруы тиіс. Ол қалай дейсіздер ғой. Кәсібінің нәсібін көрген біршама психологтардың еңбегінде дәлелденген. Өзiне сенiмдiлiктiң аз немесе тiптi болмауы көп жағдайда пессимизм мен қысылуда көрiнiс табатын тұлғаның жан күйзелісіне душар етеді. ХХ ғасырдың 40 жылдары АҚШ-тағы невроз клиникасының бас дәрiгерi Андре Сальтер өзiне сенiмсiздiктi жою, емдеу және әлсiрету проблемасымен ең алғашқы болып айналысты. Мирдад кітабында: «Былай ойлаңыз, әрбір ойлаған ойым аспанға отты қаріптермен  анық жазылады». Айтылған сөз – атылған оқ. Қазағым сөздің сиқыры барын тегін айтпаған ғой. Біздің санамызға мықтап бекінген ойлар өмірімізге тікелей септігін тигізеді. Көпшілігіміз біреуге сын тағуға бейімбіз. Бір ағаттық іс жасасақ, өзге біреуді кінәліге санаймыз. Сын айту оңай әрине. Бір кісіні сынамас бұрын, өзімізден сол жайттар орын тауып жатқапағанына сенімді болу қажет. Ықылас Ожайұлы айтқандай, қазірге керек жағдай – таза адам болу, құлдық психологиядан арылу. Үш жағдайдан бек сақтанғанымыз жөн: ұйқы, тәкаппарлық, еріншектік пен енжарлық. Абай айтпақшы, бес нәрсеге асық болып(талап, еңбек, рақым, терең ой, қанағат), бес нәрседен қашық( өсек, өтірік, мақтаншақ, еріншек, бекер мал шашпақ) болуымыз керек. Ендігі мақсат – ойлаған дүниеңді іс жүзінде жүзеге асыру.  Көкірегі ояу оқырман жылт еткен дүниені қалт жібермейді деген ойдамын. Дөңгеленген дүниенің уақыт арнасында ең бақытты жан болайық!

Салтанат Сүгір

Оцените пост

7