место в рейтинге
  • 129337
  • 96
  • 21
Нравится блог?
Подписывайтесь!

МОНАРХИЯЛЫҚ КАПИТАЛ (4 бөлім)

VI. Алтыншы кезең: 2012-2025 жж.

Бұл Қазақстандағы монархиялық капитал жүйесінің қорытынды кезеңі. Оның ақыры қазіргі мемлекет басшысының өмірден кетуінен кейінгі бес жылға сай келеді. Монархиялық капиталдың осы кезеңдегі негізгі міндеті Қазақстанды дамыған капиталистік айналдырып, өз билігін сақтап қалу болып табылады.

 

Бірінші кезекте сыбайлас жемқорлықпен күрес пен тиімді мемлекеттік аппараттың құрылуы басталады. Осы бағыт бойынша жетістікке жету үшін монархиялық капитал феодал-шенеуніктердің әлемді психологиялық тұрғыдан қабылдауын өзгертуі қажет. Бүгінгі таңда феодал-шенеуніктер заңдардың орындалуы барлық Қазақстан азаматтарына міндетті, ал олар үшін міндетті емес деп ойлайды. Сонымен қатар, бюджетті тонау мен бизнесті пара арқылы қоршап алуды шенеуніктер өздерінің ажырамас құқығы ретінде санайды.

 

Біз қарастырып отырған кезеңде монархиялық капиталдың шенеуніктерге олардың қателескендігі туралы және заңбұзушылықты жазалау арқылы қалған басқа азаматтардың сақтап жүрген заң формаларын олар да сақтауға міндетті екенін түсіндіру кезегі болады. Монархиялық капитал қадағалайтын мұнайдан түсетін табыстың мемлекетке доллар келуінің жалғыз жолы болып қала беретіндігін ұмытпайық және мемлекеттік бюджетті тонайтын барлық шенеуніктер, билік басында тұрған адамдардың қалтасындағы ақшаны ұрлап жатқандығын да атап өтейік.

 

Монархиялық капитал шенеуніктердің капиталистерге билік жүргізуін шектейді және шенеуніктердің бизнеске қатысты жасайтын кедергілерін біртіндеп жоя бастайды. Шағын және орта бизнес өз көлемінің шағын болуына байланысты, монархиялық капиталға аса үлкен қауіп тудырмайтындығын ұмытпайық. Керісінше, бизнес арқылы тауар өндірісінің өсуі мемлекет ішіндегі әлеуметтік тұрақтылықтың нығаюына және монархиялық капиталға тиесілі долларға деген сұраныстың азаюына алып келеді.

 

Монархиялық капиталдың белсенді түрде жұмыс жасайтын келесі бағыты – шикізатты сатудан түсетін кірісті бөлісудегі Қазақстанның үлесі ұлғайту болып табылады. Қойылған мақсатқа қол жеткізгеннен кейін монархиялық капитал өзінің жеке кірісін көбейтіп, экономикаға банктерден келуі керек ақшаның жоғалып кеткен ағынының орнын толтыра алатын болады. Осылайша, ерте ме кеш пе, монархиялық капитал мұнайды экспорттауға қойылатын салықты көбейтеді және біздің ресурстардан кіріс алатын шетел компанияларымен жасалынған келісімшарттарды қайта қарастыруға тырысатын болады.

 

Банктер 2006 жылдан 2007 жылға дейінгі уақыт ішінде ел экономикасына $30 млрд. тартқанын біз осыған дейін айтқан болатынбыз. Дәл осы уақыт ішінде транұлттық компаниялар Қазақстаннан дивиденд ретінде $19 млрд. алып кеткен. (10-кесте). Бұл монархиялық капитал мен трансұлттық компаниялар арасындағы әскери әрекеттер жүретін мұнай бәлішінің бір бөлігі болып табылады.

 

10 КЕСТЕ. ҚР қаржылық ағымы, жылына доллармен есептегенде

 

2007

2008

2009

2010

Мұнай экспорты

32,733,462,800

41,681,291,800

31,819,561,200

38,653,500,000

 

Шетелдіктер алып кететін дивидендтер

11,245,000,000

17,192,000,000

10,224,000,000

13,388,000,000

 

Шетелдіктердің алатын үлесі, % есептегенде

34.35

41.25

32.13

34.64

 

Монархиялық капитал Қазақстанда мұнай өндірісін ұлғайта отырып, параллельді тұрғыда біздің елден шетелдіктердің алып кететін дивидендтер сомасын азайта бастайды. Бірақ шикізат өндірісінің өсуі мен жаңа кен орындарының (Қашаған) жұмысқа қосылуы мұнайға деген әлемдік сұранысының азаюына тап болады (11-кесте).

 

11 КЕСТЕ. Тәулігіне млн.баррель мұнай тұтыну

 

2007

2008

2009

Солтүстік Американың мұнай тұтынуы

25.00

23.80

23.10

 

Еуропаның мұнай тұтыну

16.20

16.10

15.20

 

Қытайдың мұнай тұтынуы

7.50

7.8

8.2

 

Біз Солтүстік Америка мен Еуропаның мұнай тұтынуы тұрақты түрде төмендеп жатқандығын көріп тұрмыз, сондықтан да біздің кен орындарымызды иетін еуропалық және американдық мұнай компаниялары  Қазақстандағы мұнай өндіру көлемінің өсуіне қызығушылық танытпайды. Бүгінгі күні әлемдегі мұнай тұтыну нарығының жалғыз тұрақты түрде өсіп келе жатқан жалғыз жер, ол – Қытай. Сол себептен де, қытай компаниялары Қазақстанның қазіргі билік етуші табы секілді мұнай өндіру көлемін ұлғайтудағы тиімді позицияны көріп тұр. Алайда американдық ТҰК біздің мұнайдың Қытайға жеткізу көлемінің өсуіне қызығушылық танытпайды, себебі бұл мемлекет олардың экономикалық және саяси бәсекелесі болып табылады.

 

Мұндай жағдай ақырында қазіргі Қазақстанның билігі мен Қытай арасындағы одақтың құрылуына және біздің мемлекеттің мұнай секторынан американдық және еуропалық компаниялардың ығыстырылып шығуына алып келеді. Нәтижесінде Қазақстанда қалған барлық мұнай кен орындары Қытайдың меншігіне өтеді және біздің мемлекет ҚХР әскери-саяси бақылауына өтетін болады.

 

Енді, не себепті американдық және европалық компаниялар біздің мұнайды Қытайға экспорттауға қарсы болатынын қарастырайық. Осы мемлекеттердің мұнай тұтынуына көз жүгіртейік. АҚШ-та тәулігіне 20 млн. баррель мұнай тұтынатын 300 млн. адам тұрады. Қазіргі таңда Қытайда 1,5 млрд. халық тұрады немесе АҚШ-қа қарағанда 5 есе көп. Сол себептен де, егер орташа қытайлықтың өмір сүру деңгейі мен тұтынуы американдықпен теңессе, Қытай қазіргі АҚШ-қа қарағанда бес есе көп немесе тәулігіне 100 млн. баррель мұнай тұтынатын болады, ал өз кезегінде әлемдік мұнай өндірісі 86 млн. баррель мұнайды құрайды. Дәл осы үшін де АҚШ Қытайға өзінің өмір сүру деңгейіне жетуіне жол бере алмайды.

 

Бүгінгі таңда Қытай өзіне тиесілі мұнай бөлігінің көбісін парсы шығанағынан алады және осы мұнайдың Қытайға тасымалдануы теңіз жолдары арқылы жүзеге асады. Барлық кілтті араб мемлекеттерінде американдық әскери база бар. Бұл базалар Сауд Аравиясында, Катар, Кувейт, БАӘ, Ирак және Бахрейнде орналасқан. Сол себептен де, Қытайға жеткізілетін мұнайдың көп бөлігі парсы шығанағы мемлекеттері арқылы жеткізіліп отырғандықтан, АҚШ уайымдамаса да болады. АҚШ кекз келген өзіне қолайлы уақытта Қытайға теңіз жолымен келетін мұнай жеткізілімін тоқтата алады.

 

Қазақстаннан мұнай тасымалдау Парсы шығанағы елдерінен мұнай тасымалдаудан несімен ерекшеленеді? Ол біздің еліміз бен Қытайдың арасында құрлық шекарасының болуымен ерекшеленеді. Сонымен қатар, Қытай Қазақстан арқылы құрлық жолымен ирандық және таяу шығыс мұнайды қоса алғанда Каспийдің барлық мұнайын ала алады. Міне, сондықтан, АҚШ Қытайға біздің мұнайды жеткізу көлемін арттырғысы келмейді. Парсы мұнайының жеткізілімімен салыстырғанда, АҚШ кез келген ыңғайлы сәтті пайдаланып, Қазақстаннан тікелей келетін және Қазақстан арқылы келетін мұнай жеткізілімін тоқтата алмайды.

 

Монархиялық капиталдың мұнай өндірісі мен сату саласындағы саясатын қарастырып болған соң, негізі - монархиялық капиталдың ішкі тауар өндірісін дамытудағы нәтижесіз әрекеті болып табылатын ішкі экономикалық саясатты қарастыруға көшейік.

 

Ертеректе айтқанымыздай, - шағын және орта бизнестің тауар өндірісі қызметі монархиялық капиталға тиесілі долларға деген сұранысты азайтады да елдегі әлеуметтік тұрақтылықты күшейтеді.  Саяси алаңда шағын және орта кәсіпкерлер ірі капиталистерге қарағанда өте аз капиталға ие, осыған байланысты олар монархиялық капиталға шынайы қауіп төндірмейді. Осы себепті де монархиялық капитал Қазақстандағы шағын және орта бизнестен сүйеу іздей бастайды.

 

Алайда олар нақты нәтижеге қол жеткізбейді. Жетістікке қол жеткізу үшін әуелі Қазақстандағы ішкі тауар өндірісінің дамуына қандай кедергілер себеп екенін түсінген жөн.

 

Ол үшін еліміздің экономикасын суға толуы тиіс бөшке ретінде қарастырайық. Бұл мысалдағы су – ішкі тауар өндірісінің өсуін көрсетеді. Осы уақытқа дейін бөшкемізді суға толтыруға деген әрекеттеріміз сәтсіздікпен аяқталып отырды, себебі бөшкеміздің 8 тесігі бар. Енді олардың әрқайсысын қарастыруға көшейік.

 

Бөшкеміздің бірінші тесігі – шетелдік капитал қадағалайтын шикізат секторы.

 

Екіншісі — ел ішіндегі өткізу нарығының тарлығы мен ірі шетелдік нарықтардың Қазақстаннан қашықтығы.

 

Үшінші тесік үлкен транспорттық шығындар болып табылады. Әлемде территорияның көлемі бойынша 9-шы орынды алып отырған Қазақстанда 17 млн. халықтың орналасуы өз кезегінде өнімнің бір бірлігін тасымалдауға кететін шығындар өте көп.

 

Төртінші тесік — теңізге шығу жолдарының болмауы, Сингапур мемлекетіндегідей экспортқа бағытталған салалардың тиімсіз орналасуы.

 

Бөшкеміздің бесінші тесігі — капиталистердің қолында экономикалық және саяси биліктің болмауы немесе басқаша айтқанда – шикізаттық емес сектор компаниялары үшін тым көп әкімшілік және салықтық кедергілердің бар болуы.

 

Алтыншы — ашық нарық. Біз өзіміздің өндірушімізді «Coca-cola» немесе «Рrocter&Gamble» сияқты ірі әлемдік корпорациялармен қақтығысуға жіберудеміз.

 

Жетінші тесік мемлекетте бізге қажетті білім мен технологияның болмауы болып табылады. Яғни біз осының әсерінен әзірге өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы саласында сапалы және арзан тауарларды өндіре алмай отырмыз.

 

Бөшкеміздің сегізінші тесігі — тәуелсіз қаржы жүйесінің, яғни, тауар өндірісінің өсуіне байланысты ұлттық валютаны басып шығаратын және экономикаға енгізетін жүйенің жоқтығы.

 

Аталған мәселерді шешудің жалғыз жолы – экономикалық тұғырнаманы толықтай ауыстыру және Швейцария, Сингапур және Финляндия сияқты экспортқа бағытталған экономика құру. Бұл мемлекеттер Қазақстан секілді ірі нарықпен шекаралас жатыр, сонымен қатар халқының саны да аз. Енді Қазақстандағы бар мәселелерді шешу үшін қандай шаралар қолдану қажет екендігін қарастырайық:

 
  1. Шикізатты сатудан түскен барлық табысты мемлекет меншігіне қайтару. Яғни кен орындардың қазіргі иелеріне ақшалай өтемақы төлеу арқылы 100% мемлекеттендіру жүргізу.
  2. Мемлекеттендірілген кірісті өнеркәсіп пен ауыл шаруашылықты қайта жабдықтауға бағыттау.
  3. Шикізаттан түскен кірісті тауар өндірушілерге беретін тура және жанама субсидияға бағыттау.
  4. Экономиканың тауар өндіру салаларынан барлық әкімшілік кедергілерді алып тастау.
  5. Жабық тәуелсіз қаржы жүйесін құру.
  6. Экономикалық қайта жаңару кезінде мемлекеттен капитал шығаруға тыйым салу.
  7. Қазақстанда өндірілетін тауарлар санаты бойынша ішкі нарықты квота арқылы жабу.
  8. Инфрақұрылым, электроэнергетика, коммуналды шаруашылық және т.б. сияқты экономиканың монополиялық салаларын мемлекет меншігіне қайтару.
  9. Мемлекеттік органдардың тауар өндіруші кәсіпорындарды сот шешімінің қаулысынсыз немесе қылмыстық іс қозғалмай жатып тексеруіне тыйым салу.
 

Егер осы реформалар жүзеге асса, біз мемлекет ретінде Сингапур, Оңтүстік Корея және Швейцария елдерінің жолымен жүретін боламыз. Монархиялық капитал капиталистер табымен бірігіп, ал қазргі ел басшысы Ли Куан Ю, Мұстафа Кемал, Мохатхир Мұхамад, Конрад Адэнауэрмен бірге бір қатарда тұратын болады.

Дана жол danajol
Dana Zhol: qazaq economic school «Қазақстанның экономикалық даму бағдарламасын» таныстыру мақсатында экономикалық семинар-тренингтер өткізеді. Осы күнге дейін орталық БАҚ, кәсіподақтар, бизнес ассоциация, университеттер мен маслихаттар және т.б. салалармен жұмыс істеп келді. vk.com/danazhol facebook.com/danazhol https://www.youtube.com/channel/UCxz8e1MUxjOmKNSq2RAYPfA
17 февраля 2012, 17:23
652

Загрузка...
Loading...

Комментарии

Меня тоже волнует этот вопрос. Скажите мне, пожалуйста - где я могу найти больше информации по этому вопросу?
Toshiba PA4135E-1HA2
Какой именно вопрос вас интересует?

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Мой дом – не гостиница. Я не останавливаюсь у своей родни, потому что знаю, что это такое

Мой дом – не гостиница. Я не останавливаюсь у своей родни, потому что знаю, что это такое

Наступил долгожданный момент и мы смогли заселиться в собственную квартиру. А потом началось... Все знакомые, родственники, даже коллеги и соседи родителей вспомнили о нашем существовании.
Idealovnet
14 окт. 2017 / 20:38
  • 8863
  • 82
Работа на EXPO. «Улыбайтесь, вы – лица Казахстана»

Работа на EXPO. «Улыбайтесь, вы – лица Казахстана»

Продление перерывов, втыки от менеджеров, борьба за стенды, кучкования, как мы друг-друга прикрывали, защищали от гостей. Все эти события доставляли радость, и каждый день на работу я приходила...
madiNAtty
14 окт. 2017 / 22:34
  • 6109
  • 23
О проститутках, ЗППП и других сексуальных страстях

О проститутках, ЗППП и других сексуальных страстях

У меня обширный сексуальный опыт, и я этим не хвастаюсь. Будь у меня возможность, променял бы это всё на одного партнёра. Но так как с личной жизнью не заладилось, а секс я очень люблю, то приходилось изворачиваться.
bez_prav
18 окт. 2017 / 18:01
Я четко помню тот день, когда мне позвонили друзья и сообщили: «Она выходит замуж»

Я четко помню тот день, когда мне позвонили друзья и сообщили: «Она выходит замуж»

У нас была особенная атмосфера, мы постоянно были вместе, читали треки, летом часто поднимались в горы. Гуляли пешком по ночному городу, иногда до утра. Снимали хату и представляли совместную жизнь...
Dominator-kz
14 окт. 2017 / 22:29
Отчего в Казахстане предвзятое отношение к отечественному продукту?

Отчего в Казахстане предвзятое отношение к отечественному продукту?

Вы когда-нибудь пользовались казахстанской косметикой? Я тоже нет, поэтому сразу же откликнулась на приглашение своего фейсбук-френда протестировать отечественные крема… из Степногорска.
Shimanskaya
16 окт. 2017 / 11:32
  • 2765
  • 30
Я помню тот день, когда мне позвонили друзья и сообщили: «Она выходит замуж». Часть 2

Я помню тот день, когда мне позвонили друзья и сообщили: «Она выходит замуж». Часть 2

Я знал дату свадьбы. За неделю до свадьбы в соцсети "Вконтакте" на все мои последние фото, был проставлен лайк с её профиля. Сердце забилось сильнее. В душе загорелась наивная, крошечная надежда.
Dominator-kz
17 окт. 2017 / 15:41
Мой парень – «тиран». Почему я вступила в такие отношения?

Мой парень – «тиран». Почему я вступила в такие отношения?

История из моей жизни. Я вспоминаю эти отношения и сама не могу понять - как так произошло? А дело в том, что вы и сами не заметите. Это наступает плавно и динамично.
Altynai_JA
18 окт. 2017 / 14:17
«Автобусная неделя». Выдержит ли аким Шымкента давку в общественном транспорте?

«Автобусная неделя». Выдержит ли аким Шымкента давку в общественном транспорте?

Аким Шымкента Габидулла Абдрахимов нашёл решение накопившихся проблем городского транспорта. Все ключевые работники акимата некоторое время будут сами ездить на автобусах.
openqazaqstan
18 окт. 2017 / 10:53
  • 1654
  • 31
Аркадий Волож привел в Казахстан «Яндекс.Лицей». Плакать или радоваться?

Аркадий Волож привел в Казахстан «Яндекс.Лицей». Плакать или радоваться?

"Яндекс.Лицей" зашел в казахстанские школы. План - учить бесплатно программированию, формировать себе кадры и выйти на мощность 10 тысяч школьников в год.
Zhumanova
18 окт. 2017 / 8:36
  • 1446
  • 11