Қазақ тілінің "ыстығы"

Бахытжан Бухарбаев 2011 M10 9
1885
49
19
0

Биылғы тамыз айы қоғамдық өмірімізде шынымен ыстық болды.

Биылғы тамыз айы қоғамдық өмірімізде шынымен ыстық болды. Қоғамдық өмірде орнаған "ыстық" жазғы ауа райы қыркүйек айының ортасына дейін созылды. Қоғамның назарын аударған және кең көлемде талқыға түскен оқиғалардың бірі тіл мәселесіне қатысты екені мәлім. Бұл мәселе ешкімді тыс қалдырмады.

Естеріңізге сала кетсем, тамыздың басында Мәдениет министрлігі дайындаған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне мемлекеттік тіл саясаты мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы баспасөз беттерінде, интернетте жарияланып, шу көтерген болатын. Бұл заң жобасында қазақ тілінің қолдану аясын кеңейтуге бағытталған 13 Заңға толықтырулар мен өзгерістер енгізу көзделіп отырған болатын. Алайда аталмыш заң жобасы интернет кеңістігінде жарық көрген бойы өмірі ұзаққа бармады. Орыстілді сайттар мен газет беттерінде туған наразылық салдарынан Мәдениет министрлігі заң жобасынан қоғамда дау тудырған бірнеше норманы, атап айтқанда, мемлекеттік органдарға шағымданулардың тек қазақ тілінде жазылуын талап ететін норманы алып тасталған болатын.

Министрліктің осындай қадамға баруы алғашқыда 138 саяси және қоғам қайраткерлерінің (олардың біразы кейінірек қолдарынан бас тартты) Елбасы Н.Назарбаев, Премьер-министр К. Мәсімов, Сенат төрағасы Қ. Мәми және Мәжіліс төрағасы О. Мұхамеджанов атына жолдаған ашық хаттың пайда болуына алып келді. Бұл хат тамыздың соңында жарияланғанымен, оның төңірегіндегі дау-дамай орыстілді ортада бір апта дерлік уақыттан кейін пайда бола бастады. Ерлан Карин осы жайлы өз твиттерінде, мәселен, 6 қыркүйекте әзілмен былай деп жазды: "Мемлекеттік тілдің жағдайы жайлы ашық хат 29 тамызда жарияланды, ал шу бір аптадан соң көтерілді. Сонда осы уақыт бойы аударған ба?" Тимур Козырев та quorum.kz ресурсында 7 қыркүйек күні осыған ұқсас пікір білдірді: "ашық хаттың қазақ тіліндегі түпнұсқасы баспасөзде өткен тамыз айының соңғы күндерінде жарық көрді, алайда жанжал тек алдыңғы күні оның мәтіні орыс тіліне аударылғаннан кейін көтерілді. Егер аудармағанда, ешкім байқамайтын еді деген сөз бе?"

Әрине, бұл жерде Мәдениет вице-министрі Ғазиз Телебаевтың мәлімдемесі кейбір сауалдарды тудыртады. Мәселен, оның "норма заң жобасынан алынып тастады. Енді онда мемлекеттік органдарға шағымдар мемлекеттік және басқа тілдерде беріле алады деп жазылды. Жауап мемлекеттік немесе шағымдану тілінде қайтарылады" - деген сөздері анықтауды талап етеді.Атап айтқанда, "басқа тілдерде" деп көпше түрде не меңзеліп тұр?

Сонымен қатар, заң жобасында мемлекеттік қызметкерлерге, полиция, әскери қызметкерлерге, сот өкілдеріне, дәрігерлер мен мұғалімдергеқазақ тілін білу міндетті деген ереже сақталып отыр. Расына келсек, мемлекеттік қызметкерлердің ісқағазадрды қазақ тілде жүргізу уақытты жетті дегенді мәдениет вице-министрі де, көптеген сарапшылар да, солардың ішінде Т. Козыревта қолдап тұр. Соңғысы "тiлдi кең ауқымды қолдану мәсе­лесiн ұзағанда 2020 жылға дейiн шеше алмай қалсақ, өте үлкен проблемалармен бетпе-бет қалатынымыз анық" деп сақтандырады. Проблеманың пайда болу дәлелі ретінде сарапшы ауылдан шыққан жастардың санын емес, қазақша жоғары бiлiм алған жастар санының артуын көрсетеді. Шынымен де, қазақ тілінде он бес жылдан кем білім алмаған жастың мемлекеттік органдарға жұмысқа тұрып, қазақ тілімен жұмыс істемесе, оның орын осындай шынайылықты түсінуі оңайға соқпас.

Соңғы кезде тіл мәселесіне қатысты бірдей екі ірі оқиғаның орын алуы осы салада мемлекет тарапынан атқарылатын шаралардың қарқындану керектігін көрсеткен сияқты. Оны саясаткерлеріміздің өздері де түсінгендей. Мысалы"Әділет" партиясының төрағасы М. Нәрікбаев орыс мектептерінде оқытылатын пәндердің 30%-і қазақ тілінде оқытылу керек деп санайтынын айтты. 22 қыркүйекте Қ. Мәмидің төрағалығымен өткен Сенаттың жалпы отырысында сөз сөйлеген Білім және ғылым министрі Б. Жұмағұлов бұдан былай орыс мектептерінде кейбір пәндер қазақ тілінде жүргізілетінін мәлімдеді.

Бір емес үш Парламент депутаты қазақ балабақшаларының санын арттыру қажет деген ой білдірді. Мәселен, депутат В. Нехорошев балабақшаларды жаппай қазақшаландыру керек деген ой айтты. Бұл пікірмен депутат Т. Бердонғаров та келісті, бүкіл балабақшаларды қазақша қылып, кейін мектептермен де осылай істеу керек деді. Бұл бастаманы депутат Р. Халмурадов та қолдап отыр. Бұл қазақ тіліне, болашағына депутаттардың іс жүзінде жан ашуы ма, әлде саяси ұпай жинауға септігін тигізетін популистік қадамдары ба? Бұл сұрақ уақыт еншісінде.

Не болса да, қоғамымызды қазақ тілді қылуда екі негізгі вектор айдан анық көрініп тұр: біріншісі - мемлекеттік органдарда ісқағаздарды мемлекеттік тілде жүргізу, осылайша тілдің дамуы жоғарыдан бастау болады; екіншісі қазақ тілін балабақшадан үйрету, яғни төменнен де бет алу маңызды. Осылай болса, бір-біріне бет алған қазақ тілді қауым бір нүктеде көп ұзамай-ақ жүздесер.

Оцените пост

11

Комментарии

0
Оқуға тұрарлық...
0
Нехорошев тілді, өзі біледі ма?
30%-ті оқытылу керек, бірақ, қалай программа бойынша? Ұлттық университетімізде программа да нашар, балабақша туралы не айтатын бар?
Не ағылап жүр? Дің туралы заң сияқты ма? Қабылдаймыз, ал қалай жол мен содан толықтырамыз, жөндейміз...
0
наверно злободневная тема) Уж очень много вопросов у atabay777 возникло..и много написано в посте) Что за интрига?))
0
Очень злободневная. Скорее для тех кто ну просто до жути не хочет учить казахский.
0
Негізгі ойлары дұрыс деп ойлаймын
әрине, аюға әліп үйреткен таяқ деп таяқтай берсек көбі қашып кетер ))
Балабақшадан бастаудың да жөні бар, кішкентай бала деген губка тәрізді бәрін сорып алады ғой, тек көрнекі-құралдарың болсын, мамандарың болсын
иншалла, қазақ тілі өз мәртебесіне жетеді деген ойдамын
Показать комментарии
Дальше