• 1056262
  • 6009
  • 554
Нравится блог?
Подписывайтесь!

Қазақ тілінің "ыстығы"

Биылғы тамыз айы қоғамдық өмірімізде шынымен ыстық болды. Қоғамдық өмірде орнаған "ыстық" жазғы ауа райы қыркүйек айының ортасына дейін созылды. Қоғамның назарын аударған және кең көлемде талқыға түскен оқиғалардың бірі тіл мәселесіне қатысты екені мәлім. Бұл мәселе ешкімді тыс қалдырмады.

Естеріңізге сала кетсем, тамыздың басында Мәдениет министрлігі дайындаған «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне мемлекеттік тіл саясаты мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы баспасөз беттерінде, интернетте жарияланып, шу көтерген болатын. Бұл заң жобасында қазақ тілінің қолдану аясын кеңейтуге бағытталған 13 Заңға толықтырулар мен өзгерістер енгізу көзделіп отырған болатын. Алайда аталмыш заң жобасы интернет кеңістігінде жарық көрген бойы өмірі ұзаққа бармады. Орыстілді сайттар мен газет беттерінде туған наразылық салдарынан Мәдениет министрлігі заң жобасынан қоғамда дау тудырған бірнеше норманы, атап айтқанда, мемлекеттік органдарға шағымданулардың тек қазақ тілінде жазылуын талап ететін норманы алып тасталған болатын.

Министрліктің осындай қадамға баруы алғашқыда 138 саяси және қоғам қайраткерлерінің (олардың біразы кейінірек қолдарынан бас тартты) Елбасы Н.Назарбаев, Премьер-министр К. Мәсімов, Сенат төрағасы Қ. Мәми және Мәжіліс төрағасы О. Мұхамеджанов атына жолдаған ашық хаттың пайда болуына алып келді. Бұл хат тамыздың соңында жарияланғанымен, оның төңірегіндегі дау-дамай орыстілді ортада бір апта дерлік уақыттан кейін пайда бола бастады. Ерлан Карин осы жайлы өз твиттерінде, мәселен, 6 қыркүйекте әзілмен былай деп жазды: "Мемлекеттік тілдің жағдайы жайлы ашық хат 29 тамызда жарияланды, ал шу бір аптадан соң көтерілді. Сонда осы уақыт бойы аударған ба?" Тимур Козырев та quorum.kz ресурсында 7 қыркүйек күні осыған ұқсас пікір білдірді: "ашық хаттың қазақ тіліндегі түпнұсқасы баспасөзде өткен тамыз айының соңғы күндерінде жарық көрді, алайда жанжал тек алдыңғы күні оның мәтіні орыс тіліне аударылғаннан кейін көтерілді. Егер аудармағанда, ешкім байқамайтын еді деген сөз бе?"

Әрине, бұл жерде Мәдениет вице-министрі Ғазиз Телебаевтың мәлімдемесі кейбір сауалдарды тудыртады. Мәселен, оның "норма заң жобасынан алынып тастады. Енді онда мемлекеттік органдарға шағымдар мемлекеттік және басқа тілдерде беріле алады деп жазылды. Жауап мемлекеттік немесе шағымдану тілінде қайтарылады" - деген сөздері анықтауды талап етеді.Атап айтқанда, "басқа тілдерде" деп көпше түрде не меңзеліп тұр?

Сонымен қатар, заң жобасында мемлекеттік қызметкерлерге, полиция, әскери қызметкерлерге, сот өкілдеріне, дәрігерлер мен мұғалімдергеқазақ тілін білу міндетті деген ереже сақталып отыр. Расына келсек, мемлекеттік қызметкерлердің ісқағазадрды қазақ тілде жүргізу уақытты жетті дегенді мәдениет вице-министрі де, көптеген сарапшылар да, солардың ішінде Т. Козыревта қолдап тұр. Соңғысы "тiлдi кең ауқымды қолдану мәсе­лесiн ұзағанда 2020 жылға дейiн шеше алмай қалсақ, өте үлкен проблемалармен бетпе-бет қалатынымыз анық" деп сақтандырады. Проблеманың пайда болу дәлелі ретінде сарапшы ауылдан шыққан жастардың санын емес, қазақша жоғары бiлiм алған жастар санының артуын көрсетеді. Шынымен де, қазақ тілінде он бес жылдан кем білім алмаған жастың мемлекеттік органдарға жұмысқа тұрып, қазақ тілімен жұмыс істемесе, оның орын осындай шынайылықты түсінуі оңайға соқпас.

Соңғы кезде тіл мәселесіне қатысты бірдей екі ірі оқиғаның орын алуы осы салада мемлекет тарапынан атқарылатын шаралардың қарқындану керектігін көрсеткен сияқты. Оны саясаткерлеріміздің өздері де түсінгендей. Мысалы"Әділет" партиясының төрағасы М. Нәрікбаев орыс мектептерінде оқытылатын пәндердің 30%-і қазақ тілінде оқытылу керек деп санайтынын айтты. 22 қыркүйекте Қ. Мәмидің төрағалығымен өткен Сенаттың жалпы отырысында сөз сөйлеген Білім және ғылым министрі Б. Жұмағұлов бұдан былай орыс мектептерінде кейбір пәндер қазақ тілінде жүргізілетінін мәлімдеді.

Бір емес үш Парламент депутаты қазақ балабақшаларының санын арттыру қажет деген ой білдірді. Мәселен, депутат В. Нехорошев балабақшаларды жаппай қазақшаландыру керек деген ой айтты. Бұл пікірмен депутат Т. Бердонғаров та келісті, бүкіл балабақшаларды қазақша қылып, кейін мектептермен де осылай істеу керек деді. Бұл бастаманы депутат Р. Халмурадов та қолдап отыр. Бұл қазақ тіліне, болашағына депутаттардың іс жүзінде жан ашуы ма, әлде саяси ұпай жинауға септігін тигізетін популистік қадамдары ба? Бұл сұрақ уақыт еншісінде.

Не болса да, қоғамымызды қазақ тілді қылуда екі негізгі вектор айдан анық көрініп тұр: біріншісі - мемлекеттік органдарда ісқағаздарды мемлекеттік тілде жүргізу, осылайша тілдің дамуы жоғарыдан бастау болады; екіншісі қазақ тілін балабақшадан үйрету, яғни төменнен де бет алу маңызды. Осылай болса, бір-біріне бет алған қазақ тілді қауым бір нүктеде көп ұзамай-ақ жүздесер.

Бахытжан Бухарбаев Barkorn
Патриот своей страны, политолог, коллекционер казахских монет с браком
10 октября 2011, 11:40
1975

Загрузка...
Loading...

Комментарии

Оқуға тұрарлық...
Нехорошев тілді, өзі біледі ма?
30%-ті оқытылу керек, бірақ, қалай программа бойынша? Ұлттық университетімізде программа да нашар, балабақша туралы не айтатын бар?
Не ағылап жүр? Дің туралы заң сияқты ма? Қабылдаймыз, ал қалай жол мен содан толықтырамыз, жөндейміз...
Өзіңнен басташы бауырым!!Андағы екі сөзіңнің бірі қате ғой!!
қалай программа емес ҚАНДАЙ!!Дің емес ДІН!!Кейінгі мәтінің тіпті түсініксіз!!
Білем, грамматикам нашар. Тезірек жазуым келді.
Өзіңнен басталдым. Пікірімді жазу тырысып жүрмін. Тілім кемшіліксіз деп айта алмаймын. Бірақ тырысуға әуелем бар.
Қазақ тілі мәселесі маған парықсыз емес!
Тырысқаныңыз жаксы екен!!)))
Өзіңіз көріп тұрсыз ғой. Бұл тақырыпты тек 200 көрген, және тек 6-8 адамдар пікірлерді қалдырған. Басқаларға бәрібір...
limass
0
0
наверно злободневная тема) Уж очень много вопросов у atabay777 возникло..и много написано в посте) Что за интрига?))
Очень злободневная. Скорее для тех кто ну просто до жути не хочет учить казахский.
limass
0
0
Наверно всем книжек не хватило, или неправильные они были) Надеюсь ситуация исправится со временем)
Негізгі ойлары дұрыс деп ойлаймын
әрине, аюға әліп үйреткен таяқ деп таяқтай берсек көбі қашып кетер ))
Балабақшадан бастаудың да жөні бар, кішкентай бала деген губка тәрізді бәрін сорып алады ғой, тек көрнекі-құралдарың болсын, мамандарың болсын
иншалла, қазақ тілі өз мәртебесіне жетеді деген ойдамын
"тек көрнекі-құралдарың болсын, мамандарың болсын"
Келісемін! Практика арқылы дамиды!
Шынында, ЖОО-ны қазақ тілінде бітірген ұрпақ қалыптасты және олардың саны сексен пайызға таяу. Соңғы, статистика осылай дейді, қателеспесем. Ендеше, олар тиісті орындарға барғанда өз құқықтарын талап ете бастайды.
Түркістан газетінде осы жайлы былай жазылған: "...биыл 11-сыныпты барлығы 165459 оқушы тәмамдаған. Олардың 91 018-i бiлiм беру гранттарынан үмiткер. Оның iшiнде қазақ тiлiнде – 66 912 түлек, орыс тiлiнде – 24 106 түлек қатысты. Бұл мәлiмет Бiлiм және ғылым министрлiгiнiң ресми сайтынан алынып отыр. Демек бiлiм грантынан үмiткерлердiң 73 пайызы қазақ тiлiнде емтихан тапсырған. Яғни мектеп түлектерiнiң 70 пайызы қазақтiлдi екендiгiн танытады. Бiлiм және ғылым министрлiгiнiң баспасөз-қызметiнiң мәлiмдеуi бойынша Қазақстан бойынша, 2010-2011 оқу жылында қазақ мектептерiнде 1 542 313 оқушы, орыс мектептерiнде 846959 оқушы бiлiм алады. Пайызға шағатын болсақ, қазақ сыныптарында оқитындардың үлесi 64 пайызға жеткен. Ал грантқа үмiткерлер одан 13 пайызға артық. Бұның себебi түсiнiктi де. Өйткенi орыс мектебiнiң түлектерiнiң айтарлықтай бөлiгi ҰБТ-ға қатыспайды. Олар мектептi бiтiргеннен кейiн Ресейге аттанады. ЖОО-ның орыс бөлiмiне көбiне орыс мектебiн бiтiрген қазақ балалары түседi. Бiрақ соған қарамастан мемлекеттiк бiлiм грантының пайыздық үлес салмағы – 60x40 қалпынан таяр емес. Бiз бұл мәселе жөнiнде бiрнеше жылдан берi дабыл қағып келе жатқанымызбен, одан өнер нәтиже жоқ. Былтырғы жүргiзген сараптамамызда да қазақ мектебiн бiтiрiп, мемлекеттiк бiлiм грантына ие болғандардың алған ұпайы орыс мектебiн бiтiрiп, грантқа ие болғандардан анағұрлым артық".
Ресейге аттанатын болса не керегі бар онда сонша орыс мектептерінің, қысқарту керек орыс мектептерін.
Парламентта Қазақ тіліне қарсы адамдар отырганша Қазақ тілі қазан-ошақ тілі болып қала бермек. Мінбеде жүргендерге Қазақстандағы тіл саясатын қайтадан қарастыруды ойлау керек. Қазақстанда орыс тіліні тәуелділігінен айрылу үшін ағылшын тілін жаппай еңгізу керек, Қазақстанда ағылшын тіліділер 0% болғандықтан Қазақтар ағышынша бір-бірмен сөйлесуі екі талай.
Бұл даудың шаққанына бір ай болды ғой!!Байғұз қазекең орыстарды мойнына мінгізіп алып енді тусіре алмай отыр....
Ұлтаралық қатынастарға салынбай-ақ қояйық. Нақты мәселе бар, нақты шешім керек, осының төңірегінде әңгіме қозғап, соны іздеген дұрыс.
Келісемін! Менің ойым, құжат алмасу қазақ тіліне көшуі керек. Әрине, тілді білмейтіндердің орыс тіліндегі құжаттарын да қабылдап, жауапты екі тілде беріп, алғашында қиналуға тура келеді. Бірақ, қазақ тілінің нақты әкімшілік тіліне айналуы керек деп есептеймін. Аралас мектептер болашақ 10 жылда толығымен қазақша білім беруге көшсе, артықтық етпейді. Ал, мемлекеттің тарапынан қаржыландырылып отырған бала бақшалардың барлығы дерлік қазақ тілінде болуы керек. Уақыты келді!
izzya
0
0
Сәлем. Мен шақыру Иззя. Мен оқу қазақ тіл.
Как-то так.
не смешно уважаемый!
ужас юви выпустил на главную пост на казахском все это конец facepalm =)
Сам-то понял, что написал?
неа нихера не понял причем честно!!!
ужас юви дал зарегистрироватся такому школоло, а еще здесь такое написать facepalm =)
Главное, чтоб не повторилось, как в странах Прибалтики. Казахский язык надо прививать постепенно. Не так топорно, как всякие клоуны с этим гребанным "письмом 138".
Бұл бір күннін ісі емес қой. Ептеп-ептеп бәріміз қазакша сөйлесерйміз, пасандар))
пасандар, строго біртіндеп істеу керек! Басқаша болмайды! :D
Иә, рас айтасын))
Мұндай еппен орысша сөйлеп баражатырмыз, жылдамдықты көбейту керек, көбейткенде енді бәрі заңға келіп тіреліп тұр ғой. Биылғы заңды қабылдау керек еді, содан кейін мемлекетке істейтіндер қазақша сөйлей бастайтын еді. Ал 138-дің хаты қазақ тілінің жан ашырлары. Мәңгүрт болып ол кісілерге сөз тигізуге ұят, ең болмаса олардің еңбектерін құрметтеу керек.
да не хочу я уважать тех, кто это затеял. Привлечь подписчиков обманом, призывать к открытому национализму. Это ли не манкуртизм?
С одной стороны их (Шахановцев) можно понять...они радеют за язык!!НО УВЫ не грамотно....
Одно другому не мешает....)))
Аш бала тоқ баламен ойнамайды демекші, жайылып келші онда.
Жоғарғы жақтағы жалтақтықтан арылмайынша, бұл мәселе тек мәселе болып қала бермек. Орыс болу үшін әуелі қазақ болып алу керек деген ащы қалжыңды былай қойғанда да, ау, қазаққа орыс тілі украин немесе белорус ағайындарынан артық па еді? Солар да өз ана тілдеріне бірден көшкенде, орыс тілін білмегендіктен, болмаса жек көргендіктен көшкен жоқ шығар? Шет ел сапарларында орыс тілінде сөйлеп тұрған басшыларымызды теледидардан көргенде тірілей өліп жүрген жоқпыз ба? Ау, сол орысшадан ағылшын тіліне аударып тұрған тілмаштар қазақ тілінен тікелей аударса, тағымыздан түсіріп тастай ма? Ал енді сол елімізде үстемдік етіп тұрған тілді күштеп алып тастаймыз деу ақылға сыймас арман ба, әлде тіліңді тілесең осылай болады деген айбалам ба? Қазіргі кезде орыстанып барады деп қауіптеніп жүрген жастарымыз қазақ әдебиеті тұрмақ орыс әдебиетінен де ақырын ақырын алыстап барады. Ана тілінің асыл сөзімен сусындап өспеген бала сол заң қабылданған күнде де қазан ошақ тілімен қала бермей ме? Өзімді Қазақ тілінің білгірі һәм жанашыры санасам да көкейде сенімнен гөрі сұрақ табады кейде тұрақ.
Осы мәселені жоққа шығару үшін ғаламторда түрлі әрі қызықты етіп видео курс жасау керек...
Мәңгүрттерге қызық болу үшін жартылай жалаңаш қыз болмаса шала қазақша болу керек. Егер заң болса бәрі болады ;)

Негізі бұған қазақтар ғана кінәлі, қазақтар бәрімен қазақша сөйлесу керек. Сол кезде ғана бәріміз бақытты боламыз.
Жол жеңіл болу керек емес пе? "Егер заң болса бәрі болады". Біздің елімізде неше түрлі заң бар? Ал оның ішінде орындайтың заңдары бәрі ма?
"Сол кезде ғана бәріміз бақытты боламыз." Тек өз тіліңде сөйлеу, бақытты болу үшін аз!
Мына Психбайдың сөзінде жан бар!Франциялықтарды үлгіге салсақ. Оларға ағылшынша сөйлеген кейде жауапты французша алады екен дейди...
Орысша айтқанда "Вот так вот" бірінші өзімізден бастау керек,үйрену керек,сөйлей білу керек және де орыс бауырларымызға үйрете білу керек.Өзіміздің ана тілімізді жерге таптатқызбау керекпіз...
"Вы сами своего языка толком не знаете"- деп айтқызбайтындай болуымыз керек!!!
Бізде де кейде, қазақша сөйлеңіз деп айтады. Басты сөз - кейде. Орысша айтқанда "топорный метод". Біздің заманымыз кетті. Бірақ біздің ұрпақатрымыз осы мәселесі кездеспейді мүмкіндің бар!
Брат у тебя нет связки слов...текст не понятен...тебе бы в аул,на месяц...))
В свое время я тож не шпрехал...когда учился в школе на лето уехал в аул и столького нахватался...
Да какой там аул. В городе дел куча. Универыч. Ходишь, паришся... =)
Бір жағынан өзгертүлерді заңға енгізсе дұрыс болар ма еди деп те ойлаймын...Өйткені адам пенде ғой, ұрып немесе ұрсып айтқанды ғана түсінеді ғой!!
Junpei
1
0
Многанипанятныхслов!! Переведите.
Жопу подними и сам переведи!слабо?
Junpei
1
0
Тебе чо жалко? А ведь пи3дели, что надо казахскому народ обучать, а на деле наХуй шлете.
Ты же у нас крутой знаток и поцреот казахского, переведи. Слабо?
Мне то не жалко!И не слабо...на хуй я тебя ЕЩЕ не посылал!Начни с себя...Желания у тебя учиться Я не вижу..Ойойой переведите ой не понятно,и тому подобное!К любому знакомому казаху подойди и скажи научи или подскажи и он обязательно подскажет если конечно адекватный...Не надо мусолить этот старый срач!!
Извини, ни один из моих знакомых казахов, не знает казахский.

P.S. Я казах.

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

«Предатели Русского мира». Кто учит нас, какими буквами писать и чью культуру любить

«Предатели Русского мира». Кто учит нас, какими буквами писать и чью культуру любить

Истерический вой, поднявшийся в российских СМИ по поводу перевода казахского языка на латиницу, блогер и публицист из Казани Римзиль Валеев оценил довольно-таки точно, на наш взгляд.
openqazaqstan
18 апр. 2017 / 16:47
  • 32429
  • 240
Казахстан сидит на чемоданах. А некоторые из нас – непосредственно в них

Казахстан сидит на чемоданах. А некоторые из нас – непосредственно в них

Откуда я знаю, спросите вы? Да очень просто. Голые мужики в сауне могут врать только про баб. Про машины и планы переездов – только по-чесноку. Чего уж скрывать, если все остальное напоказ.
Lesch
17 апр. 2017 / 23:30
  • 6183
  • 23
«Сорри, коммерческая тайна». Ответ от ALTEL и Tele2

«Сорри, коммерческая тайна». Ответ от ALTEL и Tele2

Пресс-служба ALTEL и Tele2 предоставила ответы на наши вопросы по поводу сервисов, навязываемых ALTEL при наборе кодов проверки баланса от других операторов.
openqazaqstan
17 апр. 2017 / 15:26
  • 4644
  • 20
Как выбрать новостройку в Алматы: инсайты, критерии и личный опыт

Как выбрать новостройку в Алматы: инсайты, критерии и личный опыт

Я прекрасно понимаю тех, кто долго ищет подходящую квартиру - сама искала, потратила на поиск 1,5 года. Что, прежде всего, повлияло на мой выбор при покупке квартиры в новостройке Алматы?
Zhumanova
21 апр. 2017 / 10:04
  • 3163
  • 10
«А ты покушала?» или Как завоевать сердце женщины простой заботой

«А ты покушала?» или Как завоевать сердце женщины простой заботой

Так как опыт хождения по свиданиям у меня немаленький, да и с интуицией давно дружу, я быстро отсеиваю тех, с кем будут проблемы. Как я это определяю? Очень просто.
Bonittta
22 апр. 2017 / 14:10
Депутат сената Айтимова: «Не нужно критиковать депутатов, так как вы сами их избирали»

Депутат сената Айтимова: «Не нужно критиковать депутатов, так как вы сами их избирали»

Наши депутаты известны не достижениями и работой, а своими высказываниями. Сегодня в СМИ вышла новость, где депутат сената Бырганым Айтимова ответила на критику народа.
tala03
20 апр. 2017 / 13:44
  • 2337
  • 17
Стихия всё спишет. Почему дамба за 200 миллионов никого не спасла?

Стихия всё спишет. Почему дамба за 200 миллионов никого не спасла?

Наводнение в Атбасаре, размытые дороги, подтопленные сёла по всему Центральному и Северному Казахстану... Что происходит?
openqazaqstan
19 апр. 2017 / 15:20
  • 2307
  • 14
Меня вывели из себя ученики 8 класса. Я осознала, что не хочу быть учителем

Меня вывели из себя ученики 8 класса. Я осознала, что не хочу быть учителем

Когда я пришла в первый раз на работу, слышала как доносятся крики из разных кабинетов. Крики это были не детей, а учителей, которые не могут сдержаться, когда уже все силы иссякли...
teacher1210
19 апр. 2017 / 7:56
  • 2445
  • 61
«Третья мировая война начнётся в мае 2017 года» – провидец из Португалии

«Третья мировая война начнётся в мае 2017 года» – провидец из Португалии

Провидец из Португалии по имени Горацио Вильегас считает, что новая мировая война состоится уже в текущем году. Считается, что португалец два года назад объявил, что Трамп станет президентом.
Seattle
21 апр. 2017 / 15:33
  • 2418
  • 11