--- title: "«Сүтпен біткен сүйекпен кетеді»" description: "Бір кісі Ибн Мүбаракқа(р.а.) келіп баласының қылықтарына ашулы екенін білдіреді. Сонда Ибн Мүбарак:-..." author: "saltusha_teleu" published: "2012-05-10T02:49:58+00:00" modified: "2012-05-10T02:49:58+00:00" locale: "kk" canonical_url: "https://yvision.kz/kk/post/s-tpen-bitken-s-yekpen-ketedi-253145" markdown_url: "https://yvision.kz/kk/post/s-tpen-bitken-s-yekpen-ketedi-253145/markdown" site_name: "Yvision.kz" --- # «Сүтпен біткен сүйекпен кетеді» > Бір кісі Ибн Мүбаракқа(р.а.) келіп баласының қылықтарына ашулы екенін білдіреді. Сонда Ибн Мүбарак:-... ![«Сүтпен біткен сүйекпен кетеді»](https://storage.yvision.kz/images/user/saltusha_teleu/ulo1di3sw0ZRRxkp38I4g4Gr933G67.jpg) Бір кісі Ибн Мүбаракқа(р.а.) келіп баласының қылықтарына ашулы екенін білдіреді. Сонда Ибн Мүбарак:- Балаңды қарғап па ең? – деп сұрайды. Ол: «Иә»,- дегенде, -Ендеше, балаңның тәрбиесін бұзған өзің екенсің,- дейді. Ия, өзіміздің бойымыздағы қателіктерді көрмей жатқанда, баламыздан не күтуге болады? Аз сөзге көп мағына сыйғызған жайт қой бұл. Бала тәрбиесі кенже қалып жатқаны ата-ананың жұмысбасты болуына байланысты екені жасырын емес. Құба төбел тірліктің қарекетімен жүргенде кішкентайына «Құлыншағым-ау, құлын болып қалып қалғаныңды білмей де қалыппын ғой» деп жататыны да сондықтан. Тақырыпты тәрбие жағына ойыстырсақ... Бала бойға біткен сәттен бастап, анасы нені көп үйренсе, нені білетін болса, кейін бала сол нәрсені тез игеріп алады екен. «Сүтпен біткен сүйекпен кетеді»-,дейді қазақ. Тәрбие мен білім берудің тамыры мен өзегі - баланы ана құрсағында жатқаннан тәрбиелеу. Әрине бірінші ретте анаға үлкен сын. Бір қызығы, бала туғаннан кейін анасын үш күнде, әкесін жеті күнде таниды екен. Аталарымыз келіндері мен жүкті әйелдеріне белі қатты қазанаттар емес, әсте маң басқан түйелер, тайпалған су жорғалар ғана мінгізген. Өйткені, ана қуанса іштегі бала да қуанады, қайғырса қайғырады. Туғаннан соң сәбиін де таза жүріп тамақтандырғаны жөн. Баланың жегені де, білгені де таза болуын қадағалау қиынырақ. Бұл жөнінде Шортанбай Қанайұлы : Шынарға біткен мақтадай Шырайлы болса алғаның, Халал сүт емген жолықса, Болар ма еді арманың? - дейді. Тазалық арқылы таза ұрпақтың жетілуіне бастама. Абайдың әжесі Зере Құнанбайды дәретсіз емізбеген. Құран Кәрімде: «Алла тағала барлық кемшіліктен пәк, таза болған соң, құлдарынан да тазалықты талап етеді» дейді. Ал, хадисте: «Балаларыңды өздерің болмайтын уақыт үшін тәрбиелеңдер, өйткені олар сендер болмайтын уақыт үшін жаратылған» – дейді. Біле білгенге үлкен ғибрат. Бала–ата-ананың қолындағы аманат қой. Кішкентайында ешбір пішінге енбеген топырақ секілді болады. Не ексең, соның жемісін аласың. Жерге себiлген дақылдың өсуi жердiң құнарлығына, ылғалдылық пен күн шұғылысына байланысты. Біздің қоғамды жайлаған бір дерт бар. Ол – балаға назар аудармау, яғни дене тәрбиесіне де, жан тәрбиесіне де. Біреуінде болған ақау, екіншісіне де әсер етеді. Құс екеш құстың өзі күн аралатып, басып жатқан жұмыртқаларын тұмсығымен қағыстырып, аударыстыра, үнемі шайқап отырады. «Тәрбие басы – тал бесік» дейді халық даналығы. Аталы тұжырымды дәйектеу үшін Мағжан Жұмабаевтың «Педогогика»атты ғылыми еңбегіне жүгінеміз: «Тербетіп ұйықтату – баланы талдырып ұйықтату деген сөз. Тербетіліп ұйықтатылған бала ұйықтап жатқан жоқ. Талып жатыр. Өзіңді бір нәрсеге тас қылып таңып тұрып, ерсіл-қарсыл шайқап-шайқап тербетіп-тербетіп талдырып тастаса, жақсы болар ма?»-делінген. Заманымыздың заңғар жазушысы Мұхтар Әуезов те, «Ел болам десең – бесігіңді түзе» деген еді. Бесіктен текті болып өсу мен өсіру әрқайсымыздан басталады деп ұғынармыз. Тәрбиенің толып жатқан салаларының барлығы да бір арнаға тоғысып, бір бұлақтан бастау алады. Ол – рухани тәрбие. Қайнар бұлағы тұнық, тәлім-тәрбиесі түзу болса, азамат болып қалыптаспақ. Үйімізге қонақ келсе, міндетті түрде баланы өзге бөлмеге жібереміз. Бір ағаттық іс жасаса, баланы ұрамыз, не ұрсамыз. Сол сәтте бала істің дұрыс еместігінен тыйылмайды, таяқтан, жекуден қорыққанынан тыйылады. Осы ретте Абай атамыздың сөзін тілге тиек еткім келіп тұрғаны. «Балаға ақылын бұрын бермей, ашуын бұрын берген атадан бала үлгі ала алмайды. О да ашуланады». Балаға ұрысқаннан гөрі оған жақсы көретініңді білдіру аса маңызды. Өзі жақсы көрген кісіге еліктегіш келеді. Баланың қате қылығын тыйған кезде, орнына басқа бір дұрыс нәрсені көрсету керек. Айтпақшы, алдыңғы сөздерімде «қорыққанынан деп қалдым ғой. Мағжан Жұмабаев айтады: «Қараңғы үйге кіруден қорқатын баланы үлкен адам өзі бірге алып кіргізіп үйретсе, бала қорықпайтын болады. Тырсыл-гүрсіл, қатты атыс, соғыстың ішінде жүрген адам қорқудың не екенін білмейді»,-дейді. Ал, біздің көпшілігіміз балаға «бабай келеді», «бүжай келеді» деп қорқытамыз. Өжет болып өспегенде кінәні өзгеден іздейміз. Түріктер: «Сен дүниеге түрік боп туғаның үшін бақыттысың»деген Ата-Түріктің сөзімен өр тұлғалы болып өсті. Американдықтар, жапондықтар да осы негізде тәрбиелейді. Ал біздің жағдай жоғарыдағыдай. «Өскенде бастық боласың»деп берілген материалдық тәрбие қазақы танымға томпақтау. Адамның өзін ірі санауы, елдің тұтқасына айналанытына сенімді болу алға ұмтылуға жол ашады. Өзіне жамандық тілемейтіні секілді, өзгелерге де жауыздық тілемейтін болады (Асылық айтқандай болмайық, өзіне аса сенімді болса, шектен шығып кетуі де ықтимал). Ахметше айтсақ, «Баланы ұлша тәрбиелесең – ұл болмақшы. Құлша тәрбиелесең – құл болмақшы». Әнтек басқан қадамдарымыз бойға дарып, санасыз ұрпақ дүниеге келмесе етті. "Тұмар" журналына жарияланды --- Source: [https://yvision.kz/kk/post/s-tpen-bitken-s-yekpen-ketedi-253145](https://yvision.kz/kk/post/s-tpen-bitken-s-yekpen-ketedi-253145)