--- title: "Рухани тұтастықты жалғаған Қытайдағы қазақ сайттары" description: "АСТАНА. 26 қыркүйек. BAQ.KZ - Қытайдағы қазақ тіліндегі сайттардың дамуы 1998 жылғы Әсет Әрінұлы құр..." author: "Maigul" published: "2013-11-18T02:58:45+00:00" modified: "2013-11-18T03:01:51+00:00" locale: "kk" canonical_url: "https://yvision.kz/kk/post/ruhani-t-tasty-ty-zhal-a-an-ytayda-y-aza-sayttary-385440" markdown_url: "https://yvision.kz/kk/post/ruhani-t-tasty-ty-zhal-a-an-ytayda-y-aza-sayttary-385440/markdown" site_name: "Yvision.kz" --- # Рухани тұтастықты жалғаған Қытайдағы қазақ сайттары > АСТАНА. 26 қыркүйек. BAQ.KZ - Қытайдағы қазақ тіліндегі сайттардың дамуы 1998 жылғы Әсет Әрінұлы құр... **АСТАНА. 26 қыркүйек. BAQ.KZ - Қытайдағы қазақ тіліндегі сайттардың дамуы 1998 жылғы Әсет Әрінұлы құрған «Ауыл» сайтынан бастау алады. 14 жылды артқа тастаған төте жазудағы сайттардың саны қазіргі таңда 50-ге жуықтаған. Көріп, білгенімізге негізделе отырып сол сайттарға сәл аялдайық.** ** ![Рухани тұтастықты жалғаған Қытайдағы қазақ сайттары](https://storage.yvision.kz/images/user/maigul/1wHG58fp231rCd3YDk5uRDta8Kq52A.jpg) ** Қытай қазақтарының төте жазудағы сайттарын үш түрге бөлеміз: 1. Үкімет сайттары: бұған мекеме, мектеп органдары құрған сайттар жатқызылады. Мысалы, Шыңжаң үкіметі сайтының қазақша нұсқасы, Тәңіртау сайты, Күнлүн сайты, Ертіс және Тарбағатай сайттары сияқтылар. Ресми ақпараттар тарататын үкімет сайттары Қытайдағы басқа қазақ сайттарына қарағанда кешеуілдеп құрылды. Бүгінге дейін олардың қатарын арттыруға күш салынуда. Алайда, ресми сайттардың қазақ редакциясы тек қана қытай тіліндегі жаңалықтарды аударып таратумен айналысып отыр. Қазақ журналистерін бұндай сайттарға аз тарту ондағы аудару жұмысының ақырындығын және өздері ақпарат дайындаудың шектеулілігін туындатуда. 2. Бұқаралық ақпарат құраладыр жағынан құрылған сайттар: газет, журнал және радионың сайттағы электронды нұсқалары бұл топтағы қазақ сайтарына кіреді. Мысалы, Халық торабы («Халық» газетінің сайты), Халық радиосының, Шыңжаң халық радиосының және Шыңжаң телеарнасының сайттары, Тарбағатай газетінің электронды нұсқасы, «Алтай» газетінің ұялы телефонға арналған нұсқасы қатарлылар. Қытайдағы қытай және қазақ тіліндегі БАҚ-тың сайт арқылы оқырмандарға жетуін қамтамасыз етіп отырған бұл топтағы сайттар қытай тілінен аудармамен қоса қазақ тілінді БАҚ-тарда жарияланған ақпараттарды дайындау үрдісін ұстануда. Қазақ оқырмандарын газет, радио және телеарнадағы жаңалықтарды қазақ тілінде ең жылдам қарқынмен көруіне мүмкіндіктер жасап жатқан сайттың бағыт-бағдары да айқын. Бұл ерекшелік бірінші топтағы сайттарға да тән болумен қатар ресми ақпараттарға жүгінуі жағынан дараланады. 3. Жеке немесе блогерлер жағынан құрылған сайттар: бұнда жекелеген сайттар мен блогтар қамтылады. Қазақсофт, Күлтегін, Бозбала, Парасат, Сал-сері, Шалқар, Сен қазақ сайттары және Сұлтан Жанболатов блогы, Естай, Жәнібек және Зәулім блогтарын осы үшінші топқа жатқызамыз. Бұл топтағы сайттар Қытайдағы ең алғаш қазақ тілінде құрыла бастаған сайттардың басым бөлігін құрайды және олардың жауаптыларының бәрі дерлік өз қаражаттарымен сайтты жүргізіп келеді. Ең алғашында сырласу, танысу, өзара пікір алмасу бағытында құрылған сайттар мазмұнын молайтса бір ізділікке әлі түсе алмай отыр. Себебі, бұл топтағы сайттарды құрушы және оны бақылаушы бір адам болғанымен, сайттың мазмұнын толықтап, жұртты нақты жаңалықтармен сусындатып арнайы редакциясы мен журналистері жоқтың қасы. Барлығы ерікті атсалысушылардың арқасында сілтемелер арқылы және көшіріп таратумен өз білгендерінше ақпарат таратады. Яғни, мен де, сен де, ол да қалаған мақалаңды, кез-келген тақырыптағы материалыңды сайтқа өзіңнің тіркелген логиның арқылы жариялай бересің. Сайтқа «біздер» жағынан салынған мақалалардың заңға қайшы немесе эротикалық бағыттағылары болса сайт жетекшісі жағынан жойылады да жұрт назарына ұсынылуына тыйым салынады. Осының себебінен жекелер жағынан құрылған бұндай сайттар бір емес, әртүрлі бағытты ұстанып «әмбебаптылыққа» бой ұрып отыр. Достасу, пікір талас ұйымдастырудан ғана бастау алған сайттардың осындай әмбебаптылыққа жетуі Қытайдағы азақ сайттарының бір арнаға түспесе де дами бастағанын көрсететіні анық. Бұл дамуға түрткі болған әрине, Тәліп Нүсіпұлының ойлап тапқан javascript нұсқасындағы қазақ жазуларын сәйкестіргіш құралдың пайда болуы. Осы сәйкестіргіштің көмегімен қазақстандық БАҚ-тағы мақалалардың төте жазу үлгісіне өзгертіліп Қытай қазақтары сайттарына жол тартуы ондағы сайт мазмұнын байытумен бірге қандастарымыз Қазақ елімен етене танысуына мүмкіндік алды. Тағы бір жағынан Қытайдағы төте жазуда ақпарат тарататын сайттардың кирилше нұсқасы қазақстандықтарды қандастарымыздың жаңалықтарыаннан хабардар етуде. Бұл жаһан қазақтарының ортақ алфавитке көшу арманын орындай алмаса да әр түрлі әріп үлгісін қолданатын қиындықтарды жеңілдетіп, рухани тұтастыққа, тамыры бір ұлттық құндылығымыздың ауыс-күйісін арттыруға бір табан жақындаттырып отыр. Кирил аліпбиіндегі мақаланы төте жазуға, латын қаріпін төте жазуға және кирилшеге және оларды керісінше сәйкестіруге болатын www.kazakhsoft.com сайтының барлық қолданушыға тегін ұсынып отырған программасын қазіргі таңда қазақстандықтар да қолданып жүр. «Егемен Қазақстан», «Нұр Астана» газеттерінің «Қазақпараттың» және «Қамшы» сайтының төте жазудағы нұсқасын таратуы тікелей осы сәйкестіргіштің көмегі. Бұл күнде ғаламтор арқылы зымыран жылдамдықпен хабар тарататын сайттардың артықшылықтарынан көп игіліктенсек те, ақпарат еркіндігі мен қолжетімділігінен жағымсыз жаңалықтарға да ұрынып қаламыз. Соның әсерінен жаһанданудың ұлттық сана мен дінге жат тұстарын жұқтырып жүргеніміз айтылып та, жазылып та жүр. Бұл өзінше бөлек әңгіме екенін білеміз. Біздің айтпағымыз жоғарыда үшінші топқа бөлген сайттарымыздағы ақпарат алуандылығының жағымсыз тұстары. Қазақстандағы оппозициялық бағыттағы және жалған ақпараттардың Қытай қазақ сайттарына ендеп кіруі Қазақстанды өз көзімен көрмеген қандастарымыздың Қазақ елі жайлы таяз түсінігі мен солқылдақ санасын одан сайын улап жатқанын біреу білсе, біреу біле бермес. Нәтижесінде, қалада да, далада да өмір сүріп жатқан Қытайдағы бауырлардан «шала саясаткерлер» қатары молаюда. Осыған қарап Қытай қазақтары сайттарының бірізділікке бағыт алып, талғампаздықпен «дәнін алып, қауызын тастайтын» жолға етререк түсуі керектігін байқаймыз. **Майгүл СҰЛТАН** [BAQ.KZ](http://baq.kz/kk/diaspora/54) --- Source: [https://yvision.kz/kk/post/ruhani-t-tasty-ty-zhal-a-an-ytayda-y-aza-sayttary-385440](https://yvision.kz/kk/post/ruhani-t-tasty-ty-zhal-a-an-ytayda-y-aza-sayttary-385440)