место в рейтинге
  • 15857
  • 40
  • 8
Нравится блог?
Подписывайтесь!

93 жастағы Робот

Жиырмасыншы ғасырдың басы. Осыдан бар-жоғы жиырма бес жыл бұрын Рентген сәулелері ашылды, біраз уақыттан соң дизель қозғалқышы құрылды, алғашқы радиотелеграмма қабылданды. Бірінші дүние жүзілік соғыста алғашқы танктер, ұшақтар сыннан өткізілді. Қыздыру жібі бар электрлампа жасалынып, электр энергияны үлкен көлемде өндіретін өндірістер пайда болды. Жиырмасыншы ғасырдың басы осындай еді. Ғылым, техника, соғыс жүргізу тәсілдерінде үлкен өзгерістер орын алды.
Жиырма жылдан соң, 1916-1917 жылы «Форд T» жеңіл автокөлігінің 785 432 данасы сатылады. Автокөлік құны 350 долларды құрады (мөлшермен, қазіргі бағамен 1050-1400 доллар). Осы жеңіл автокөліктің 15 175 868 данасы шығарылады.
Әр түрлі тауарға деген сұранысты қанағаттандыру үшін фабрикалар, зауыттар салынды. Қазіргі кезге дейін сақталған өндіріс салалары пайда болып, қарқынды дамыды.
Жұмысшы табы. Өндірісі бар қала тұрғындарының көбісі жұмысшылар. Оларды еңбекті атқару үшін жалдайтын. Еңбек ақыларына күндерін көрді. Бірақ, сонымен қатар жұмыссыздық та болды. Өйткені жұмыс орындарындағы еңбекті атқаруға қажет жұмысшылар саны тұрақсыз. Әлеуметтік мәселелер шешілмеді.
Жұмысшылар табын әкелген және жұмыссыздықты әкелген капиталистік қоғам. Жұмыссыздықты мәселе ретінде жоюдың шешімін капиталистік қоғам таппады.
Машиналармен күрес. Он тоғызыншы ғасырда жұмыссыздықтың туындауының себебі «жұмысшының еңбегін тартып алған машиналарда»,- деп тапқан Луддит қозғалысы тарихта «машина бұзушылар» атымен қалды. Он шақты жылдың ішінде Луддитер көтеріліске шықты. Үкімет олармен күрес жүргізді. Англияда 1789 жылы машина бұзғандар үшін өлім жазасы қолданысқа енгізген заң қабылданды. Осы заң бойынша жазаға тартылғандар болды.
Машина және адам. 1921 (93 жыл бұрын) жылдың 25 қаңтарында Карел Чапектің RUR пьесасын театр көрермендері жақсы қабылдап, қиялымен ұшқыр жазушының қаламынан шыққан «машиналар мен адамдар» қарым-қатынасы туралы пәлсафалық ойымен танысты. Пьесада өте ауыр қара жұмысты білдіретін «работа» чех сөзінен: «Робот» -деп арнаулы машиналар түрін атады.
Пьесада Робот жасау техенологиясы -сезімі, сұранысы жоқ, ақылында және дене құрылысында еш артық-кемтігі жоқ, тек білім-іс. Көптеген тәжірибе жасаудың нәтижесінде алынған Роботтар, -дейді. Кейіннен көптеген кинофильмдерде автор ойының жалғасын көреміз. Мысалы, «Терминатор» кинофильмінде.
Қызық факт. Пьесада роботтар механикалық емес химиялық болған. Елена Глории атты кейіпкер пьеса барысында «робот жасаудың формуласын» жояды.
Блог - bake: 93 жастағы Робот
РУР пьесаның қысқаша мазмұнына шолу жасайық.
Аударма, сондықтан түсініктеме берейін. Ғалым Үлкен Домин, кіші Домин. Пьесадағы директор Доминға ғалым Үлкен Домин арғы атасы, кіші Домин атасы болып келеді. Үшеулерінің есімдері Домин.
Алквист архитектор. Алквист адамның есімі. Архитекторды «конструктор» деп оқысаңыз бәрі өз орнына келеді.
Пролог.
Россум Универсальді Роботтары (РУР) кәсіпорнында сырт пішімі, қимыл ісі адамдарға өте ұқсас машиналары шығарылды (Роботтарды). Үлкен өндіріс державасының президентінің қызы Елена Глори РУР компаниясының фабрикасы орналасқан аралға келеді. Онда РУР директоры Доминмен кездеседі. Домин компанияның тарихын айтып береді. Компания негізін қалаушысы Доминдердің үлкені — ғалым Домин «жасанды адамдар жасау арқылы» Құдайдың барын жоққа шығаруды мақсат қояды. Ал кіші Домин болса -пәлсафалық негізгі ойды елемей, құрылысы қарапайым, адамға ұқсас мақұлықтарды жұмыс істету үшін шығара бастайды. Домин жалпы өндірістерінде роботтар жасау технологиясы* және экономика негізі -еңбекке деген сұраныс жатқанын Еленаға түсіндіреді.
Домин мысал ретінде өзінің хатшысын көрсетеді -өз ісін соншалықты шебер, жақсы білетін –Елена оны робот кейпіндегі адамға ұқсатып, «робот» дегені алдау деп ұғады. Әрі қарай жалғасында Елена фабриканың азын-аулақ негізін қалаушыларымен кездеседі. Оларды адам емес робот деп шатастырып -өзін адамдардың құқысы жөніндегі ұйымының «Адамгершілік Лигиясы»-ның өкілі ретінде таныстырады. Өкіл ретінде мақсаты -Роботтарды адамзаттың қанау-иелінушілігінен босату, -екенін айтады. Бірақ алдында тұрғандары робот емес, адамдар. Осы келеңсіздіктің басы ашылып, және де кәсіпорын цехтарына экскурсия аяқталған соң, Елена және Домин бір-біріне көңілдерін білдіреді. Сосын үйленеді.
Бірінші акт.
Он шақты жылдар өтті. Адамдар «адамды кемсітетін» еңбектен құтқарылды. Доминнің арманы орындалды. Жер бетінде тауар жеткілікті көлемде өндіріледі. Еш уайым-қайғысыз адамзат өмір кешті.
Елена және бала бағушысы Нана арасындағы диалогта дүние жүзінде болып жатқан жайттар туралы сөз етіледі. Елена адамзат басына төніп келе жатқан қауіп -қатерді сезіп, мазасыздана бастайды. Жуықта бір газеттен жер бетінде бірде-бір адам баласы дүниеге келмегенін оқыған болатын. Жер -ана адам баласы сегіз миллиардтан артқан соң санымен толтырғанды тоқтатыпты (адамдар дүниеге бала әкелгенін тоқтатыпты).
Сонымен қатар роботтарға қатысты спонтанды жаңалықтар келе бастады. Кейбір роботтар мутацияға ұшыраған. Кейбіреулері адамға дейін эволюциялық жолмен дамып, адамға айнала бастаған дегендей.
Роботтар арасында бүлік шығаратындары шықты. Бүлік шығарған роботтар жойылатын. Елена өзінің сүйікті тәжірибелі роботы –бүлікші Радийге қатысты шешім күшін жойып, аман алып қалады. Доктор Гел -өндірісте роботтарға жан бітіруші –тәжірибелі робот қызды сипаттайды, оның аты да Елена еді. Елена Глори басқа адамдардан жасырын, білдіртпей робот жасаудың құпия формуласын өртеп жібереді.
Екінші акт.
Екінші акт бойында Радий бастаған Робот көтерілісшілері фабриканы басып алмақшы болады. Директор Домин және оның көмекшілері, Елена фабрикада қамауда қалады. Роботтарды тек фабриканың ток жүргізілген қоршауы ұстап тұрады. Бірақ, өкінішке орай, электр тоғын өндіретін цех көтерілісшілердің қолдары жететіндей орналасқан, сол себепті роботтар фабриканы аз уақыт ішінде басып алатынын қамауда қалғандардың бәрі түсінеді. Ғалым, үлкен Домин жасаған «робот жасаудың» формуласын көтерілісші Роботтарға сату арқылы бостандық алу туралы ұсыныс қамауда отырғандардың бірінен түседі. Елена формуланы өртеп жібергенін жариялайды. Сол кезде фабрикада калғандар адам цивилизацияның күйреп, аяқталғанын мойындап жылап-сықтайды. Біраз уақыттан соң, роботтар фабрикаға батыл шабуылдап, басып алады. Алквист архитектордан басқа адамдар өлтіріліп жалғыз өзін тірі қалдырады (роботтар оны «робот секілді жұмыс істейтін дейді»).
Үшінші акт.
Жылдар өтті. Роботтар үкметі барлық адамдардың көзін жойды. Алквист жалғыз тірі қалған адам. Оның ісі –жаңа роботтар жасау үшін қажет –роботтар жасаудың құпия формуласын табу. Формуласыз цехтан тек жаннан айырылған сүйек пен ет шығады. Ол архитектор, оған тапсырған тапсырысты орындап шығу қажет. Алквисттің өзі де формуланы табуға құмар, бірақ қолынан келмейді. Жасы үлкен, кәртейді және өзіне сенімсіз, сәтсіздікке ұшыраған соң көңілі қалған. Адамнан жалғыз қалған соң оған өмір сүрудің өзі оңайға тимей, оны қынжылтады. Роботтардың формуланы жасап шығару жөніндегі талабына –жер бетін түтіп-тарағандай қарап, тірі қалған бір адамды тауып әкелуін сұрайды. Бірақ бәрі кеш. Өзінен басқа тірі адам қалған жоқ.
Алквист өз ісінің алға баспағанына өкініп, шешімін таба алмай, жаңа жасалған роботтарға жан бітіру жолын түсіну үшін жұмыс істеп тұрған роботтар ішін ашып көрмекші болады. Примус атты роботқа көзі түседі, сосын бұрын сөз етілген Елена Глоридің келбетіне ұқсас жасалынған роботты таңдайды. Сол кезде роботтар бір-бірінің орнына біреуінің жанын қиыуын сұрайды. Алквист болса, роботтар арасында махаббат сезімін пайда болғанын, роботтар арасында дүниеге келген Хауа Ана (Ева) және Адам Ата (Адам) пайда болғанын түсінеді.

9 марта 2014, 22:29
303

Загрузка...

Комментарии

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Только на 10-й раз он смог поступить в Кембридж! Герой с Кармакшинского района

Только на 10-й раз он смог поступить в Кембридж! Герой с Кармакшинского района

Свыше 10 известных университетов приглашают его обучаться за рубежом, но выбор будет оставаться за Сакеном. Он выберет обучение в The University of Edinburgh и отправится в эту удивительную страну...
socium_kzo
30 нояб. 2016 / 11:06
  • 11683
  • 11
Японец о Казахстане: «Ваши девушки уж сильно себе набивают цену...»

Японец о Казахстане: «Ваши девушки уж сильно себе набивают цену...»

"Мужчины должны у вас тут права качать, ибо их процент в вашей численности населения уступает проценту женщин". Я машинально начала уверять, что у нас в стране таковых не имеется...
Sapientia
5 дек. 2016 / 10:52
  • 6374
  • 65
Мысли вслух. Почему казахи перестали общаться с родственниками и ходить в гости?

Мысли вслух. Почему казахи перестали общаться с родственниками и ходить в гости?

Дастархан в те времена был скромен. Не было понятия «сынау» - осуждения кто как живет, какой в доме ремонт и т.д. Пока взрослые обсуждали задержку заработной платы, мы играли в армию, жмурки, строили городки...
socium_kzo
5 дек. 2016 / 15:19
  • 5876
  • 16
Взгляд со стороны: Назарбаев глазами кыргыза

Взгляд со стороны: Назарбаев глазами кыргыза

В чем уникальность этой личности? В чем его успех или провалы? Эти вопросы требуют глубокой аналитики и исследований. Я же хочу рассказать о Нурсултане Абишевиче глазами рядового кыргыза...
maxes
1 дек. 2016 / 8:05
  • 5628
  • 20
Молчание врачей. Дети ЮКО, заражённые ВИЧ 10-11 лет назад, узнают о диагнозе-приговоре

Молчание врачей. Дети ЮКО, заражённые ВИЧ 10-11 лет назад, узнают о диагнозе-приговоре

Как сообщают новостные издания, в ближайшее время в Южном Казахстане 102 детям в возрасте 11-12 лет сообщат об их страшном диагнозе. Все эти дети были заражены ВИЧ, причём большинство было инфицировано по вине врачей.
openqazaqstan
2 дек. 2016 / 13:57
  • 4292
  • 4
Почему Дональд Трамп назвал Казахстан чудом. Президент подтягивается по географии

Почему Дональд Трамп назвал Казахстан чудом. Президент подтягивается по географии

Трамп и не подозревает, что 16 декабря 1991 Казахстан не создал, а восстановил свою национальную государственность. Иначе бы он упомянул не только 25 лет, а больше чем 550 лет казахской истории.
Stehlikova
2 дек. 2016 / 9:02
  • 4778
  • 88
Аэропорт Схипхол и Алматы. Смотришь на это и ощущение, что мы лет на тридцать отстали

Аэропорт Схипхол и Алматы. Смотришь на это и ощущение, что мы лет на тридцать отстали

Недавно пролетал через аэропорт Амстердама - Схипхол. Так как улетал из аэропорта Алматы, то не мог не начать сравнивать эти аэропорты.
Superkurt
30 нояб. 2016 / 10:09
  • 3740
  • 14
Мой личный опыт использования Astra Plat: мелочи в моем кармане заметно стало меньше

Мой личный опыт использования Astra Plat: мелочи в моем кармане заметно стало меньше

Давно ждал запуска электронного билетирования в общественном транспорте Астаны. В ноябре 2016 года этот день настал. Мой опыт насчитывает последние 2 недели и мне есть чем поделиться.
iamYerlan
1 дек. 2016 / 15:24
  • 3329
  • 15
Понять и простить: почему большинство стран бывшего СССР отказалось от амнистий

Понять и простить: почему большинство стран бывшего СССР отказалось от амнистий

Президент Назарбаев предложил амнистию для совершивших преступления небольшой тяжести несовершеннолетних, пожилых, женщин и других социально уязвимых категорий осуждённых.
openqazaqstan
30 нояб. 2016 / 13:45
  • 3175
  • 21