• 845
  • 0
  • 1
Нравится блог?
Подписывайтесь!

Ұлтшылдық дегеніміз не?

Қазіргі өтпелі деп аталатын кезеңдегі мемлекеттер үшін аса маңызды мәселе азаматтық не ұлттық бірегейлік арақатынасы қандай болмақ? Посткеңестік мемлекеттердің барлығында дерлік бұл жағдай күн тәртібінен шыққан емес. Қазақстанда да аса өзектілердің бірі. Алайда әңгіме, «nationalism» жайлы өрбімек. Кеңес Одағы кезіндегі ендірілген жасанды идеология «ұлтшылдықты» жағымсыз мағынасында түсіндіруге тырысады. Мәселен, С. Ожеговтың түсіндірмелі сөзідігінде «национализм» бір ұлттың екінші бір ұлттық жоғары, ұлттық артықшылық, антагонизм, ұлттық бөлекетену идеясы ретінде көрсетіледі. Бүгінгі уақытта ресейлік масс-медиа өкілдері «ұлтшылдықты» шовинизм, ксенофобия секілді шектен шыққан түрлерімен байланыстырады. Содан Қазақстандағы орыс тілді БАҚ өкілдері де осындай тұрғыда қабылдап, ұлт жағдайына байланысты болған оқиғаларды осы тұрғығда хабардар етеді.

«Nationalism» он сегізінші ғасырдың екінші жартысында Батыс Еуропа мен АҚШ мемлекеттерінде пайда болып өзінің екі дүнижезілік соғыс кезінде гүлденуіне жеткен, қазір ұлттық мемлекеттердің шеңберінен шығып жаңа жаһандық күштерге айналып құлау үстінде деп Э. Смит жазады. Шынайысында бұл идеология құлау үстінде болса, экономикадағы жаһандану түрлі өзгерістерге алып келді деген ойды ескерер болсақ, көбіне батыс мемлекеттеріне тән, олар бұл кезеңнен өтті ұлттық мемлекет кезінде түрлі жетістіктерге жетті, дамыды. Батыс мемлекеттерінің отарында болған елдер өзін-өзі анықтау мен бас көтерудің барысында 1950-1960ж. өздерінің тәуелсіздігіне қол жеткізді, бұл олардың дамуға деген жолы болды. Осы құбылыстар демократияның ажырамас бөлігі болды, яғни ұлттық мемлекет үшін күрес демократиялық оянуға алып келді. Кейінірек, патшалық Ресей, Осман империясы, Жапониядағы «Мэйдзи» кезеңінде ұлттық артықшылық, жеке ұлттық рухқа қатысты либералдық құндылықтардан бөлектенді. Ал 1960ж. кейін кейін «классикалық ұлтшылдық» пен «ұлт құрылысы» концепциялары кең тарады, екіншісі бойынша саяси өмірге қатысу, уррбандалу, коммуникация, бұқаралық білім беру барлығы да ұлттық мемлекет болып қалыптасуға өзінің оң әсерін тигізеді. 1980ж. Азияның тәуелсіздік алған кейбір мемлекеттерінде бұл концепция құлдырағандықтан өзектілігінен айырылды. Осы кезден бастап Б. Андерсонның «елестегі қауымдастық» идеясының кең тарай бастаған шағы, ұлт - қолдан жасалған, шектелген, ойлап табылған қауымдастық ретінде түсіндірілді, содан ондағы ортақ біріктіруші элемент жасанды болғандықтан ыдырап кетуі де ғажап емес. 1990-2000 ж. «жаһандық космполитизм» «транснационализм» басты назарға ие бола бастады, жаңа ақпараттық технологиялардың дамуы жаңа өзгерістерге – ұлттан жоғары құрылымдардың құрылып тиісті қызмет атқара бастауына жетеледі.

Байқап отырғанымыздай, қазіргі тенденция ұлттан жоғары аймақтық не жаһандық өзгерістерге әкелеуде. Қазақстан болса таңдау үстінде: азаматтық жаһандық немесе ұлттық мемлекет. Барлығы кезеңмен дамып аттап өту мүмкін емес болғандықтан екінші нұсқа төңірегіндегі дамуы қаншалықты, ол үшін алдымен ұлттық сана-сезім мен өзін-өзі анықтаушылық, бір қауымдастыққа тиестілікті қалыптастыру басты назарда болуы шарт. Ұлт «елестегі қауымдастық» идеясына сүйенер болсақ, жасандыдан ойлап шығару күрделі емес. Алайда барлығы қажеттіліктерден келіп дамиды, ұлт, тиесілік бұлар материалдыққа қарағанда руханилық өлшем. Материалдық қамтамасыз етілмей руханилықты ойлау қалай орындалмақ (А. Маслоу). Сондықтан  да қарапайым адамдардың әлеуметтік-экономикалық даму дәрежесін көтеру аса орынды. Екінші жағынан  бұл идеологияны элита, таңдалған адамдар тобы, интеллегенция өз күшімен қалыптастыруға қауқары жетпейтіндігін көптеген дәлелдермен байқап отырмыз. Ендігі үміт тек қалыптасқан орта тапта, біздің елмізде оның бары не жоғы миф. Орта тап өзінің эконмикалық дамуы арқылы жаңа өзгерістерге алып келе алады.

Бүгінгі жағдайдағы ұлттық идеяларды көтеріп оларды ояту әрине маңызды, осы төңіректе ұлтшылдық деген тек жағымсыз мағынада қабылданбауы шарт немесе ұлтшылдық тек қазақ ұлтының басқаларынан басым, бұл мемлекеттке тек олардың өмір сүруге ғана артықшылықтары ғана бар деген ойлар соңында еш жағымды жетістіктерге алып келе алмайды, яғни радикалдылықтан барынша аулақтануы тиіс. Кейбіреулері өзінің білімнің таяздығына байланысты жекелеген идеялар мен ойларды интерпретациялауда қателіктерге бой алдыруы түбінде бұрыс қадамарға әкеп соғады. Э. Геллнер позитивті ұлтшылдықтың кең қанат жаюы үшін бұқаралық білім маңызды көрсеткіш ретінде анықтаған. Сондықтан да әсіресе, жастар бұл өзгерістер мен серпілістерге еліктей алып соңында бармағын тістеуі ғажам емес. Бұл бұл идеядан мүлдем бас тарту деген емес, іске кірісер алдында алдымен сауатты рационалды шешім қабылдау қажеттілігі жайында.

Екіншіден қазіргі ұлтшылдық идеялары тек халық көп шоғырлнанған жерлерде, әлеуметтік желілерді белсенді пайдаланатын топтар арасында кең қолданысқа ие, басқаша айтқанда тек жабық топтар арасында. Сондықтан да бұқаралық сипатта емес, кейде олардың шынайылығына қатысты түрлі пікірлер туындайды. Сол себептен осындай идеялар ең алдымен қарапайым халықтың әлеуметтік жағдайына байланысты мәселелер көтерсе, сол тарапта саяси шешім қабылдауға жетелесе экономикалық дамудағы орта таптың қалыптасуынан бұқаралық сипатқа ие болушы еді.

Ұлтшылдықтың  Кеңес Одағы кезінде қалыптастырылған идеологиясынан айырылып, мемлекеттің даму мақсатындағы идеолгиясына бағытталған назар аудару орынды Бүгінгі таңда әлеуметтік-экономикалық даму мен бұқаралық білім ғана ұлттық сана-сезім мен оянуға алып келетіндігін естен шығармау маңызды.

 
berikbol
13 декабря 2013, 17:12
1128

Loading...

Комментарии

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

«Мурашки по коже». Выступление Димаша Кудайбергенова впечатлило иностранцев

«Мурашки по коже». Выступление Димаша Кудайбергенова впечатлило иностранцев

21-го января сообщество "Казахстан разместило на своей странице фейсбук видео с выступлением Димаша Кудайбергенова c песней "S.O.S" на китайском конкурсе Singer 2017.  Данное видео стало вирусным...
Levlion999
15 февр. 2017 / 15:06
  • 23100
  • 5
Известные казахи, женившиеся на русских женщинах

Известные казахи, женившиеся на русских женщинах

Говорят, что за каждым великим мужчиной стоит женщина. А еще говорят что, все великие люди меняют судьбу своего народа. Так давайте узнаем больше о русских женщинах, навсегда изменивших жизнь...
Shala-Kazakh
17 февр. 2017 / 23:21
  • 17194
  • 80
У нас зарплаты в 3 раза ниже, чем в Болгарии. А мы говорим о самом дешевом бензине, хлебе и воде

У нас зарплаты в 3 раза ниже, чем в Болгарии. А мы говорим о самом дешевом бензине, хлебе и воде

Многие у нас любят сравнивать цены в Казахстане с ценами в Европе. Как мол у нас все дешево! При этом они забывают о том, что минимальный размер оплаты труда на Западе в разы выше, чем у нас.
AliyaSadyrbaeva
15 февр. 2017 / 0:43
  • 6480
  • 86
Келин XX века vs келин XXI века. Если сейчас легче жить, то почему разводов стало больше?

Келин XX века vs келин XXI века. Если сейчас легче жить, то почему разводов стало больше?

Часто слышу от пожилых «апашек» слова разочарования, когда они в очередной раз узнают новость про развод семьи. В основном рассуждения начинаются с фразы «біздің кезімізде»...
socium_kzo
15 февр. 2017 / 15:47
  • 6238
  • 76
«Мужчины, живущие с родителями после 25 лет». Опрос набирает популярность в сети

«Мужчины, живущие с родителями после 25 лет». Опрос набирает популярность в сети

"Как вы относитесь к мужчинам, которые в 25+ еще живут с родителями?". Опрос, который набирает популярность в соцсетях. Хотелось бы узнать, что же думаете вы по этому поводу?
Muchacho55
15 февр. 2017 / 18:51
Места для уличного секса в Алматы. Не будьте ханжами, уятменами и моралфагами!

Места для уличного секса в Алматы. Не будьте ханжами, уятменами и моралфагами!

Не будьте ханжами, уятменами и моралфагами, будьте доброжелательней и скиньте уже с себя цепи и оковы нравственности. Да здравствует любовь и свобода!
gelberdeuet
14 февр. 2017 / 11:00
Утверждён график выходных дней для жителей Казахстана в марте

Утверждён график выходных дней для жителей Казахстана в марте

Казахстанцы отдохнут около полумесяца в грядущем марте. В связи с праздниками в марте ожидается четыре дополнительных выходных дня. Первый, разумеется, выпадает на главный женский день в году, а...
Seattle
17 февр. 2017 / 13:20
  • 3700
  • 4
«Казахстанцы больше не смогут приобрести недвижимость за рубежом»

«Казахстанцы больше не смогут приобрести недвижимость за рубежом»

Так мог бы звучать заголовок этой публикации, откажись Европа, Турция, ОАЭ, США и другие от фундаментального права человека на имущество. Пост про то, кто заработает на поправках в Конституцию РК...
lyalusha
16 февр. 2017 / 14:45
  • 3376
  • 23
Вспомнились слова однокурсника: «Не завидую твоему будущему мужу»

Вспомнились слова однокурсника: «Не завидую твоему будущему мужу»

Среди моих знакомых есть одна милая девушка, она тоже молодая мама как и я. Очень открытая, видная, недавно вышла на работу. У нее счастливая семья и все, тьфу-тьфу, складывается хорошо.
Roza_pvl
19 февр. 2017 / 11:49
  • 3467
  • 24