Тікелей эфир

Сырлыбек Бекботаев: «Қазақстан суретшілерінсіз еш биеннале өтпейтіндей деңгейге жетсек деймін»

Айжан Кәрібаева

журналист

Сырлыбек Бекботаев — заманауи өнер әлемінде тек Қазақстанда емес, көптеген шет елдерге танылған атақты «Қызыл трактор» суретшілер тобының мүшесі. Жақында болған «ArtbatFest»-те заманауи инсталляция, қойылымдарымен жұртты таң қалдырды. 26 жастағы топтың ең жас мүшесі қазіргі заманауи өнер туралы және де «Қызыл трактор» тобының тарихын баяндап берді. Сондай-ақ, авторы туралы суреттерінен артық кім айтып бере алмақ дегендей, Сырлыбек Бекботаевтың «Екпінге» берген өз туындыларын тамашалап көріңіздер.


«Қызыл трактор» суретшілер тобы туралы

80-ші жылдары Уфадан Шымкентке бір суретші келіп, Ә.Қастеев атындағы колледжде мұғалім болып қалып қалады. Ол кісі — Симаков Виталий Арсентьевич. Сол кездері Молдағұл Нарымбетовпен, Смайл Баялиевпен достасады. Басында жай үйірме ашып, кейін соның арасынан іріктеліп, сол достарымен топ құрады. 86-шы жылдан бастап олар кішігірім көрмелер жасай бастайды.

Басында ол топ «ССА» деп аталып, эксперименталды өнермен айналысқан. Кейін 1995 жылы атауын «Қызыл трактор» деп ауыстырады. Сол кездері Шымкенттегі бір тарихи мұражайдың көрмеге арналған залы болыпты, оларға сол залды тегін беріп отырады екен. Сол залда 20-30 ж.ж. шаруашылықта белсенді қолданылған бір тарихи трактор болған. Жай трактор емес, қызыл авангард трактор екен. Мүмкін содан атауларын «Қызыл трактор» деп атаған шығар. Содан міне 23 жыл бойы бұл топ өмір сүріп келеді. Басынан олар эксперименталды өнер деп әр нәрсені көрген. Тек кейіннен оның перфоманс, инсталляция екенін біліп жатады. Қазірде топ мүшелері: Смайл Баялиев, Арыстанбек Шалбаев, Виталий Арсентьевич Симаков, Сайд Атабеков және мен.

«Қызыл трактор»-дың «ArtbatFest»-тегі қойылымы

«Қызыл трактор»-ға менің келуім

Мен Шымкент облысындағы қарапайым шаруа отбасынанмын. Ата-анам, туысқандарымның өнерге еш қатысы жоқ. 3-4 сыныптарда сурет салуға қабілетім болған соң, сол кезден-ақ суретші боламын деп шештім.

Менің топқа келгеніме 1 жылдай болды. Топ құрушылары — мені тәрбиелеген ұстаздарым. Шымкенттегі Қазақ-түрік Университетінің графика факультетінде оқыдым. Сол кезде менің тобымды эксперименталды топ ретінде алып, олар басқаша бағдарламамен оқытты. Мысалы, бір тапсырма беріп, сабақтан босатып жібереді немесе күні бойы күштеп сурет салдырады. Ол тәуекелді іс болды. Өйткені біздің топтан түк шықпауы да мүмкін еді. Сонда мұғалімім Виталий Арсентьевич: «Егер сендердің алдарыңа бір сурет қойып, оны салдыра беретін болсақ, сендер жай ғана көшірмеші боласыңдар. Ал картина жайлы дым білмей шығасыңдар. Сол үшін сендер 6-7 айда көшіріп үйрендіңдер, енді тақырып бойынша өз беттеріңмен жұмыс істеңдер» дейтін.

Содан оқу бітіргеннен кейін 1-2 жыл өз бетімше жұмыс істеп жүрдім. Ара-арасында ағайларыма келіп, ақылдасып тұрамын. Әуезов Оңғар, Меңдешов Жақсылық, Әбілсейіт Атабековтер мені бағыттап, заманауи өнерде жол сілтеп отырды.

Студент кезімде «Қызыл трактор» жайлы, олардың даңқы жайлы көп еститінмін. Сол кезде өзім де топ жинағым келді. Ал менің эксперименталды тобымда менен басқа үш қыз болатын. Мықты суретшілер. Бірақ олар бірінен соң бірі тұрмысқа шығып кетіп, мен жалғыз қалдым. Содан Виталий Арсентьевичке келіп маған жақсы студенттеріңізді беріңіз, топ құрайын дегенімде, ол маған: «Топ құрып қайтесің, өзің туынды жасай берсең, топ сені өзі-ақ табады. Өзі-ақ айналаңа жиналады» деген еді. Ал «Қызыл трактор» ол кезде мен үшін аңыз болды. Топ мүшелері өз беттерінше жұмыс істеп, енді ол топ қайта құрылмайтындай көрінетін. Кейін 2012 жылы Астанада «Арт Дала» деген заманауи көрме жасалатын болды. Ол жаққа мен «Маки» сериясының алғашқы туындыларын қойған болатынмын. Сол көрмеден кейін мені «Қызыл трактор» тобына алды.

Суреттерім туралы

Қазіргі заманауи өнер концепциясыз болмайды. Оның идеясы, орындалу стилі, формасы баяндалады. Сондықтан концептуалды, заманауи өнер дейді.
«Дала әуені» атты фотографиялар сериясы. Мен жалпы фотограф емеспін, алдымен суретшімін. Сол себепті фотография жасар кезде, алдымен оның эскизін саламын. Содан соң сол эскиз бойынша, фото жасаймын. Нәтижесінде фотография кескін өнері ретінде шығуы керек.

«Аманат»

«Дала әуені»

«Дала әуені» 2011 жылы жасалған. Бұл жұмысыммен облыстық жүлде ұтып алғанмын. Бұл дала — менің туып-өскен жерім. Бұл жерде бала-бақша, кинотеатр, мәдени клубтар сияқты ештеңе жоқ. Азаннан кешке дейін көретінің сар дала. Ал бұл жерде әйелдердің тұру себебі бөлек. Менің отбасымда мысалы, кіші қарындасым өскенге дейін барлық үй шаруасын анам жасады. Таңертең тұрғаннан бастап сиыр сауады, тамақ істейді, бізге де көмектеседі. Кейін келіндері де оның жолын қуады. Яғни бітпейтін «тақ-тақ», «қысыр-құсыр» шаруа әуені. Дала әуені. Мен үшін ол жағымсыз әуендер, жаныма бататын әуендер. Менің ғана шешем емес, барлық дала тіршілігімен өмір сүретін әйелдердің өмірі осындай. Бітпейтін шаруа, бітпейтін әуен. Қазірдің өзінде келіндері тұра анама қой болды, отыр десең де, ол ондай өмірге үйреніп қалған. Ол — нота, онсыз әуен орындалмайтын сияқты көрінеді өзіне.

«Домалақ ана»

«Домалақ ана» немесе «Мона Лиза». Менің Мона Лизам — фотодағы анам. «Мона Лиза» суретінің көптеген анықтамалары бар, соның бірі, күйеуі қайтыс болып, жатырындағы баласы үшін өмір сүрген әйел образы бейнеленген дейді. Ал менің Мона Лизам өмір бойы біз үшін өмір сүріп келеді.




«Маки»


Бұл серия 30-ға дейінгі қазіргі жастар арасындағы қарым-қатынас жайлы. Бөлінгенім емес, бірақ біздің Шымкент жақта жастардың арасында бір-біріне деген сүйіспеншілік үмітін ақтауға тырысады. Ал Алматыға келгелі бері, мен қарым-қатынастың басқа қырын көрдім: адамның мүмкіндігіне, ақшасына қарап жақсы көру, бір-бірін жақсы танымай жатып жыныстық қатынастарға түсу, т.б. Сол себепті бұл жердегі гүл де үйреншікті емес, дөңгелектері бар, басқаша гүл. Ол көшпелі, сырғып біреуге барады, егер ол қызықтырмаса, барып екіншісіне дөңгелейді. Жігіттің қызға берген сезімі ақталмайды немесе керісінше, қыздың жігітке сенген сезімі ақталмайды. Бір сөзбен айтқанда — тұрақсыз қатынастар. Әрине оны жақсы-жаман деп сөкпеймін, бірақ дәл маған ұнамайтын нәрсе.


Мына «Артбатфест»-ке қойылған инсталляция үш аптада жасалған. Қағаз, мата, құрылыс материалдарынан тұрады. Адамдар жыртып тастаса, сол жерін бинтпен орап, зеленкамен жағып қоямын деп ойладым. Қазірше ешкім жыртпады (күліп). Ондай әрекет күтемін, иә, өйткені бізде оны көбісі түсіне бермейді. Тұрғызып жатқанның өзінде кез келген нәрсені қоя бермесеңдерші деп өтіп бара жатқандардың айтқандары да болды.


«Караван» атты сым темірден жасалған туындылар. Бұндай тәсілмен жұмыс істеуді 2006 жылдан бастап қолға алдым. Егер күн сайын істейтін болсаң, мына кішілерін бір айда жасауға болады. Ал мына жердегі үлкен құмыра алты айда жасалған. Біраз күн жасап, тастап кетіп, қайта келіп істеп дегендей.


«Қырғыз асуы» атты Қырғызстанда қойылған инсталляция. Пермьге барғанда өзіміз сияқты жап-жас қырғыз қыз-жігіттер сол жақта жұмыс істеп жүрген. Қайта қайтқылары жоқ. Түгелдей бір отбасылар бар қалып қойған. Сол мәселе көрсетілген.


«Контакт» фотоинсталляциясы. Суреттегі менің інім. Әкемнің інісінің баласы. Біздің үйге бауыр басып, қолымызда болған. Өз әке-шешесінен гөрі, бізді жақсы көреді. Әсіресе атасын ерекше жақсы көреді. Атасы екеуінің арасында контакт мықты. Әкем жиі 2-3 күнге малбазарға кетіп қалады. Сол кезде ол «атам тамақ ішті ме екен», «не істеп жатыр екен», «сиырын сатты ма екен» деп уайымдап отырады. Әкем де дәл сол кезде соны ойлап, телефон шалады: «Ердәулет не істеп жатыр? Сабағына жібердіңдер ме?» деп. Екеуінің арасындағы тығыз қарым-қатынас түрткі болды. Жақында оның видеосын жасадым.

Шабыт және өнерді түсіну туралы

Бір жерден шабыт алу дегенге сене бермеймін. Заманауи өнердің бір жақсы жері — кез келген дүниеден, проблемадан немесе болмашы нәрседен үлкен туынды жасауға болады. Сол себепті әрдайым бар назарыңды өнерге бұрып жүру керек. Картина жазуға басты шабыт сол. Егер шаршамай тұрсаң, картина жасауға қаражатың болса, жұмыс істеу керек.

Қазірде мен фотографиямен де, графикамен де, инсталляция, фото-видео инсталляция, перфоманспен де айналысып жатырмын. Бәрі де ұнайды. Бәрі де қолымнан келеді. Сол себепті өнерде өз орнымды іздеудемін.

Әлемге елді таныстырудың бірден бір жолы спорт пен өнер. Сол себепті менің қағидам — өнер өнер үшін істелуі керек. Бұрында Виталий Арсентьевичтің бір айтқаны бар еді: «Сен суретшісің, сол себепті сен қарапайым адамдар сияқты ойлай бермейсің, сені көбісі түсінбеуі мүмкін. Саған өнерді Құдай бергеннен кейін, ертең ол сенен сұрайды: елден ерекше қылып саған бердім, сен не істедің деп. Сол себепті адамдармен тілдес, бірақ ақылдаспа» деп.

Өнердегі үлкен арманым

Қазақстанның өнерін мойындату. Қазақстанның суретшілерінсіз еш биеннале өтпейтіндей деңгейге жеткізу. Бізбен санасса деймін, «Қазақстаннан суретшілер жоқ, көрме дұрыс болмай қалады-ау» деп күмәнданса деймін. Мысалы, Қытай суретшілерінсіз бірде-бір ірі көрмелер өтпейді. Міндетті түрде 1-2 суретшілері жүреді.
Одан соң өзің осы арқылы жақсы жетістікке жетіп, жас суретшілерге қолдау көрсетсең. Өйткені менімен бірге, менен кейін де көптеген мықты суретшілер болды. Олардың біразы өнерді тастап кетті. Өйткені онымен мен ақша таппаймын, қасымдағы қызыма бір гүл алып бере алмасам, несіне жүремін деп жатады. Оған тек шыдамдылық көрсету керек. Жолын білсең, өнер арқылы да жақсы ақша табуға болады. Ол үшін, ең алдымен, өз өнеріңді шыңдауың керек.

Қазақтың негізгі өнері — ән-күй өнері. Заманауи өнерде өзекті, актуальды тақырыптар болады. Домбыраны мен актуальды өнер деп есептеймін. Соңғы жұмыстарымды сол актуальды өнерге жақындатып жүрмін. Біз Еуропаның, Индияның, АҚШ-тың өнеріне тамсанып жатамыз, ал өзімізде де өнердің бай кеніші жатқанын білмейміз. Сол ән-күй, айтыс, жыршылардың өнерін бұрып, кескін өнері арқылы жеткізуге болады.

Алия Arsik
17 қыркүйек 2013, 11:12
4571

Loading...

Пікірлер

akma81
0
0
"маки" түсінбедім. Инсталляцияның жұмысы өте қызық, әсіресе "Дала әуені". Рақмет.

Пікір қалдырыңыз

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Сондай-ақ Ctrl+Enter басуға болады

Танымал жазбалар

Не пропущу! Отношение водителей к жизни человека: как уступают дорогу «скорой» в Европе и у нас

Не пропущу! Отношение водителей к жизни человека: как уступают дорогу «скорой» в Европе и у нас

На днях в YouTube появился ролик, запечатлевший совершенно обыденную для европейцев ситуацию. Но для нашего человека – совершенно нетипичную и оттого вызывающую у некоторых из нас слёзы восторга.
openqazaqstan
18 марта 2017 / 20:22
  • 5508
  • 7
Престарелый старец-киборг Рокфеллер предлагал уничтожить 90% населения Земли

Престарелый старец-киборг Рокфеллер предлагал уничтожить 90% населения Земли

Первую пересадку сердца Рокфеллер пережил в 1976 году на 62-м году жизни. Последнюю пересадку ему сделали в августе 2016 года. Пересадка сердца такому старому пациенту не имеет аналогов...
Timur_Tregulov
21 марта 2017 / 23:10
  • 4883
  • 43
Почему в Казахстане пытаются запретить фильм «Красавица и Чудовище»

Почему в Казахстане пытаются запретить фильм «Красавица и Чудовище»

Только я дождался премьеры, как вдруг её отменяют. Откровенно говоря, у меня нереально бомбит от всего этого. Я, как и многие, очень люблю Дисней и его картины, и не против того, что они стали...
MrVladimirLV
17 марта 2017 / 16:03
  • 4317
  • 62
H&M-ское безумие или Что народу по карману?

H&M-ское безумие или Что народу по карману?

На счет качества: я спросил у знакомых и мне сказали, что та или иная вещь носится сезон. В хорошем случае и бережном отношении немногим больше. Кофточки моя слабость наверное...
RustemZhali
18 марта 2017 / 18:32
  • 3975
  • 28
Алматы – это город-урод. Если вы живете здесь, то сами найдете кучу примеров

Алматы – это город-урод. Если вы живете здесь, то сами найдете кучу примеров

Париж, Рим, Барселона, Лондон, Алматы, Венеция – выберите город, который на ваш взгляд кажется лишним в этом списке. Если бы не было слова "урод", было бы легче определиться?
corridere
21 марта 2017 / 14:59
  • 3248
  • 69
Что скажите о таком поведении? Той-не той, а мен крутой гой

Что скажите о таком поведении? Той-не той, а мен крутой гой

Это вообще что такое? Такой подарок молодым? Вот бытует мнение, что винят ведущего, кто-то говорит о людях. Я вообще такого не понимаю. Хотелось бы узнать ваше мнение, потому что я провел огромное...
fima
17 марта 2017 / 18:07
  • 2499
  • 12
Здесь никто не спросит: «Кушал ли я сегодня?». Опыт жизни в Дубае

Здесь никто не спросит: «Кушал ли я сегодня?». Опыт жизни в Дубае

Соседки в "апарте" были индианки и пакистанки, и я рада им, так как не уверена, что девочки из СНГ, с которыми кстати я сейчас живу на Шеринге, хоть раз спросили бы меня: "Кушала ли я?"
Sarasetek
17 марта 2017 / 18:03
  • 2300
  • 21
Будьте бдительны при покупке цифровой техники! «Наебизнес» в магазинах техники

Будьте бдительны при покупке цифровой техники! «Наебизнес» в магазинах техники

Покупая бытовую технику в магазинах будьте внимательны. Сейчас практикуется впаривание дополнительных услуг по настройке. Прежде чем оформлять, проверьте суммы и уточните у манагеров если что-то не сходится.
dr_Motor
20 марта 2017 / 2:13
Что известно о Кариме Баратове, казахском хакере, арестованном в Канаде

Что известно о Кариме Баратове, казахском хакере, арестованном в Канаде

Департамент юстиции Соединённых Штатов Америки провёл расследование кибератаки на поисковик Yahoo, которая произошла 3 года назад и по результатам которой было взломано больше 500 миллионов УЗП.
Seattle
17 марта 2017 / 18:32
  • 2273
  • 18