Аққағаз Досжанова — қазақтың тұңғыш дәрігер қызы

Тұрар Ырысқұлұлы РСФСР құрамындағы түркі тілдес халықтардың ұлттық республикалары мен облыстарының құрылуына белсене ат салысқан қайраткер. Бұл тарихи маңызы бар істің басы қасында жүрді. Жаңадан құрылған ұлт республикаларының аумағын, шекарасын анықтау, астаналарын белгілеу, ол республикаларды басқаратын жергілікті ұлт кадрларын іріктеу мәселесіне де араласып отырғаны шындық. Осы ретте Тұрарға тікелей қатысы бар Өзбекстан Республикасының Мемлекеттік Мұрағатынан табылған тың дерек туралы айта кеткенді жөн деп таптым. 1922 жылы 14-желтоқсанда қабылданған қаулыда қазақ қыздарының арасында тұңғыш дәрігер дипломын алған Аққағаз Досжанова туралы айтылады. Негізінен Аққағаз Досжанова Алашорда партиясының белсенді мүшесі болғандығын дәлелдейтін құжаттарды кейбір ғалымдарымыздың еңбектерінен кездестіруге болады.

Суретте Ғайнижамал Дулатова, Аққағаз Досжанова, Гүлайым Балғынбаева. Орынбор, 1914 жыл

Халқымыздың тұңғыш журналы «Айқап» 1913 жылы №16 санында Орынбор гимназиясын бітірген Аққағаз Досжанқызының Мәскеудегі жоғары оқу орнына түсуі туралы хабар жариялаған. (Аққағаз Досжанованың шын мәнінде Мәскеуде оқыған-оқымағаны туралы деректер алдағы күндері табылып қалар деген үміттеміз. М.Ж) Дегенмен, 1922 жылы А.Досжанова Орта Азия мемлекеттік университетінің медицина факультетін тәмамдайды. Аққағазды ортаға алып Тәшкендегі қазақтың оқығандары (М.Әуезов, Х.Досмұхамедов, М.Жұмабаев, С.Қапин, М.Тынышбаев және т.б.) суретке де түседі. (Сурет облыстық «Орталық Қазақстан» газетінде М.Әуезовтің туған күні қарсаңында  жарық көрген 1999 ж., 25 қыркүйек.)

1922 жылы Түркістан Республикасы Комиссарлар кеңесінің төрағасы қызметінде болған Тұрар №238 қаулы шығарып, өз қолын қояды. Қаулының мазмұны төмендегіше:

ТҮРКРЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ХАЛЫҚ КОМИССАРЛАР КЕҢЕСІНІҢ ҚАУЛЫСЫ

№238 «14» желтоқсан 1922 жыл

Үстіміздегі жылы Аққағаз Досжанова жолдас Түркістан Мемлекеттік Университетінің медицина факультетін тәмамдады. Ол қырғыз (қазақ) қыздарының арасында Кеңестер Одағында арнайы жоғары білім алған тұңғыш адам.

Қырғыз (қазақ) халқының тарихында бұл жоғары дәрігерлік арнайы білім алған қыздар арасындағы екінші оқиға. Жергілікті ұлт өкілдері арасынан шыққан Досжанованы құттықтай отыра және мұндай тың бастаманың жалғаса беруі үшін де Түркреспубликасы Халық Комиссарлар Кеңесі қаулы етеді:

  1. Түркістан Мемлекеттік Университетінде Халық Комиссарлар Кеңесі тарапынан Досжанова атындағы стипендия тағайындалсын.

  2. Халық Комиссарлар Кеңесі қаржысы есебінен Досжановаға 100.000 сом көлемінде (1922 жылғы ақша бірлігі бойынша) сыйақы берілсін және оның мамандығы бойынша дәрігерлік бөлме жасақталсын.

Түркреспубликасы Халық

Комиссарлар Кеңесінің төрағасы (қолы) Т.Ырысқұлұлы

Іс басқармасының бастығының орынбасары (қолы) Л.Маевский

Хатшысы (қолы)

(Қаулы мәтінін орысшадан аударған М.Жәпек)

Қазақ баспасөзінің тарихын зерттеуші, қазақ сатирасының сардары, қадірлі ұстазым Темірбек Қожакеевтің айтуынша 1922 жылы 100 сомға жақсы жылқы сатып алуға болады екен. Тұрардың А.Досжановаға 100.000 сом бөлгізуі жомарттық па, әлде қызмет бабын пайдалану ма? Қалай десек те, сол кезде екінің бірінің қолынан келе бермейтін іс еді. Оның үстіне Тұрар ұлт мүддесін ойламай, өз жеке басының ғана қамын ойласа, қомақты қаржыны бір қызға бөлгізер ме еді, деген сауалдар сананы улайды. Десек те ұлт пайдасын қара қан басынан жоғары қойып, ұлт келешегі үшін қайырымды іс жасау жасампаздық емей немене?!

Мейрамхан ЖӘПЕК

@Baiserke

Алия Arsik
15 тамыз 2013, 10:02
4320

Загрузка...

Пікірлер

Karly
0
0
Аққағаз Досжанованың ұлы - Ершин Шахбаз Әлімгерейұлы Қазақстанда сұйықтар мен газдар механика мектебінің негізін қалаған көрнекті ғалым, ҚазҰҒА академигі, профессор. әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің механика-математика факультетінде ұзақ жылдар бойы дәріс оқып, көптеген шәкірттер дайындаған. Шахбаз Әлімгерейұлының Қазақстан ғылымының дамуына қосқан үлесі өз алдына жеке әңгіме болар, айтайын дегенім Аққағаз Досжанованың ол кісінің анасы екенін білгенімде "тектіден текті туады" деген сөздің растығына тағы бір мәрте көз жеткізгендей болдым. Аққағаз Досжанова туралы тың деректерді көзі тірісінде ол кісінің ұлынан жазып алған дұрыс шығар деп ойлаймын.

Пікір қалдырыңыз

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Сондай-ақ Ctrl+Enter басуға болады

Танымал жазбалар

Мысли вслух. Почему казахи перестали общаться с родственниками и ходить в гости?

Мысли вслух. Почему казахи перестали общаться с родственниками и ходить в гости?

Дастархан в те времена был скромен. Не было понятия «сынау» - осуждения кто как живет, какой в доме ремонт и т.д. Пока взрослые обсуждали задержку заработной платы, мы играли в армию, жмурки, строили городки...
socium_kzo
5 желт. 2016 / 15:19
  • 29055
  • 30
Верховный Суд презентовал комментарий к Гражданскому процессуальному кодексу

Верховный Суд презентовал комментарий к Гражданскому процессуальному кодексу

ГПК содержит 505 статей, многие из которых написаны несколько сложным юридическим языком. Однако теперь понять их можно проще и без обращения к юристу.
RuSnake
6 желт. 2016 / 10:31
  • 10976
  • 0
Японец о Казахстане: «Ваши девушки уж сильно себе набивают цену...»

Японец о Казахстане: «Ваши девушки уж сильно себе набивают цену...»

"Мужчины должны у вас тут права качать, ибо их процент в вашей численности населения уступает проценту женщин". Я машинально начала уверять, что у нас в стране таковых не имеется...
Sapientia
5 желт. 2016 / 10:52
  • 10736
  • 71
Известный европейский фотограф показал истинную красоту казашек

Известный европейский фотограф показал истинную красоту казашек

С 26 по 30 ноября в Алматы гостил известный европейский фотограф Ян Маклайн в рамках реализации совместного проекта с Казахстаном. Подробности не уточняются, однако ходят слухи о том, что этот...
Muchacho55
7 желт. 2016 / 18:29
  • 9267
  • 8
Распил 1 млрд долларов или спасение для Алматы? В 2017-м начнётся строительство БАКАД

Распил 1 млрд долларов или спасение для Алматы? В 2017-м начнётся строительство БАКАД

Конечно, Алматы заслужил эту дорогу. Невзирая на все издержки, которые могут возникнуть. Заслужил и как крупнейший город Казахстана, и как субъект, формирующий своими налогами около четверти всех...
merurg
7 желт. 2016 / 12:35
  • 7383
  • 20
«Лицо дьявола»? Страшный силуэт на стекле – не оправдание водительской безответственности

«Лицо дьявола»? Страшный силуэт на стекле – не оправдание водительской безответственности

Казнет уже которые сутки подряд обсуждает страшную аварию на трассе Астана – Боровое, где сошлись страшные мистические знаки и где из-за банальной человеческой безответственности гибли люди..
openqazaqstan
8 желт. 2016 / 13:14
  • 6411
  • 6
На самом деле дела плохи: казахстанские школьники на 49-м, а не на 12-м месте по математике

На самом деле дела плохи: казахстанские школьники на 49-м, а не на 12-м месте по математике

О том, как масс-медиа раздула миф о казахстанских вундеркидов в розовый воздушный шар, пока его не проколола правда-иголка. Получается, что казахстанские дети не могут применить теорию в практике...
ardakzhurynov
7 желт. 2016 / 0:17
  • 5844
  • 36
10 причин, по которым я не смогла работать учителем. Не только в зарплате дело, ребята

10 причин, по которым я не смогла работать учителем. Не только в зарплате дело, ребята

Я почти год проработала в школе, и когда уходила оттуда, была самым счастливым человеком в мире. Тот год, честно говоря, я и сейчас вспоминаю с ужасом.
demonica
6 желт. 2016 / 17:21
  • 6234
  • 78
Невозвращенцы-болашаковцы должны государству почти 2 млрд тенге. Кто их теперь вернет?

Невозвращенцы-болашаковцы должны государству почти 2 млрд тенге. Кто их теперь вернет?

Как сообщают новостные порталы, в Нью-Йорке нашёлся бывший болашаковец Ержан Еликов, исчезнувший пять лет назад и всё это время не выходивший на связь с родителями. Да-да, это именно он, «тот самый».
openqazaqstan
вчера / 14:31
  • 5501
  • 21