место в рейтинге
  • 15837
  • 40
  • 8
Нравится блог?
Подписывайтесь!

Шығыс Қазақстанның солтүстігінен оңтүстігіне дейін

Мектепте оқығанда ең ұнайтын пәндерімнің бірі география еді. Басында география пәніне онша қызықпайтынмын. Бірақ, себебі табылып географияға қызыға бастадым. Мұғалімнің сабақ үстінде климаттық белдеулер туралы тақырыпты өткенде Шығыс Қазақстанды мысалға келтіріп, ойын бірнеше рет қайталап «еске сақтаңдар» дегенде жатталып қалғаны:

-Шығыс Қазақстанда барлық бес климаттық белдеулер өтеді. Шығысында субартикалық климат, оңтүстігінде шөлейт даланың климаты, -деп тақтада ілінген көптеген фотосуреттерге қарай сілтеме таяқшасымен меңзеп-мезеп қойғаны бар еді.

Жетінші сыныпта жаз айында үлкен ағамның арқасында Алтай тауларының қойнауында орналасқан Зырян қаласынан Зайсан көлінің жағасындағы Тұғыл кентіне дейін үш тәулікке созылған ерекше мыңжарым километрге тақау жерге сапар шектім.
Бұрынды соңды мұндай сапарды басымнан өткізбеген едім. Ағама жұмыс бабы жол жүруіне себепші болғандықтан -оған іс-сапар, маған алғашқы саяхатым болды. Сондықтан ба үлкен әсер алдым. Таңқалдырғаны, мың километрге созылған жер алқабының көрінісі мен климаты. География мұғалімінің сабақ үстінде айтылғған сөздері бірнеше рет есіме түсіп дәлелін тауып жатты.
Бірінші таулікте Зырян қаласына жеттік. Екінші күні Зырян қаласынан шығып иен даладаға жетіп сонда түнедік. Үшінші күні Тұғыл кентіне жеттік. Қызыл түсті «Жигули» көлігіміз болды.
Өскемен қаласынан үш-төрт сағат жүріп алыстаған соң алғашқы таңғажап табиғат көріністеріне тап болдым.
Биіктігі 40-70 метрден аспайтын қала сыртындағы тауларды көріп өскенге биктігі 300-400 метрлік таудың дәл орта белінен өткенде көрген көрініс ерекше болды. Төменгі жақта үлкен шыршаларымыз сіреңке шырпысанан кішкене болып көрінсе, жоғары қарасаң тау басы көрінбейді. Биік асудан асқанда алда көрінген алқап көрінісі көргенде «ну орман» деген сөздің мағынасын түсіндім. Алыста көкшіл тартып көрінген тау бастары қар басқан, таулардың қойын -қойындары қою жасыл мамық төселген. Шын мәнінде ше? Бір-бірінемен жарыса өсекен биік қарағай тектес қылқан жапрақты ағаштардың бастары. Шығыс Қазақстанның солүстігі Зырян қаласының маңы осындай.
Тура оңтүстікте мың километр жерде Қытаймен шекарласып Тарбағатай таулары жатыр. Ортасындағы жазық даланы Қалба жотасы бөледі. Жотаның ені 100-150 километр. Қалбатау кенті жотада орналасқан ең ірі елді мекен. Жотаны құрайтын кішігірім тау мен төмпешіктер арасынан Айыртау тауы ерекшеленеді. Өскемен қаласының батыс шетінен көруге болады. Таудың басындағы айрығы сексен километр жерден анық көрінеді. Жотаның арғы жағында Көкпекті кенті орналасқан. Таңғы он шамасы, Көкпекті кентінен асып әрі қарай кетіп қалдық.
Адымызда жазық дала. Он сағат ішінде ылғалды, қоңыржай ну орман ортасынан анда-санда өскен бұта кездесетін ысып тұрған жазық далаға тап болдық. Далада салқын самал жел де, ыстық желге де алма-кезек соғады. Африкада болмасам да бұл жерді Қазақтанның саваннасы дер едім.
Жазық даланы кесіп өтетін ұзақ жолдан көзім талғандықтан ба, ауаның ыстығы мазамды кетіргеннен бе белгісіз, анда-санда көзіме судың елестері көрінеді.
Түс ауған кез. Бір уақытта ағам машинаны тоқтатты, сыртқа шығып машинаның жан-жағын айналып қарап шықты. Алдыңғы оң жақтағы дөңгелек камерасы жарылып қалыпты. Кешке дейінгі уақыт дөңгелектің камерасын ауыстырумен өтті. Аялдағанымызды пайдаланып біраз жерді жаяу аралап көрдім. Жолда келе жатқанда сарғыш-жасыл реңді шыршаға ұқсас өсімдіктерге көзім түскен еді, сондай біреуінің қасына жақындап келіп анығырақ қарасам кәдімгі қурай болып шықты. Далада жел соққанда жер бетімен дөңгелетейтін қаңбақ ретінде білетінмін. Сыпырғыш сібіртке ретінде пайдаланатынбыз. Шөбі мол жерде мал азығы ретінде бұл өсімдікті санамайтынбыз. Бізге арам шөп болып көрінетін. Шөлейт жерде ше өсімдікпен қорректенетін ірі жануарлардың негізгі азық қорын құрайды. Өсімдіктер сирек өскен соң алыстан ерекшеленіп көрінеді.
Аяқ астындағы топырақ борпылдақ. Қонышы қысқа аяқ киімнің іші топыраққа толды. Топырағын қолыма алсам майда құм болып мүжіледі. Кейбір жерде тас төселгендей қап-қатты. Қиыршық тас кездеспеді. Әдейлеп іздеп те көрдім, таба алмадым. Машинада түнеп шықтық. Түн әдеттен салқын көрінді.
Күн ысымай тұрғанда машинамызға от алдырып жолымызды жалғадық. Сағат таңның төрт шамасы.
Жүз километр жүрген соң даламыз шөлейт жерге орын бере бастады. Бірден көзге түскені топырақ түсі. Сұр, сары, қошқыл қызыл түсті. Ақ түсті топырақ, батпақ та бар. Ақмектеп атаулы шағын елді мекенге келіп жеттік. Бұл жерден Қабанбай ауылына дейін шөлейт жер. Тұщы су тапшы, құдықтан ащы су шығады. Бір жарым сағат ішінде Қабанбай ауылын қасынан жанай өте Зайсан көлінің оң жақ жағалауында орын тепкен Тұғыл кентіне жеттік.
Зырянда қоңыр салқын, ылғалды ауа. Көкпекті маңы қырық градус ыстық! Тұғылда, Зайсан көлінің жағасында көлден соққан ерекше самал жел. Қалба жотасының төмлелі жазықтық жердің самал желінен бөлек, онда самал жел соқса бетке үзік-үзік болып тиеді. Бұл жердің самал желі үзілмейді, көп тұрсан тондырып та жібереді. Өйткені бұл желге көлдің лебі қосылған. Осылайша ағамның іс сапары, менің саяхатым аяқталды.

14 июля 2013, 19:54
368

Загрузка...

Комментарии

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Только на 10-й раз он смог поступить в Кембридж! Герой с Кармакшинского района

Только на 10-й раз он смог поступить в Кембридж! Герой с Кармакшинского района

Свыше 10 известных университетов приглашают его обучаться зарубежом, но выбор будет оставаться за Сакеном. Он выберет обучение The University of Edinburgh и отправляется в эту удивительную страну...
socium_kzo
30 нояб. 2016 / 11:06
  • 10807
  • 10
Взгляд со стороны: Назарбаев глазами кыргыза

Взгляд со стороны: Назарбаев глазами кыргыза

В чем уникальность этой личности? В чем его успех или провалы? Эти вопросы требуют глубокой аналитики и исследований. Я же хочу рассказать о Нурсултане Абишевиче глазами рядового кыргыза или...
maxes
1 дек. 2016 / 8:05
  • 4431
  • 14
Молчание врачей. Дети ЮКО, заражённые ВИЧ 10-11 лет назад, узнают о диагнозе-приговоре

Молчание врачей. Дети ЮКО, заражённые ВИЧ 10-11 лет назад, узнают о диагнозе-приговоре

Как сообщают новостные издания, в ближайшее время в Южном Казахстане 102 детям в возрасте 11-12 лет сообщат об их страшном диагнозе. Все эти дети были заражены ВИЧ, причём большинство было инфицировано по вине врачей.
openqazaqstan
2 дек. 2016 / 13:57
  • 3806
  • 4
Когда на тебя смотрят как на говно. На работе многие считали, что они выше меня уровнем

Когда на тебя смотрят как на говно. На работе многие считали, что они выше меня уровнем

Дело было летом 2012 года. Мне было почти 20 лет, жил я от сессии до сессии довольно весело. В голове машины, клубы, тёлки. Жизнь размеренная и неторопливая. Вдруг мне приходит в голову идея...
almatinec_92
28 нояб. 2016 / 16:57
Почему Дональд Трамп назвал Казахстан чудом. Президент подтягивается по географии

Почему Дональд Трамп назвал Казахстан чудом. Президент подтягивается по географии

Трамп и не подозревает, что 16 декабря 1991 Казахстан не создал, а восстановил свою национальную государственность. Иначе бы он упомянул не только 25 лет, а больше чем 550 лет казахской истории.
Stehlikova
2 дек. 2016 / 9:02
  • 3804
  • 86
О переименовании столицы: Казнет не зря взорвался едкими комментариями

О переименовании столицы: Казнет не зря взорвался едкими комментариями

Сеть облетело очень символичное видео, где г-ну Султанову в ходе пресс-конференции прямо задают этот вопрос. «Вы советовались с народом?!» – спрашивают его журналисты. На что депутат так и не смог вразумительно ответить.
openqazaqstan
28 нояб. 2016 / 14:35
  • 3525
  • 15
Мой личный опыт использования Astra Plat: мелочи в моем кармане заметно стало меньше

Мой личный опыт использования Astra Plat: мелочи в моем кармане заметно стало меньше

Давно ждал запуска электронного билетирования в общественном транспорте Астаны. В ноябре 2016 года этот день настал. Мой опыт насчитывает последние 2 недели и мне есть чем поделиться. Она не...
iamYerlan
1 дек. 2016 / 15:24
  • 2986
  • 11
Аэропорт Схипхол и Алматы. Смотришь на это и ощущение, что мы лет на тридцать отстали

Аэропорт Схипхол и Алматы. Смотришь на это и ощущение, что мы лет на тридцать отстали

Недавно пролетал через аэропорт Амстердама - Схипхол. Так как улетал из аэропорта Алматы, то не мог не начать сравнивать эти аэропорты.
Superkurt
30 нояб. 2016 / 10:09
  • 3158
  • 12
Понять и простить: почему большинство стран бывшего СССР отказалось от амнистий

Понять и простить: почему большинство стран бывшего СССР отказалось от амнистий

Президент Назарбаев предложил амнистию для совершивших преступления небольшой тяжести несовершеннолетних, пожилых, женщин и других социально уязвимых категорий осуждённых
openqazaqstan
30 нояб. 2016 / 13:45
  • 2831
  • 19