место в рейтинге
  • 10478
  • 10
  • 0
Нравится блог?
Подписывайтесь!

Америкалық жолды таңдау қажет

Қайдан туған қызығушылық?

 

Жасым жиырма жетіде. Мектепте ағылшын тілі пәнін әупірімдеп бітірдім. Бағам толық 3 деуге тұратын шығар. Тіпті «а», «an», «the» артикльдерінің қолдану орнын да ұқпай кеттім. Ал мектеп бітіргелі он жыл өтті. Неліктен соңғы кездері менің ағылшын тіліне деген қызуғушылығым артып жүр? Қызмет бабымда талап етіп жатқан ешкім жоқ. Жан-жағым толы қазақ. Ағылшынша сөйлеп жүрген бірі жоқ. Бірақ, ағылшын тілі туралы сөз бола қалса, бәрі бір ауыздан «соны үйрену керек еді»,-деседі. Яғни бәрінің де таласы бар. Бұл неткен күш?

 

Шекспирге дейін...

 

XV-XVI-шы ғасырға дейін тіпті ағылшындардың өзі бұл тілде сөйлемеген көрінеді. Ұлыбританияның мемлекеттік тілі французша болса, ағылшын тілінде тек кедейлер, қарақшылар, шаруалар ғана өзара сөйлескен екен. Ол замандарда французшасы аздар өздерін қор санаған. Тарихтан Ресейдің де француз мәдениетіне қалай еліктегендерін білетін боларсыздар. Бастарына бұйра парик киіп, французша «ғ»-латып талайлары тіл сындырған еді. Сөйткен ағылшындардың бағы қалай ашылды дегенге тоқталсақ.

 

Ағылшын тілінің бағын ашқан кім?

 

Жиырмасыншы ғасырдың орта шенінде тұтас Еуропа мен Кеңес үкіметі соғыстан етек-жеңін жия алмай жатқанда АҚШ державасы әлемдік аренаның серкесіне айналып шыға келді. Америкалық бизнесті былай қойғанда Голливуд киноиндустриясы бұрын соңды болмаған күшке еніп, атышулы фильмдер шығара бастады. Ондағы арнайы эффектілер (спецэффекты), түрлі трюктер кез-келген жастағы кісінің таңдайын қақтырды. Түрлі кинокейіпкерлер жасөспірімдердің кумиріне айналды. Керқұла атты Кендебай мен Алпамыс, Ертөстіктер Рэмбо, Терминатор, Чак Норрис, Жан Клод Ван Дамменің жанында ешкім болмай қалды. Халықтың қызығушылығы артқаны соншалық, актерлардың жеке өмірбаянына үңіліп, солармен бірге тыныстап кетті.

Екінші кезекте, әрине, музыка тұрған болатын. Сөзі түсініксіз болса да, ағылшын тілінде шырқалған әрбір ән жастарды елітіп әкетті. Бара-бара қазақ тіліндегі әндерді тоқсаныншы жылдардың соңында тығылып жүріп тыңдайтын болдық. Қазақша ән тыңдау артта қалғандықтың белгісіндей еді.

Жаһандану белең алған сайын ағылшын тілі ақпараттың тіліне айналды. Қазіргі таңда журналистика мамандығын алу үшін төртінші пән ретінде ағылшын тілінің міндеттелуі осының бұлтармас айғағы.

       

Біздің тіл неге жарамсыз?

 

Біріншіден, қазақтардың өзі ана тілінде сөйлеуді аса қажет деп түсінбейді. Қазаққа қажетсіз тілді өзгелер қайтсін?! Өзге ұлттарға келер болсақ: «қазақ тілі үйренуге өте қиын»,-дегенді алға тартады. Қалайша дейсіз ғой. Қазақта «Ң», «Ғ» тәрізді дыбысталуы қиын әріптер бар екен. Солай дей тұра сол өзге ұлттар ағылшын тілін қазақшадан жақсы сөйлейді және аудармашы боп жүргендері қаншама. Ойлап қараңыз, қай тіл ауыр? Мәселен, еуропалық бірқатар тілдерде етістіктің бірнеше түрлері кездеседі. Ағылшынның өзінде екі түрлі етістіктер бар. Дұрыс және бұрыс. Түсініп отырған боларсыздар. Ал қазақ тілінде етістіктер қандай да бір топқа бөлінбейді. Өзге тілдерде қиындық тудыратын артикльдер қазақ тілінде мүлдем жоқ. Сондағы қиыншылық «Ғ»-ға келіп тірелсе, француздарда «Р» әрпі жоқ қой. «Париж» Париж емес, тиісінше «Пағиж». Ағылшынның «sing» сөзі «синг» емес, «сиҢ». Ал, не дейсіз?

 

Нетпек керек?

 

Тіл үйретуде қандай да бір күш қолдану не мәжбүрлеу адамгершілікке жат нәрсе. Бізге америкалық жолды таңдау қажет. Біздің әншілердің (қазақ тіліндегі) әнін өзге ұлттар сүйіп тыңдауы қажет. Және оның не жайында орындалып жатқанын білуге деген құмарлықтарын ояту керек. Мәселен «ОРДА» тобын көп кісілер жек көретін шығар. Жоқ! Олай етпеу керек. Талай кәрістер солардың әндерінің «сөзін аударып берші?»,-деген өтініштерін естідім. Орда тобының музыкаларын ұялы телефондарына басып алып, билеп жүрген қаншама өзге ұлттарды кезіктірдім. Керек десеңіз, түсінбесе де сөзіне еріп, қайталап айтып жүргендері қаншама.

Енді, фильмдерге тоқталайық. Қызылорда қаласында сонау жылдары «Көшпенділер» фильмі алғаш қазақ тілінде кинотеатрларда көрсетіле бастады. Өзге ұлттар да жиналды. Ешкімнің аузынан «өй, мынау қазақша ғой»,-деген сөз шықпады. Қызықты. Көрді. Кетті. Іштей ой түйді. Қазақ фильмдері де көруге тұрарлық екенін сезінді. Бренд деген түсінік қалыптасу қажет. Мәселен, ағылшын тілі дегенде ойға биік үйлер, заулаған жаңа көліктер, яхталар, үшақтар, сапырылысқан адамдар, Дисней Лэнд, екі қабатты қызыл автобус, Биг Бен, кеме жүзген өзендер түседі.

Қазаққа тән неміз бар? Аянып қалмауымыз қажет. «Мұрныңа кофенің иісі келмейінше, италиян тілін үйренемін деу әурешілік»,-деген тіркестер бар. Қиял мен арман жоқ жерде ұмтылыс та болмайды. Ал ұмтылыс деген түрлі облыс орталықтарында адам төзгісіз, көңілсіз кітаптармен, жалықтырмалы курстар ашу емес. Бұлай дейтінім жасандылықтан ешнәрсе шықпайтынын ұқтым. Жұмыс бабымен бір үлкен мекемеге барып тұрамын. Ол жақта әрбір бейсенбі қазақ тілін үйренуге арналған күн. Бірақ, қазақ тілінде сөйлеген бір орысты көрмедім. ««Көше» деген сөзді ғана түсініп отырмын, әрі қарай не деген?»,-деді бір күні бір қызметкер анықтаманы оқып отырып. Аударып беруіме тура келді.

Оқуға келген өзге ұлт өкілдері қазақтың керемет ұлт екенін сезінуі қажет. «Олардың мотивациясы неден қуат алуы қажет?»,- деген сұраққа жауап іздейік. Бәлкім, жаңа піскен бауырсақтың иісі мен қымыз дәмін татып отырып, қазақ тілінде шүйіркелесуге қызығушылықтарын арттыру керек шығар?

Еркебұлан Ерлен

Еркебұлан Ерлен yerlenyerkebulan
Қазақ. Мұсылман. Инженер.
1 апреля 2013, 17:32
271

Loading...

Комментарии

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Известные казахи, женившиеся на русских женщинах

Известные казахи, женившиеся на русских женщинах

Говорят, что за каждым великим мужчиной стоит женщина. А еще говорят что, все великие люди меняют судьбу своего народа. Так давайте узнаем больше о русских женщинах, навсегда изменивших жизнь...
Shala-Kazakh
17 февр. 2017 / 23:21
  • 35147
  • 81
Архивные фотографии Алма-Аты из семейного альбома. Ностальгический пост

Архивные фотографии Алма-Аты из семейного альбома. Ностальгический пост

Насобирал разных фотографий про наш город, из семейного архива. Фотографии не от сканированные, а пересняты на телефон. Давно хотел выставить, но не решался) Сейчас уже мы все поменялись, уже...
Ispanec
вчера / 11:05
  • 9292
  • 18
Вспомнились слова однокурсника: «Не завидую твоему будущему мужу»

Вспомнились слова однокурсника: «Не завидую твоему будущему мужу»

Среди моих знакомых есть одна милая девушка, она тоже молодая мама как и я. Очень открытая, видная, недавно вышла на работу. У нее счастливая семья и все, тьфу-тьфу, складывается хорошо.
Roza_pvl
19 февр. 2017 / 11:49
  • 5388
  • 43
Утверждён график выходных дней для жителей Казахстана в марте

Утверждён график выходных дней для жителей Казахстана в марте

Казахстанцы отдохнут около полумесяца в грядущем марте. В связи с праздниками в марте ожидается четыре дополнительных выходных дня. Первый, разумеется, выпадает на главный женский день в году, а...
Seattle
17 февр. 2017 / 13:20
  • 4624
  • 4
«Ау, дорогой, проснись! 21 век на дворе давно!». Бездипломный-безработный-бесквартирный!

«Ау, дорогой, проснись! 21 век на дворе давно!». Бездипломный-безработный-бесквартирный!

Ну реально же, парни, откуда вы только беретесь такие простые, а? Я сейчас просто расскажу несколько историй из личного опыта, и судите сами – нормально это? Но для начала расскажу немного о себе...
socium_kzo
вчера / 11:38
  • 4247
  • 87
Как купить свое жилье при зарплате в 100 тысяч тенге

Как купить свое жилье при зарплате в 100 тысяч тенге

Итак, по просьбам трудящихся и по крикам души коллективного бессознательного решила я написать пост на эту тему. Вводные данные: 1) нет имущества, которое можно продать для покупки собственного...
DanaJarlygapova
20 февр. 2017 / 16:17
  • 3701
  • 45
50 бизнес-встреч с лучшими предпринимателями Астаны. «Наш бизнес начинался как хобби»

50 бизнес-встреч с лучшими предпринимателями Астаны. «Наш бизнес начинался как хобби»

Друзья, представляю вашему вниманию второго героя моей рубрики "50 бизнес-встреч с лучшими (по моей версии) предпринимателей Астаны за 100 дней" - Асхата Солтанова!
Kultursyn
20 февр. 2017 / 12:46
  • 3505
  • 16
Я не националист, но выйду замуж только за казаха. 22 факта обо мне

Я не националист, но выйду замуж только за казаха. 22 факта обо мне

Всем доброго времени суток! Поскольку сейчас долгожданные выходные, я болею и имею полное право ничего не делать за чашечкой горячего чая, то решила все-таки написать этакий скромный пост о себе...
Sserikyzy
18 февр. 2017 / 16:35
Диана Шурыгина – жертва или змея? Девочка красивая, а весь мир судит её именно за это

Диана Шурыгина – жертва или змея? Девочка красивая, а весь мир судит её именно за это

Я совсем не смотрю передачу "Пусть говорят", слишком много ругани и негатива, но новость про какую-то девушку заполонила все мои социальные сети, я открыла youtube и посмотрела несколько передач...
Roza_pvl
вчера / 11:49
  • 3071
  • 31