• 93015
  • 6
  • 3
Нравится блог?
Подписывайтесь!

Қазақтар мен өзбектер қалай бөлініп кетті?

Астана. 31 қаңтар. Baq.kz- Тұрақты оқырмандарымыз білер, біз орта ғасырларда жазылған сирек кітаптардан қазақ өміріне қатысты маңызды мәліметтерді үзбей беріп келе жатырмыз. Соның бірі – «Маджма‛ ал-гара‛иб» («Сирек жинақ»). Шығарма авторы парсылық тарихшы Сұлтан Мұхаммад ибн Дарвиш Мұхаммад ал-Мүфти ал-Балхи. Балхы патшаларының сарайында қызмет еткен. Оның әкесі мүткіл Балхы жұртшылығының мүфтиі болған кісі көрінеді. Кітаптың екі редакциясы болған: біріншісін Сұлтан Мұхаммадтың өзі жобамен 1566-67 жылдары, екіншісін оның ұлы 1576-77 жылдары жазыпты.


Шығармада Орталық Азия елдеріне қатысты көптеген тарихи-жағрафиялық мәліметтер келтірілген. Ал оның 19-тарауында кейбір ортаазиялық этнонимдердің шығу тегі мен мағыналарына жіті тоқталады.Сонымен, парсылық автордың айтуынша, ислам пайда болғанға дейін Дешті Қыпшақ Дешті Хорезми аталған дейді. Мемлекет аумағы ұзыннан мың фарсанг, көлденеңнен 600 фарсанг аумақты алған. «Оның бастау басында Іле өзені, аяғында Дербент Ширван жатты» [Маджма‛ ал-гара‛иб: л. 301а]. 
Сұлтан Мұхаммад қыпшақ тайпасы туралы былай дейді: «Қыпшақ тайпасы деп Оғыз ханның заманынан аталады. Шыңғысхан билікке келгенге дейін қыпшақ тайпасы Қытайдың батыс бөлігін жайлап жатты. Қыпшақтар сан жағынан көп болып өскен соң бұрынғы мекендерін тастап, осы далаға кеп тұрақтап қалды. Содан кейін барып бұл мекен Дешті Қыпшақ атала бастады. Шыңғысхан өзіне бағынышты тайпаларды ұлдарына бөліп бергенде Дешті Қыпшақ оның үлкен ұлы Жошының қарамағына өтті. Жеті жүзінші жылы (1300-01 ж.) Жошы ханның ұрпағы Өзбек хан Исламды қабылдап, Дешті Қыпшақ жұрты өзбектер атала бастады» [Маджма‛ ал-гара‛иб: л. 301а]. 
Парсы тарихшысы «қазақ» атауының шығу тегіне де тоқталады. «Сегіз жүз елуінші жылы (1446-47 ж.) Жошы ханның ұлы Шейбанидың ұрпағы Әбілқайыр хан бүкіл Дешті Қыпшақты бағындырды. Әбілқайырға бағынбай бөлініп кеткен хандардың халқы қазақтар деп аталды. Қазақ сөзінің мағынасы – еркін, далалық, көшпелі. Тарихи кітаптарда (Сұлтан Мұхаммад бұл шығармасын өзінің алдындағы тарихшылардың еңбектеріне де сүйеніп жазғанын айтады-авт.) Ұлы жүз, Орта жүз және Кіші жүз туралы айтылмайды. Қазақтардың салттары былай: өр жақты мекендегендер – Ұлы жүз, орта аралықта тұрғандар – Орта жүз, үстірттегілер Кіші жүз атанды. Жүздер ішіндегі тайпалар мен рулар олардан ерекшеленіп бөлініп тұрмайды» [Маджма‛ ал-гара‛иб: л. 302а]. 
Автор мұнан соң былай деп жалғастырады: «Тоғыз жүз тоғызыншы жылы (1503-04 ж.) Әбілқайыр ханның немересі Мавераннахрға басып кіріп, оны Әмір Темір Гурганның (Шыңғысхан тұқымына күйеу болғандарды «гурган» деп атаған-авт.) ұрпақтарынан азат етті. Мұхаммад ханмен ере келген тайпалардың бәрі «өзбек» деп аталды, ал Дешті Қыпшақ даласында қалған халық – «қазақ» аталды».[Маджма‛ ал-гара‛иб: л. 302а]. 
Дәулетқали Асауов

 
nazgulnaz
31 января 2013, 12:28
399

Loading...

Комментарии

Оставьте свой комментарий

Спасибо за открытие блога в Yvision.kz! Чтобы убедиться в отсутствии спама, все комментарии новых пользователей проходят премодерацию. Соблюдение правил нашей блог-платформы ускорит ваш переход в категорию надежных пользователей, не нуждающихся в премодерации. Обязательно прочтите наши правила по указанной ссылке: Правила

Также можно нажать Ctrl+Enter

Популярные посты

Известные казахи, женившиеся на русских женщинах

Известные казахи, женившиеся на русских женщинах

Говорят, что за каждым великим мужчиной стоит женщина. А еще говорят что, все великие люди меняют судьбу своего народа. Так давайте узнаем больше о русских женщинах, навсегда изменивших жизнь...
Shala-Kazakh
17 февр. 2017 / 23:21
  • 34471
  • 81
Архивные фотографии Алма-Аты из семейного альбома. Ностальгический пост

Архивные фотографии Алма-Аты из семейного альбома. Ностальгический пост

Насобирал разных фотографий про наш город, из семейного архива. Фотографии не от сканированные, а пересняты на телефон. Давно хотел выставить, но не решался) Сейчас уже мы все поменялись, уже...
Ispanec
вчера / 11:05
  • 8252
  • 16
Вспомнились слова однокурсника: «Не завидую твоему будущему мужу»

Вспомнились слова однокурсника: «Не завидую твоему будущему мужу»

Среди моих знакомых есть одна милая девушка, она тоже молодая мама как и я. Очень открытая, видная, недавно вышла на работу. У нее счастливая семья и все, тьфу-тьфу, складывается хорошо.
Roza_pvl
19 февр. 2017 / 11:49
  • 5230
  • 43
Утверждён график выходных дней для жителей Казахстана в марте

Утверждён график выходных дней для жителей Казахстана в марте

Казахстанцы отдохнут около полумесяца в грядущем марте. В связи с праздниками в марте ожидается четыре дополнительных выходных дня. Первый, разумеется, выпадает на главный женский день в году, а...
Seattle
17 февр. 2017 / 13:20
  • 4550
  • 4
«Казахстанцы больше не смогут приобрести недвижимость за рубежом»

«Казахстанцы больше не смогут приобрести недвижимость за рубежом»

Так мог бы звучать заголовок этой публикации, откажись Европа, Турция, ОАЭ, США и другие от фундаментального права человека на имущество. Пост про то, кто заработает на поправках в Конституцию РК...
lyalusha
16 февр. 2017 / 14:45
  • 3695
  • 31
Секреты женского оргазма или Почему вокруг так много фригидных женщин

Секреты женского оргазма или Почему вокруг так много фригидных женщин

Просьба отключить режим высокой морали и узколобия, а внять советам, дабы сделать немножко счастливей и свою жизнь, и жизнь партнера. Всем уят! :D
kami_princesska
16 февр. 2017 / 11:39
Как купить свое жилье при зарплате в 100 тысяч тенге

Как купить свое жилье при зарплате в 100 тысяч тенге

Итак, по просьбам трудящихся и по крикам души коллективного бессознательного решила я написать пост на эту тему. Вводные данные: 1) нет имущества, которое можно продать для покупки собственного...
DanaJarlygapova
20 февр. 2017 / 16:17
  • 3543
  • 45
50 бизнес-встреч с лучшими предпринимателями Астаны. «Наш бизнес начинался как хобби»

50 бизнес-встреч с лучшими предпринимателями Астаны. «Наш бизнес начинался как хобби»

Друзья, представляю вашему вниманию второго героя моей рубрики "50 бизнес-встреч с лучшими (по моей версии) предпринимателей Астаны за 100 дней" - Асхата Солтанова!
Kultursyn
20 февр. 2017 / 12:46
  • 3298
  • 15
Я не националист, но выйду замуж только за казаха. 22 факта обо мне

Я не националист, но выйду замуж только за казаха. 22 факта обо мне

Всем доброго времени суток! Поскольку сейчас долгожданные выходные, я болею и имею полное право ничего не делать за чашечкой горячего чая, то решила все-таки написать этакий скромный пост о себе...
Sserikyzy
18 февр. 2017 / 16:35